دانلود پایان نامه

البته این کشور به خاطر حمایت مالی از شبکه الجزیره که بسیاری از رژیم های عرب به خاطر حمایتش از جنبش‌های عربی با آن مخالف‌اند، مورد نقد قرار گرفته است. قطر به دنبال کسب هویت به عنوان کشوری ترقی‌خواه در منطقه است، این کشور به دنبال کسب هویت به عنوان کشوری ترقی خواه در منطقه است، این کشور به دنبال نوعی از الگوی توسعه است، به همین دلیل گاهی منافع اقتصادی آن سبب میشود که این شیخ نشین به دنبال سیاست نرمتری در قبال ایران باشد(روحی دهبنه، 1391: 94).
در نهایت اینکه: کشورهای منطقه خلیج فارس طبق راهبرد اروپایی-آمریکایی حرکت کردهاند. در تمامی اجلاسهای وزیران خارجه این کشورها از دیپلماسی اروپا حمایت شده است که راهبردی روشن را در این مسئله از خود نشان ندادهاند ولی ایران در دیپلماسی عربی خود سعی نموده است کشورهای عربی از تناقض مواضع خود بکاهد(مستقیمی،ابراهیمی، 1386: 276). روابط ایران با کشورهای شورای همکاری خلیج فارس در سطح پایین است به دلیل اینکه عربستان -که به عنوان پدر بزرگ و یا برادر بزرگ این کشورهاست- فشار زیادی وارد میکند بر آن‌ها که روابطشان با ایران در سطح پایین باشد و در نتیجه حجم کاری روابط ایران با شورای همکاری خلیج فارس کم شده است(صدقیان،1393). به طور کل تحولات 2010 در منطقه خاورمیانه موجب واگرایی بین ایران با کشورهای عربستان، بحرین و قطر شد و در روابط ایران با کشورهای عمان، کویت و امارات تأثیر زیادی نداشته است.

