بررسی نقش پلیس در پیشگیری از جرم- قسمت ۱۰

در جرائم مشهود در صورت ظن قوی به کشف متهم یا اسباب و آلات و دلایل جرم در منزل مورد نظر، پلیس می تواند نسبت به بازرسی و تفتیش آن اقدام کند، اما در مورد جرائم غیرمشهود نیاز به اخذ مجوز از مقام قضایی است.[۵۱]
تفتیش و بازرسی منازل، اماکن و اشیا در مواردی به عمل می آید که حسب دلایل، ظن قوی به کشف متهم یا اسباب و آلات و دلایل جرم، در آن محل وجود داشته باشد.[۵۲]
در جهت حمایت از حقوق بزه دیده، پلیس در تفتیش منازل، اماکن و اشیا باید نکات ذیل را رعایت کند:

  1. شناسایی دقیق آدرس محل مورد نظر و راه های ورودی و خروجی و موقعیت خیابان های اطراف؛
  2. شناسایی افرادی که در محل، رفت وآمد دارند؛
  3. کنترل دقیق محل، قبل از شروع به بازرسی و محاصره آن تا شعاع اطمینان بخش؛
  4. پس از ورود به منزل و دستگیری متهمان، بلافاصله بازرسی بدنی از آنان به عمل آمده و جدا از هم نگهداری شوند؛
  5. بازرسی اتاق ها در جهت گردش عقربه های ساعت بوده و باید با حضور متهم(در صورت امکان) و از طبقه پایین شروع شده و به طبقات بالا ختم شود؛
  6. بازرسی منزل باید با حوصله انجام گیرد و تمام اشیا و لوازم منزل دقیقاً بازرسی شوند؛
  7. به هنگام بازرسی باید تغییر حالت و وضع ظاهری متهمان مورد توجه قرار گیرد؛ زیرا در کشف جرم مؤثر است و معمولاً وقتی بازرس به دلایل و مدارک جرم نزدیک می شود، حالت چهره و روحیه متهم دگرگون می شود و این تغییر حالت می تواند در کشف دلایل جرم مؤثر باشد.[۵۳]

پ : بازجویی مقدماتی
بازجویی به معنی عام آن، سؤال و جواب و اخذ اطلاعات از همه افراد مرتبط باپرونده اعم از شاکی، متهم، شاهد، مطلع و کارشناس است، و در معنای خاص، سؤال وجواب و اخذ اطلاعات از متهم پرونده به منظور کشف حقیقت و تکمیل پرونده است.
منظور از بازجویی مقدماتی، بازجویی ای است که توسط پلیس و ضابطان دادگستری صورت می گیرد.
به منظورحمایت از بزه دیده و کاهش آسیب های ناشی از جرم، مأموران پلیس در انجام بازجویی ها، باید نکات ذیل را رعایت کنند:
.۱ در انجام بازجویی بی طرفی را رعایت کرده و از هرگونه حب و بغض نسبت به طرفین دعوا پرهیز کنند؛

  1. در بازجویی صبور بوده و با پشتکار و اعتماد به نفس آن را انجام دهند؛
  2. به اصول و فنون بازجویی و روش های مختلف آن آشنایی کامل داشته باشند؛
  3. به هنگام بازجویی باید مراقب اوراق بازجویی و مدارک پرونده باشند، زیرا امکان دارد هر زمان متهم با قاپیدن برگ بازجویی یا برخی مدارک پرونده، آن ها را پاره کرده یا ببلعد؛
  4. اوراق بازجویی و پاسخ سؤال ها را به امضای متهم برسانند؛
  5. در صورت امتناع از پاسخ دادن به سؤالات یا امضای اوراق بازجویی، مراتب در صورت مجلس قید شود.[۵۴]

ت : اقدامات ناظر به تکمیل پرونده و اجرای تصمیمات قضایی
این اقدامات شامل تکمیل کردن پرونده تنظیم گزارش نهایی، ابلاغ اوراق قضایی واجرای تصمیمات قضایی است که به آن ها می پردازیم:
آخرین مرحله تحقیقات مقدماتی، تکمیل پرونده و تنظیم گزارش نهایی است. پس از این که جرم کشف شد و آثار و دلایل جرم جمع آوری شد و بعد از انجام بازجویی، معاینه محل، دستگیری متهم و تحقیقات محلی نوبت به تنظیم گزارش نهایی می رسد.
گزارش نهایی خلاصه و چکیده کلیه اقدامات انجام شده در خصوص جرم است. علاوه بر آن، پلیس باید نسبت به حفظ و نگهداری آلات، ادله و مدارک جرم دقت لازم را به عمل آورد.در تنظیم گزارش نهایی و ارسال آن به مقام قضایی، موارد ذیل باید مورد توجه پلیس قرار گیرد تا حمایت لازم از بزه دیده صورت گیرد:

  1. گزارش دقیق، جامع و مانع بوده و خلاصه همه اقدامات انجام شده در آن قید شود؛
  2. تعداد صفحات پرونده و پیوست های آن در گزارش نهایی ذکر شود؛
  3. به درخواست های بزه دیده یا بستگان او در جهت تکمیل هرچه بهتر و دقیق ترپرونده، مانند افزودن اسناد و مدارک یا ذکر توضیحات ارائه شده از سوی او توجه کافی شود تا حقوق نام برده به شکل صحیحی استیفا شود؛
  4. به هنگام ارسال پرونده و بدرقه متهم به مرجع قضایی، مراقبت های لازم در جهت حفظ پرونده و جلوگیری از فرار متهم صورت پذیرد؛

.۵ پرونده به موقع به مرجع قضایی ارسال شود؛

  1. در قبال تحویل پرونده و نیز اشیا و مدارک پیوست آن به مرجع قضایی، باذکر مشخصات دقیق، رسید اخذ شود.[۵۵]

به منظور جلوگیری از اطاله دادرسی و بالا بردن صحت و دقت تنظیم پرونده ها در کلانتری ها و حوزه های انتظامی از سوی رئیس قوه قضائیه در تاریخ ۳۰/۸/۱۳۸۵دستورالعملی تصویب و ابلاغ شده است که برخی از بندهای آن به شرح ذیل است:
– در جهت کاهش اطاله دادرسی و تکریم ارباب رجوع و ممانعت از مراجعات غیرضرور آنان، حوزه های انتظامی موظفند در تکمیل پرونده ها و اجرای دستورات مقام قضایی، نهایت دقت را به عمل آورند و در مواردی که ابهام وجود دارد، سریعاً موضوع را به مقام قضایی مربوطه اعلام کنند تا راهکاری عملی اندیشیده شود و از توقف بی مورد پرونده در کلانتری یا حوزه انتظامی خودداری شود؛
– پرونده های مربوط به تصادفات رانندگی باید بدون فوت وقت و در حداقل زمان ممکن پس از اعلام نظر افسر کاردان فنی، با تنظیم کروکی لازم و اظهارنظر صریح و شفاف (شامل: علت تصادف و تعیین مقصر و گواهی پزشکی قانونی) تکمیل و به دادسرا ارسال شود و از ارسال پرونده های ناقص خودداری شود.
– در کلیه پرونده ها- به ویژه پرونده های مهم از قبیل قتل، آدم ربایی و… ضمن تشریح ماوقع، آلات جرم، مواد مکشوفه، مستندات و دلایل جرم را ضمیمه پرونده کنند و از نگهداری آلات جرم در حوزه های انتظامی به شدت پرهیز کنند؛