بررسی نقش پلیس در پیشگیری از جرم- قسمت ۱۳

با توجه به مطالب گفته شده معلوم می شود که برنامه های پیشگیری از جرم گستره وسیعی از اقدامات و برنامه ها را در بخش های مختلف جامعه و دولت در بر می گیرد و بر این اساس نوعی هماهنگی را بین قوای مجریه،قضاییه،مقننه از یک سو و مشارکت نهادهای مردمی از سوی دیگر در برنامه های پیشگیری از جرم ضروری می نماید.
مبحث دوم : انواع پیشگیری از جرم
گسن معتقد است که جرم شناسی پیشگیری شاخه ای از جرم شناسی کاربردی است که موضوع آن تعیین مؤثرترین وسایل برای تأمین پیشگیری از جرم در مقیاس کل اجتماع یا یک جهت محدودتر مثلاً یک شهر، ناحیه ای از شهر و غیره خارج از ارعاب عمومی به وسیله تهدید کیفری است.
در جرم شناسی شش نوع پیشگیری قابل تصوراست،چهار نوع تحت عنوان پیشگیری متداول و دو نوع دیگر به عنوان پیشگیری جدید است.
الف-پیشگیری های متداول که شامل زیر می باشد:
۱- پیشگیری از بزهکاری اطفال و پیشگیری از بزهکاری عمومی
قدیمی ترین نوع پیشگیری، پیشگیری از بزهکاری کودکان و پیشگیری از بزهکاری عمومی است. طبق این تفکیک، در مورد کودکان و نوجوانان بزهکارکه شخصیت آنهادرحال شکل گیری است باید از تدابیر پرورشی
و بازپروری استفاده کرد؛ در حالی که در مورد بزهکاران بزرگسالان باید از ارعاب انگیزی وتهدید به مجازات
استفاده شود؛ زیرا شخصیت آنها شکل گرفته است.[۶۷]
۲- پیشگیری عمومی و اختصاصی
در پیشگیری عمومی ،کلیه عوامل جرم زای مربوط به جرائم مختلف هدف تدابیرپیشگیرانه قرار می گیرند مانند افزایش سطح رفاه عمومی و توسعه اجتماعی که درپیشگیری از طیف وسیعی از جرائم تاثیرگذار است.در حالی که، در پیشگیری اختصاصی عوامل خطر مربوط به جرم خاص در دایرۀ شمول اقدامات پیشگیرانه واقع می شود، مانند تقویت قفل و بست منازل که در پیشگیری و کاهش جرم سرقت از منازل موثر است یا نصب دزدگیر روی خودروهاکه موجب پیشگیری ازسرقت خودرو می شود.
۳- پیشگیری انفعالی[۶۸] و پیشگیری فعال[۶۹]
این تقسیم بندی برای نخستین بار در اجلا س مجمع عمومی اینترپل در سال۱۹۶۳ مطرح و وارد ادبیات پیشگیری شد.[۷۰]
۴- پیشگیری اولیه[۷۱]،ثانویه[۷۲] و ثالث.[۷۳]
به هر حال، این متنوع بودن روش های پیشگیری بیانگر آن است که بزهکاری از محدوده صرف حقوقی، قضایی و پلیسی خارج شده و مقابله مؤثر با آن از یک سو همکاری و مشارکت نهادهای دولتی و تشکل های مردمی را می طلبد و از سوی دیگر، مستلزم ایجاد تحول و نوآوری در استراتژی ها، ابزارها و نهادهای سنتی ومتداول مقابله با جرم است.[۷۴]
ب ـ پیشگیری های جدید که شامل موارد زیر است:
۱- پیشگیری وضعی؛[۷۵]
۲- پیشگیری اجتماعی.[۷۶]
گفتار اول : انواع پیشگیری از حیث رویکرد
پیشگیری از جرایم از منظر رویکرد شامل پیشگیری کیفری و غیرکیفری است که پیشگیری کیفری خود به پیشگیری عام و خاص و پیشگیری قضایی و انتظامی تقسیم می شود.پیشگیری غیرکیفری نیز به پیشگیری وضعی و پیشگیری اجتماعی تفکیک می گردد که در ادامه به تعاریف و اهداف هریک از انواع پیشگیری های مذکور اشاره خواهد شد.