5-2- روابط تجاری و اقتصادی ایران و شورای همکاری خلیج فارس از 2010 تا 2014
در گذشته صادرات ایران به همسایگان عرب آن شامل محصولات کشاورزی و صنایع دستی میشد. بعد از آن کشورهای شورای همکاری خلیج فارس در خرید گاز طبیعی ابراز علاقه کردند. ایران و کشورهای شورای همکاری خلیج فارس در فناوری پیشرفت کمی دارند و تولید متوسطی نیز دارند، در نتیجه مقدار تجارت در محصولات به طور عمده در محصولات پتروشیمی و کالاهای مصرفی است. حجم تجارت بین ایران و کشورهای شورای همکاری خلیج فارس تا سال 2000 بسیار محدود بود، در سال 2008 رشد چشمگیری پیدا کرد و در سال 2009 کاهش یافت(4: 2010، Habibi). و در حال حاضر به دلایلی ازجمله تحولات موسوم به بیداری اسلامی و همچنین فعالیت‌های هستهای ایران و تحریمهای ایالات متحده علیه ایران، روابط اقتصادی ایران با کشورهایی چون: عربستان، بحرین و قطر رو به ضعف گذاشته است. بررسی شاخص تولید ناخالص ملی که نمادی از اندازه اقتصادی هر کشور است حاکی از اندازه اقتصاد کوچکتر ایران در مقایسه با مجموع شش کشور عضو شورای همکاری خلیج فارس است اما با وجود این، کشور ایران پس از عربستان سعودی رتبه دوم را در بین کشورهای یاد شده به خود اختصاص داده است(ثاقب، صادقی، 1389: 29).
ایران و کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس به دلیل انگیزهها و عوامل و متغیرهایی مانند همسایگی و همسرنوشتی، اشتراکات عمیق مذهبی و تمدنی، نزدیکی و پیوند متقابل و مستحکم فرهنگ‌ها، سنتها و میراث‌های تاریخی ارزشمند از زمینههای لازم به منظور تعامل و همسویی منافع و مصالح برخوردار میباشند. سوابق همکاریهای طبیعی تجاری فی مابین نیز مؤید وجود بسترهای لازم برای تعمیق همگرایی تجاری منطقهای در قالب موافقتنامههای مرسوم بینالمللی است. همانطور که در دورهای پیشنهاد ایجاد منطقه تجارت آزاد(FTA) بین ایران و شورای همکاری خلیج فارس مطرح شده بود. در طرح یکپارچگی با شورای همکاری خلیج فارس، همکاری در تمام ابعاد سیاسی، اقتصادی،اجتماعی، فرهنگی، نظامی و امنیتی مد نظر مقامات جمهوری اسلامی ایران میباشد که از جمله میتوان به همکاری در زمینههای امنیتی، اقتصادی، انرژی، گردشگری، مبادلات آموزشی، علمی، فناوری و پژوهشی، همکاری در صیانت از محیط زیست خلیج فارس و دریای عمان، تأمین آب و گاز مورد نیاز کشورهای جنوبی خلیج فارس، سرمایه گذاری مشترک در منافع نفت و گاز به صورت دو و چند جانبه، لغو روادید و تسهیلات رفت و آمد شهروندان اشاره کرد. در این طرح پیش‌بینی شده بود ایجاد منطقه تجارت آزاد بین ایران و شورا و افزایش صادرات و واردات باعث همگرایی ایران و شورا خواهد شد(ثاقب،گرشاسبی، 1389: 120).
گسترش روابط تجاری دو یا چند جانبه میان ایران و کشورهای عضو شورا از جهات گوناگون با اهمیت است، از جمله: ایران و اغلب این کشورها بخش اصلی کشورهای منطقهی پر تنش خاورمیانه را شکل می‌دهند که توسعهی روابط تجاری متقابل میتواند در کاهش بحرانهای سیاسی منطقهای نقش مناسبی را ایفا نماید، دوم آنکه ایران و بسیاری از کشورهای عضو شورا با وجود روابط تجاری بسیار کم از کمال تجاری بالنسبه مناسبی برخوردارند. قرار گرفتن این کشورها در منطقهی سوق الجیشی خاورمیانه، شرایط سیاسی خاصی را در کلیهی این کشورها حاکم کرده است. چشم انداز کلان و اولیهای را به تصمیم‌گیران و بازرگانان کشور میدهد تا با دیدی روشنتر در جهت عملیاتی کردن زمینه برای ایجاد یا گسترش روابط فیمابین در زمینههای اقتصادی و تجاری گام بردارند(مقانکی،رحمانیف،محمد سعید حسین، 1385: 198-197).
به طور کل پتانسیل تجاری میان کشورهای حوزه خلیج فارس وجود دارد و دلیل قوی بر این ادعا مجاورت بین کشورهاست که باعث می شود تا علاوه بر آن که هزینه‌ی حمل و نقل کاهش یابد، اثرات سرریز اقتصادی را نیز برای منطقه به همراه داشته باشد. زیرا زمانی که در یک کشور انباشت سرمایه صورت می‌گیرد، سطح تکنولوژی آن بهبود می‌یابد. در واقع حجم تجارت بین کشورهای
حوزه خلیج فارس از مقادیر بالایی خوردار نیست و علی رغم آنکه کشورهای مذکور می‌توانند از منافع ناشی از مجاورت با یکدیگر استفاده کنند، ولی عملاً تجارت درون منطقه‌ای در این منطقه از جهان از سطح پایینی برخوردار است(اکبری،معلمی، 1384: 123-117). در واقع ظرفیت‌های لازم جهت توسعه‌ی مبادلات، بین ایران و کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس وجود دارد اما علی‌رغم این ظرفیتها طرفین نتوانستهاند از این پتانسیلها به طور مناسب استفاده کنند.
یکی از جهات اهمیتی که گسترش روابط تجاری بین ایران و کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس دارد، این است که توسعهی روابط تجاری متقابل میتواند در کاهش بحرانهای سیاسی منطقه‌ای نقش مناسبی را ایفا نماید و میتواند مشوقی برای تشکیل یک همپیوندی تجاری منطقه‌ای شود اما بررسی طرفین از دیدگاه استفاد از ظرفیت‌های صادراتی متقابل نشان میدهد هیچ یک از طرفین نتوانسته‌اند از پتانسیل‌های تجاری خود در حد مناسبی استفاده کنند(مقانکی،رحمانی،محمدسعید، 1385: 224-205).
در این قسمت به بررسی روابط اقتصادی ایران با هر کدام از کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس می‌پردازیم و نمودار سیر این روابط را از سال 85 که زمان قبل از وقوع تحولات بوده تا سال 93 که بعد از تحولات می‌باشد را نمایش می‌دهیم.
5-2-1- روابط اقتصادی ایران و عربستان
روابط تجاری ایران و عربستان بسیار پایین است. عربستان سعودی گاهی بر اساس پان اسلامیسم یا محور وهابی‌گری و گاه هم از نوع تنجیدی هویت خود را به نمایش می گذارد(دهبنه،1391: 95-94). قدرت اقتصادی باعث نفوذ سیاسی کشورها می‌شود. عربستان و ایران تلاش می‌کنند تا از پتانسیلهای خود برای یارگیری در منطقه استفاده کنند. در ۱۰ سال اخیر عربستان سعودی بیش از ۲۰۰ میلیون دلار برای کمک به فلسطین پرداخته است. همچنین این کشور در سال ۱۹۹۰ میلادی فقط ۱۰۰ میلیون دلار برای بازسازی لبنان هزینه کرد. البته باید افزود این کمک‌ها از سوی کشورمان نیز انجام می‌شوند(ماهنامه اقتصادی- مالی بین‌الملل: بی تا). از سال 2004 عربستان سعودی به عنوان دومین وارد کننده شورای همکاری خلیج فارس از ایران ظهور کرد. واردات عربستان در سال 2009 شدیداً کاهش یافت. اما در واقع سهم نسبی ایران و عربستان سعودی در تجارت خارجی کم است. در نتیجه به نظر میرسد که تجارت و اقتصاد به عنوان یک عامل اصلی برای تعیین روابط دیپلماتیک بین دو کشور باشد(5: 2010،Habibi). روابط اقتصادی ایران و عربستان به دلیل تحریمها علیه ایران و نیز تأسیسات هستهای ایران با شک و تردید همراه بود. در واقع عربستان و امارات متحده عربی و همچنین دیگر کشورهای کوچکتر خلیج فارس بیشتر به حمایت از تحریمها علیه ایران تمایل دارند. از سال 2010 ایالات متحده از عربستان و امارات متحده درخواست کرد که فروش نفت به چین را تضمین کنند و آن را به عضویت در آخرین دور از تحریمهای سازمان ملل تشویق کنند. به طور کل به نظر میرسد طرحهای مختلف ایران برای تضعیف شورای همکاری خلیج فارس از پیوستن به آمریکا و سازمان ملل برای حمایت از تحریمها شکست خورده است(8: 2010، Habibi). در بین کشورهای شورای همکاری خلیج فارس، رابطهی ایران و عربستان دشوارتر است و بیشتر باعث نگرانی شده است. هر دو کشور ایران و عربستان برای به دست گرفتن رهبری جهان رقابت میکنند، عربستان در صدد ایجاد سلطنت وهابی است و این با انقلاب شیعی ایران در تضاد است. درگیریهای سیاسی و ایدئولوژیکی دو طرف و تنش میان آنها باعث ایجاد رقابت آنها در منطقه خلیج فارس شده است(17: 2011، Cronin and Nurmasalla). ایران و عربستان در عرصه انرژی نیز رقابتهای زیادی با یکدیگر دارند. به طور مثال در اوپک ایران در مورد تعیین سهمیه تولید نفت با ونزوئلا برای به چالش کشیدن عربستان سعودی همراه شد؛ بنابراین نتیجه این رقابت و ساختار آنارشیک این شده است که این کشورها و ایران همواره به دگر سازی مشغول باشند(روحی دهبنه، 139 1: 100 ).
در بخش آمار می‌توانیم به آمار صادرات و واردات ایران و عربستان، تراز تجاری آن‌ها و همچنین تعداد اجلاس‌های آن‌ها اشاره کنیم.

