مرزبان نامه

31)به مهر سست بود وامق ار شود خورشید ندیم لون مروق ز عارض عذرا
وامق: بر وزن عاشق، نام عاشق عذراست و قصه وامق و عذرا مشهور است و یکی از اصطلاحات بازی نرد هم هست، و آن داوی باشد که بر یازده کشند (برهان).
ندیم: همنشین و همدم.
لون: به فتح اول و سکون ثانی و نون، نوعی از خرما باشد و به عربی به معنی مطلق رنگ است، خواه رنگ زرد و خواه رنگ سرخ و غیر ان باشد (برهان).
مروق: 1- صاف کرده شده، 2-شراب پالوده شده، باده بی درد، 3-خانه‌ی رواق دار «پای در دامن صبر کشیدم و از همه این طاق و رواق مروق دنیا…. به گوشه‌ای قانع شدم.» (مرزبان نامه به نقل از فم)
لون مروق: ظاهراً منظور آسمان است.
بین مهر (که معنی غیر مراد آن خورشید است) و خورشید، ایهام تناسب وجود دارد.
معنی بیت: وامق اگرچه از تابش رنگ و جلای مشعشع و پالوده‌ی چهره‌ی عذرا بمانند خورشید درخشان شود، همچنان در مهرورزی و عاشقی واقعی و حقیقی سست خواهد بود. (عشق مجازی و دنیوی اگرچه در نهایت اوج خود نیز باشد به سستی و بی مهری می‌انجامد).
وجه دوم: اگرچه وامق از مهر چهره عذرا مانند خورشید همنشین آسمان گردد و به مقام آسمان و مرتبه‌های بالا و والا برسد، همچنان در مهر سست قدم خواهد بود.
وجه سوم: اگر خورشید همنشین و همدم چهره سرخ و شرابگون عذرا شود (با تابیدن به چهره عذرا و روشن کردن ان، آن چهره معروف به سرخی و شرابگون را به وامق بنمایاند و آشکار سازد) از مهر و محبت وامق نسبت به عذرا کاسته خواهد شد.
خورشید می تواند مسندالیه باشد و در این صورت معنی چنین است:
یعنی خورشید اگر به جای وامق، عاشق عذرا باشد باز در عشق و مهرورزی سست خواهد بود و رنگش از رخ عذرا، مثل شراب صافی زرد خواهد گشت یعنی آن شور و سوز و گرمروی را که دارد از دست خواهد داد، مراد سرد شدن مهر عاشق بر معشوق، به سبب زایل شدن جمال معشوق است.
چون عشق از تعلق علم عاشق به حسن معشوق ایجاد می شود، و وقتی حسن زایل شد عشق نیز زایل می‌گردد. (دکتر احمد شوقی نوبر)
32)فلک به صورت دریاست وین سواد نجس درین میانه بسان سگی است در دریا
سواد نجس: کنایه از دنیا، کره‌ی خاکی.
سگ: پستانداری از راسته‌ی گوشتخواران که سر دسته تیره ی خاصی به نام تیره سگسانان می‌باشد (فم). این حیوان به بد نهادی و بدکاری و پلیدی مشهور است:
سگ به دریای هفتگانه بشوی چونکه ترشد پلیدتر گردد
(فرهنگ عوام، امینی)
شاعر از تشبیه این دنیا به سگ بی ارزشی و پستی آن را در نظر داشته است و پستی و حقارت کره‌ی خاکی در مقابل عظمت آسمان و افلاک مورد نظر او بوده است.
معنی بیت: فلک به مثابه دریاست و این کره‌ی خاکی در این میانه مانند سگی در دریاست که همچنان ناپاک است. فلک با تمام وسعت و پاکی‌اش نمی تواند این کره خاکی را از ناپاکی دور سازد.
33)به طول و عرض فلک شاید ار فریفته‌ای که هست مهد تو این تیره گود با پهنا
تیره گود: کنایه از زمین (فرهنگنامه شعری)
معنی بیت: اگر فریفته و شیفته طول و عرض بی نهایت فلک باشی سزاوار است (و چندان خرده نمی‌توان بر تو گرفت) زیرا که تو هنوز کودک هستی و آرامگاه تو این زمین پهناور است، و به جهت پرورش و تربیت خاکی و زمینی خود، فریفته‌ی هر چیز به ظاهر عظیم می شوی.
34)به چشم عقل مه و مهر و پروین کیست؟ دو نان و خوشه انگور و خوانچه مینا

                                                    .