بند اول : پیشگیری واکنشی یا کیفری (Penal Prevention)
پیشگیری واکنشی که از نظر ماهوی اقدامی پسینی است، پس از ارتکاب رفتار مجرمانه ،با استفاده از ابزارهای کیفری از رهگذر نظام عدالت کیفری اِعمال می شود. این پیشگیری بر اساس اثری که بر جامعه و یا فرد بزهکار می گذارد، به دو گونه «پیشگیری واکنشی عام» و «پیشگیری واکنشی خاص» تقسیم می شود.
پیشگیری واکنشی عام یک پیشگیری واکنشی جمع مدار یا گروه مدار است که با مخاطب قرار دادن شهروندان از طریق رعب انگیزی و عبرت آموزی جمعی، به دنبال پیشگیری از بزهکاری نخستین افراد است. پیشگیری واکنشی خاص یک پیشگیری واکنشی مجرم مدار است که با اِعمال کیفر بر فرد بزهکار و با رعب انگیزی و عبرت آموزی فردی، درصدد پیشگیری از بزهکاری دوباره افراد است.[۷۷]
به طور کلی، پیشگیری واکنشی یا کیفری، ناظر به اقدام کیفری قبل و بعد از وقوع جرم است که با بهره گرفتن از ساز و کارهای نظام عدالت کیفری درصدد کاهش نرخ بزهکاری است. رهیافت پیشگیری واکنشی، ارعاب انگیزی فردی، جمعی و عبرت آموزی می باشد تا از بزهکاری نخستین و بزهکاری دوباره افراد جلوگیری کند.[۷۸]
این نوع پیشگیری اگر چه به تنهایی پاسخ گوی نیازهای اجتماعی و امنیتی جامعه نمی باشد، اما با ادغام در زمینه های پیشگیرانه غیر کیفری از جرم و استفاده از هر دو عنصر در کنار هم می توان عامل مهمی در
زمینه کاهش جرم در اجتماع را فراهم کرد. پیشگیری کیفری از این جهت که دارای مضرات و معایب بسیاری است و برجسم و روان مجرمان تأثیرگذار بوده و زندگی آینده آنان را در جامعه با مشکلات مواجه می کند، باید به عنوان آخرین چاره علیه بزهکاری مورد استفاده قرار گیرد. در مجموع ،اهدافی که از اِعمال پیشگیری کیفری مد نظر است عبارتند از: اصلاح بزهکار، حمایت از جامعه، ارعاب بزهکار و پیشگیری عمومی با ارعاب دیگران.
الف : پیشگیری کیفری عام (Common Prevention)
پیشگیری از بزهکاری در معنای عام شامل آن دسته از تدابیر و اقدام هایی است که از ارتکاب جرم جلوگیری می کند. به این ترتیب، هر اقدام واکنشی (کیفری) یا کنشی (غیر کیفری) مطابق این تعریف در گستره پیشگیری از بزهکاری قرار می گیرد.[۷۹]
پیشگیری عام، پیشگیری جرم مدارانه است و محور آن بر نقش بازدارندگی، ارعاب انگیزی و عبرت آموزی کیفری بر عموم مردم استوار می باشد.[۸۰]در این نوع پیشگیری تلاش می شود تا با وضع قوانین، تعیین کیفر و اجرای آن در مورد مجرمان، از ارتکاب اولیه جرایم توسط افراد جامعه جلوگیری شود. در پیشگیری عام، ایجاد ترس و ارعاب، تهدید و کیفر و نگرانی از دست دادن اعتبار برای همه کسانی که به صورت بالقوه آمادگی ارتکاب جرم دارند مطرح می باشد.این سطح از پیشگیری، عموم افراد جامعه را افرادی در نظر می گیرد که به صورت بالقوه آمادگی برای ارتکاب جرم دارند؛ بنابراین کوشش می شود تا از طریق ارا ئه آگاهی عمومی از ارتکاب جرم در افراد جلوگیری شود.