مطلب مرتبط :   سرویس و تعمیر کولرگازی را به بهترین نحوه انجام دهید

– مبادلات تجاری جمهوری اسلامی ایران و عربستان قبل از وقوع تحولات منطقه‌ای 2010( به ارزش میلیون دلار)

1388
1387
1386
سال
177
394
310
صادرات
228
172
500
واردات
51-
222+
190-
تراز تجاری
جدول 1
– مبادلات تجاری جمهوری اسلامی ایران و عربستان بعد از وقوع تحولات منطقه‌ای 2010( به ارزش میلیون دلار)

سال
1389
1390
1391
1392
صادرات
75
108
115
91
واردات
171
138
70
44
تراز تجاری
96-
30-
45
47
جدول 2
(دفتر بازرگانی کشورهای عربی- آفریقایی، 1393)

در مورد تعداد و تاریخ آخرین اجلاس ایران و عربستان باید گفت؛ هفتمین اجلاس کمیسیون مشترک دو کشور در اردیبهشت ماه 1384 در ریاض برگزار گردید(دفتر بازرگانی کشورهای عربی- آفریقایی، 1393).

– نمودار صادرات و واردات ایران و عربستان سعودی

شکل 1

(هفته‌نامه تجارت فردا، 1393)

5-2-2- روابط اقتصادی ایران و قطر

دسته بندی : علمی

دیدگاهتان را بنویسید