ارزیابی توسعه پایدار

تقویت و توسعه درونی این شهرها در درازمدت می تواند به کاهش تمرکز ناخواسته صنایع، خدمات و ادارات دولتی در مراکز شهری بزرگ منجر شود.
1-5- اهداف تحقیق:
تحقیق حاضر به عنوان پژوهشی بنیادی-کاربردی، در صدد بهبود و تکمیل ساختار انتظام یافته نظری-مدیریتی در فرایند توسعه پایدار شهرهای کوچک است، چراکه تا کنون، مطالعات انجام گرفته فاقد چنین بینش و موضع گیری نظری-کاربردی توامان در این زمینه بوده اند. هدف کلی این پژوهش، تبیین و بررسی سطح مولفه های پایداری در توسعه شهرهای کوچک استان و در نهایت، ارائه الگویی جامع و کلی در تقویت پایداری این شهرها می باشد.
این اهداف کلی به اهداف جزئی زیر تقسیم می شود:
آسیب شناسی ساختار درونی شهرهای کوچک استان جهت بسط دانش جغرافیا و مدیریت شهری
مطالعه دقیق و سنجش میزان پایداری اجتماعی، اقتصادی، زیست محیطی و کالبدی شهرهای کوچک استان؛
شناسایی عوامل و نیروهای موثر بر پایداری شهرهای کوچک استان؛
ارائه و بکارگیری روش های نوین برای تحلیل و سنجش پایداری در شهرهای کوچک استان
تبیین و تدوین استراتژیها و الگوهای مناسب برای ارتقاء سطح پایداری شهرهای کوچک استان
1-6- پیشینه و ادبیات تحقیق
در بررسی ادبیات تحقیق با توجه به ماهیت موضوع مورد مطالعه در گام اول مطالعاتی مد نظر قرار گرفتند که حول محور مباحث توسعه پایدار و پایداری شهری انجام شده بودند و در این راستا مطالعات انجام شده هم در سطح بین المللی و هم سطح ملی مورد استفاده قرار گرفتند. در گام بعدی مطالعات انجام شده حول محور موضوع شهرهای کوچک مورد اهتمام قرار گرفت. مطالعات انجام شده در حوزه این شهرها، عمدتاً به بررسی نقش منطقه ای آنها پرداخته اند و به پایداری کیفیت زندگی و فعالیت در این شهرها توجه چندانی نشده است. از سوی دیگر، مطالعات صورت گرفته در خصوص پایداری شهری نیز عمدتاً شهرهای بزرگ و کلانشهرها را مورد اهتمام خود قرار داده اند و جایگاه شهرهای کوچک در این مطالعات خالی است. تاکنون هیچگونه مطالعه ای به طور خاص به بررسی الزامات و اهمیت پایداری ساختار درونی شهرهای کوچک نپرداخته است و جایگاه چنین تحقیق هایی در ادبیات پایداری شهری در کشور خالی است.
بطور کلی، بررسی و سوابق پژوهشی مرتبط با موضوع تحقیق، مستلزم بررسی پژوهش ها در سه حوزه مختلف است:
پژوهش های موجود در ارتباط با پایداری و توسعه پایدار شهری و ارزیابی آنها؛
پژوهش های موجود در ارتباط با موقعیت و اثرات کارکردی شهرهای کوچک در سطوح محلی، منطقه ای و ملی؛
پژوهش های موجود در ارتباط با ارزیابی پایداری ساختارهای داخلی شهرهای کوچک.
و همانگونه که سوابق ذیل نشان می دهند، در بند سوم کمترین حجم مطالعات دیده می شود. در ادامه چکیده ای از سوابق مطالعاتی و پژوهشی در حوزه های فوق به تفکیک منابع داخلی و خارجی ارائه شده است.
دسته اول: منابع داخلی
زهره فنی(1375) در رساله دکترای خود باعنوان “بررسی کارکردهای شهرهای کوچک در توسعه منطقه‌ای (مورد: منطقه خوزستان)” معتقد است: در برنامه ریزی توسعه‌ای یک کشور که ‌‌همه مناطق جدا از مادرشهر اصلی را شامل شود، به گونه‌ای که علاوه بر نقاط شهری، تمامی مناطق روستایی را در بر گیرد، یکی از مهمترین و موثرترین تلاشها، عطف توجهات و مطالعات بر کانونهای کوچک شهری و به نوعی تعیین و ارزیابی نقش و کارکردهای آنها در توسعه منطقه‌ای است. وی در ادامه، با طرح سوالات و فرضیاتی، به بررسی و تحلیل دیدگاههای مطرح در این زمینه پرداخته و ‌‌همچنین با استفاده از انواع مدلها و روشهای آماری و اقتصادسنجی، به تجزیه و تحلیل یافته‌ها و در نهایت نتایجی نائل آمده است. برخی از این نتایج عبارتند از: بین نقاط و کانونهای شهری و روستایی منطقه خوزستان، بدون در نظر گرفتن مادرشهر اهواز، ارتباط و ‌‌همگونی شبکه‌ای برقرار است. به عبارت دیگر در شبکه شهری‌ـ‌روستایی منطقه، سکونتگاهها از حیث اداری، جمعیتی و کارکردی دارای ارتباط و تعاملات سلسله مراتبی و نظم نسبی فضایی‌‌ هستند؛ ‌شهرهای کوچک در منطقه مورد مطالعه می توانند به توزیع ارائه کارکردهای اقتصادی(خدماتی، کشاورزی و صنعتی) متناسب با ساختار شهری و جمعیتی خود اقدام کنند و لذا در بهبود و توسعه کل منطقه از یک طرف و حوزه نفوذ روستایی خود از طرف دیگر، تاثیرگذار باشند؛ شهرهای کوچک می‌توانند در جذب و اسکان سرریز جمعیتی و از این رو در بسامان سازی و تعادل نظام استقرار جمعیت موثر واقع گردند.
رساله دکتری موسی کاظمی(1378) تحت عنوان ” ارزیابی توسعه پایدار در توسعه شهری-تحقیق موردی: شهر قم” جزء اولین پژوهش هایی است که با دید جغرافیایی و نگرش اجتماعی-اقتصادی به بررسی و ارزیابی روند توسعه شهری بر مبنای پارادایم پایداری پرداخته است. در این تحقیق با استفاده از روش اسنادی و میدانی برای ارزیابی و آزمون پایداری به تحلیل آمارهای جمعیتی، کاربری ها، تراکم و توزیع امکانات و مراکز خدماتی بین مناطق و حوزه های شهری پرداخته است. برای پاسخ به سوالات و آزمون فرضیات ابتدا برخی شاخص های اجتماعی- اقتصادی انتخاب شده است که نمایانگر برخی نیازها و مسائل مناطق و حوزه‌های شهر قم می باشند که ناپایداری اجتماعی را بوجود می آورند. سپس با روش امتیاز استاندارد موریس رتبه توسعه یافتگی مناطق و حوزه‌ها بدست آمده است. نتیجه تحقیق نشان دهنده پایداری در سطح کل شهر است، اما بر اساس شاخص های مورد استفاده ناموزونی ه
ایی در شاخص توسعه انسانی و اجتماعی حوزه‌ها و مناطق شهر قم دیده می شود و ناپایداری شاخص های توسعه در ظرف زمانی مورد تأیید گردید(موسی کاظمی،1378).

                                                    .