پیشگیری در این معنا، عبارت است از کلیه اقدامات و تدابیری است که برای مبارزه با بزهکاری صورت می‌گیرد اعم از واکنش‌های جامعه علیه جرم از قبیل مجازات یا اقدامات تأمینی و تربیتی و جبران ضرر و زیان مجنی‌علیه، فردی کردن مجازاتها و اعطای آزادی مشروط و استفاده از مجازات های جایگزین حبس،
باز‌پروری و هر اقدامی که برای اصلاح مجرم و جلوگیری از تکرار جرم در آینده صورت می‌گیرد. همچنین سایر نمود‌های واکنش اجتماعی که در جهت تقلیل یا از بین بردن علل بزهکاری و قبل از وقوع جرم به منظور خنثی کردن عوامل جرم‌زای محیط خانوادگی، اجتماعی بزهکار که در تکوین جرم مؤثرند بعمل می‌آید و نیز فعالیت هایی که برای جلوگیری از فعلیت یافتن اندیشه‌های مجرمانه بزهکاران در جامعه صورت می‌گیرد. بنابراین مفهوم پیشگیری در معنای عام طیف وسیعی از انواع پیشگیری از وقوع جرم و اصلاح مجرمین را اعم از پیشگیری کیفری و پیشگیری غیر‌کیفری را در برمی‌گیرد.
ب : پیشگیری کیفری خاص (Special Prevention)
اثری که مجازات در بازدارندگی مجرم دراز دست زدن مجدد به ارتکاب جرم دارد، پیشگیری خاص نامیده می شود.[۸۱] در این نوع پیشگیری سعی می شود با تحمیل مجازات بر مجرم و تنبیه او و رنج و سختی حاصل از مجازات، از ارتکاب مجدد همان جرم یا جرایم دیگر اجتناب شود. بنابراین جلوگیری از تکرار جرم و ایجاد ترس در کسانی که قبلاً مرتکب جرم شده اند، مهم ترین هدف پیشگیری خاص می باشد که در قالب اقداماتی برای تربیت، اصلاح و بازسازی مجرمان صورت می گیرد.این نوع پیشگیری معمولاً در کوتاه مدت مثل: مبارزه با اعتیاد و جمع آوری کودکان بدون سرپرست از سطح خیابانها ،مفیداست.[۸۲]
بنابراین پیشگیری خاص در برگیرنده «مجموعه تدابیر و اقدام های کنشی با هدف مقابله با بزهکاری ازرهگذر کاهش یا از بین بردن علل جرم زا و تأثیرگذاری بر فرصت های پیش جنائی است ؛ به گونه ای که
بتوان با استفاده از ساز و کارهای کنشی، بر شخصیت افراد و موقعیت های پیش از ارتکاب جرم تأثیر گذاشت».[۸۳]
پیشگیری در این معنا ، عبارت است از تعیین و استفاده از مجموع وسائل و تدابیری است که به هدف مهار کردن بهتر بزهکاری،از طریق از بین بردن یا خنثی کردن عوامل جرم‌زای محیط زندگی بزهکار بدون توسل
به اعمال مجازات یا اقدامات تأمینی وتربیتی وقبل ازوقوع جرائم در یک جامعه معینی یا یک شهریا منطقه
‌ای از یک شهر به مرحله اجراء گذارده می‌شود.
این شیوه پیشگیری از جهات زیر حائز اهمیت است :
ـ نخست، این که اقدامات پیشگیرانه بایستی از وقوع جرم و نسبت به جامعه آماری معینی و به هدف جلوگیری از ارتکاب جرم باشد؛
ـ دوم، این اقدامات منحصراً بایستی شامل تدابیر وسائلی باشد که فاقد خصیصه‌های رنج‌آور و ارعاب باشد؛
ـ سوم، اقدامات پیشگیرانه لزوما ً بایستی ناظر به تدابیر حمایتی، از قبیل حمایت‌های انسانی و اخلاقی نسبت به بزهکار در محیط خانواده، مدرسه، و محل کار باشد.

یک مطلب دیگر:
تشکیل پرونده شخصیت در قانون جدید آیین دادرسی کیفری- قسمت ۱۱

دانلود کامل پایان نامه در سایت pifo.ir موجود است.