پژوهش – بررسی تغییر واحد پول ملی و پیامد های آن در اقتصاد ایران ۸۹- …

مقدار M بدست آمده در رابطه مقدار بهینه پول نقدی است که فرد باید به صورت متوسط برای انجام دادوستدها و معاملات نگهداری نماید. به عبارت دیگر M بدستآمده همان تقاضای معاملاتی پول است که از اصول بهینهسازی توسط بامول و توبین استخراج شدهاست.
همانطور که ملاحظه میشود در این نظریه تقاضای معاملاتی پول تابع مستقیم از tc ( هزینه کارمزد و اتلاف وقت و …. برای هر بار مراجعه به بانک)، تابع معکوس از نرخ بهره، r ، تابعی مستقیم از سطح درآمد فرد، ، میباشد. پس درحالی که در تحلیل تقاضای معاملاتی مکتب کمبریج، تقاضای معاملاتی صرفاً تابعی از سطح درآمد دانسته میشود، در تحلیل تقاضای معاملاتی بامول و توبین تقاضای معاملاتی علاوهبر سطح درآمد تابعی از نرخ بهره نیز خواهدبود.
کشش تقاضای معاملاتی پول بامول و توبین نسبت به درآمد برابر و نسبت به نرخ بهره برابر با است. پس در نظریه تقاضای معاملاتی بامول و توبین، برخلاف نظریه مکتب کمبریج، افزایش درآمد سبب افزایش تقاضای معاملاتی پول به همان نسبت نمیشود. در واقع در این نظریه نوعی صرفهجویی در نگهداری پول برای انجام معاملات وجود دارد، به این معنی که با افزایش درآمد مقدار نگهداری پول برای انجام معاملات نیز افزایش مییابد اما به نسبت کمتری از افزایش درآمد.
پس نظریه تقاضای معاملاتی بامول و توبین علاوه بر آنکه از جهت نظری بر مبانی بهینهسازی استوار است، بنابراین غنای نظری بیشتری نسبت به دیدگاه مکتب کمبریج و تقاضای معاملاتی کینز دارد، به این نتیجه نیز می رسد که بدون توجه به اینکه تقاضای سفتهبازی وجود داشته باشد یا نداشته باشد، تقاضای معاملاتی پول تابعی از درآمد و نرخ بهره است. پس حتی اگر تقاضای سفتهبازی برای پول صفر باشد یا تقاضای سفته بازی تابعی از نرخ بهره نباشد، باز هم تقاضای پول تابعی نزولی از نرخ بهره است. به این دلیل حتی در حالت فقدان تقاضای سفتهبازی یا بیکشش شدن تقاضای سفتهبازی نسبت به نرخ بهره، به دلیل حساسیت تقاضای معاملاتی نسبت به نرخ بهره منحنی LM هیچگاه عمودی نخواهد شد و همواره صعودی باقی خواهدماند. دیگر آنکه تقاضای معاملاتی بامول و توبین به معنی حساسیت و کشش بیشتر تقاضای پول نسبت به نرخ بهره (در مقایسه با نظریه تقاضای پول کینز) است که قاعدتاً به معنی کارایی بیشتر سیاست مالی و کارایی کمتر سیاست پولی است.
۴-۳-۵ نظریه پول فریدمن
فریدمن در سال ۱۹۵۹ با طرح نظریهای برای تقاضای پول هم سعی کرد نظریه جامعتری نسبت به نظریات کینزی تقاضای پول فراهم نماید و هم بیان کاملتری از دیدگاه تقاضای پول مکتب کمبریج ارائه دهد. نکته اساسی در نظریه تقاضای فریدمن آن است که فرید من تفکیک بین تقاضای معاملاتی و سفتهبازی در روش کینزی را غیر ضروری دانسته و نگهداری پول یا تقاضای پول برای برآورده کردن نیاز معاملاتی و ذخیره ثروت را یکجا مورد توجه قرار میدهد. نکته دیگر آن است که در نظریه تقاضای سفتهبازی کینز تصور میشود که فرد بین دو دارایی پول و اوراق قرضه به مقایسه بازدهی و تصمیمگیری برای نگهداری آنها میپردازد، اما در روش فریدمن فرد پول را با طیف وسیعی از داراییها مقایسه کرده و آنگاه به تصمیمگیری برای نگهداری پول میپردازد. بالاخره آنکه فریدمن تقاضای پول را تقاضای قدرت خرید پول یا تقاضای حقیقی پول در نظر میگیرد، زیرا برای سطحی از درآمد حقیقی مقدار موجودی حقیقی پول مورد نیاز فرد است که اگر قیمتها افزایش یابد فرد نگهداری موجودی اسمی پول را به همان نسبت افزایش میدهد تا موجودی حقیقی یا قدرت خرید پول نگهداری شده ثابت بماند. در دیدگاه فریدمن تقاضای پول یا نگهداری پول از دیدگاه مصرفکننده مانند یک کالای مصرفی گرفته میشود که ایجاد مطلوبیت مینماید. به عبارت دیگر داشتن پول برای فرد مصرفکننده مطلوبیتی ایجاد میکند که در صورت فقدان پول این مطلوبیت ایجاد نمیشود. این مطلوبیت ناشی از احساس آرامش خاطر و سهولت انجام دادوستد ها است که با وجود پول برای فرد وجود دارد. همچنین پول از نظر تولیدکننده به عنوان نوعی نهاده تولید درنظر گرفته میشود که به تسهیل تولید کمک مینماید. حال در تصمیمگیری برای نگهداری پول نمیتوان گفت بازدهی پول که صفر است بازدهی سایر اراییها مقایسه میشود، بلکه در نگهداری پول مطلوبیت ذهنی حاصل از پول با بازدهی سایر داراییها مقایسه میشود، بلکه در نگهداری پول مطلوبیت ذهنی حاصل از پول با بازدهی سایر داراییها مقایسه میشود. پس تقاضای حقیقی پول از دیدگاه فریدمن با رابطهای به شکل زیر بیان میشود:
(۴-۲۸)
در رابطه فوق تقاضای حقیقی پول، نرخ بهره بازار (مثلاً نرخ بهره بانکی)، نرخ بازدهی اوراق قرضه (شامل درآمد بهره و سود و زیان تغییر قیمت اوراق بهره)، نرخ بازدهی سهام (شامل سود سهام و سود و زیان تغییر قیمت سهام)،نرخ تورم انتظاری (که بازدهی کالاهای با دوام مانند اتومبیل، مسکن و مواردی از این قبیل است)، نسبت ثروت یا سرمایهی انسانی به کل ثروت و درآمد دائمی است. لازم به تذکر است که علاوه بر موارد فوق نرخ بهره یا بازدهی داراییهای دیگر نیز در تقاضای پول قابل طرح است که نقطه چین بیانگر همین موضوع است، اما مهمترین داراییهای آلترناتیو یا جایگزین پول موارد زیر هستند از آنجا که با نگهداری کالاهای با دوام مانند مسکن یا اتومبیل یا لوازم خانگی قیمت آنها به همراه تورم افزایش مییابد، پش نرخ تورم بیانگر آن است که فرد با نگهداری کالاها معادل درصد تغییر قیمت آنها (نرخ تورم) بازدهی و عایدی (در مقایسه با نگهداری پول نقد) بهدست میآورد. اما با توجه به اینکه تصمیمگیری برای نگهداری پول یا کالاهای با دوام یا سایر داراییها برای دوره پیشرو است، باید از نرخ تورم دوره پیشرو یا نرخ تورم انتظاری استفاده کرد. وجود نیز بیانگر آن است که بسته به اینکه چه نسبتی از ثروت به صورت ثروت انسانی و چه نسبتی از آن از نوع ثروت مادی است تصمیم برای نگهداری پول تحت تأثیر قرار میگیرد. بالاخره اینکه فریدمن همانند نظریه مصرف، تقاضای حقیقی پول را نیز تابعی از سطح درآمد دائمی در نظر میگیرد و نه سطح درآمد جاری.
تقاضای پول فریدمن بیانگر این است که با افزایش بازدهی سپردههای بلند مدت بانکی یا سپردههای مؤسسات مشابه که با نشان داده میشود، با افزایش بازدهی اوراق قرضه، ، و افزایش بازدهی سهام، ، تمایل فرد برای نگهداری پول نقد کاسته شده و تقاضای حقیقی پول کاهش مییابد. دلیل نیز آن است که با افزایش بازدهی این داراییها که جایگزین پول میباشند، فرد برای بهرهمند شدن از بازدهی بالاتر آنها سعی در نگهداری بیشتر آنها و نگهداری کمتر پول مینماید. با افزایش نرخ تورم انتظاری، ، فرد انتظار دارد که نگهداری کالاهای با دوام بازدهی بیشتری نسبت به نگهداری پول نقد برای او ایجاد نماید و بنابراین تمایل برای نگهداری کالاهای با دوام افزایش و تمایل برای نگهداری پول نقد کاهش مییابد که به معنی کاهش تقاضای حقیقی پول میشود و نه صرف افزایش قیمت ها. با افزایش نسبت ثروت یا سرمایهی انسانی به کل ثروت تمایل برای نگهداری پول نقد افزایش مییابد. دلیل نیز آن است که ثروت یا سرمایه انسانی(توانایی و مهارت کاری فرد) در صورت نیاز فرد فوراً مانند اوراق قرضه یا سهام قابل نقد شدن نیست. لذا هر چه نسبت یا درصد بیشتری از ثروت از این نوع باشد نیاز به نگهداری پول بیشتر است. بالاخره با افزایش درآمد دائمی به دلیل افزایش نیاز به پول برای انجام معاملات، تقاضای حقیقی پول افزایش مییابد.
فریدمن ضمن اینکه در حالت کلی تقاضای حقیقی پول را تابعی از عوامل ذکر شده میداند، معتقد است که بر اساس شواهد تجربی میتوان تقاضای حقیقی پول را به صورت زیر بیان کرد:
(۴-۲۹)
در واقع رابطه نشان میدهد که تقاضای حقیقی پول ضریبی،، از درآمد دائمی حقیقی است. اما لزومی ندارد که ضریب اشاره شده مقدار ثابتی باشد. با ثابت بودن ،، ، ،… و میتوان گفت که تقاضای حقیقی پول ضریب ثابتی از است. اما اگر ،، و افزایش یابند یا کاهش یابد، تقاضای حقیقی پول کاهش مییابد زیرا ضریب k کاهش مییابد. اگر بپذیریم که بازدهی سپردههای بانکی، اوراق قرضه و سهام گرایش به یکسان شدن دارند( زیرا در صورت تفاوت بین آنها برای مدت قابل توجه با هجوم افراد به سوی دارایی با بازدهی بیشتر، بازهی آن کاهش مییابد). در آن صورت میتوان ،و را با r نشان داد. به عبارت دیگر نرخ بهره متوسط بازار میتواند معرف هر سه این متغیرها باشد. همچنین اگر را که در آن بطئی وکند است، نادیده بگیریم شکل سادهتری از تقاضای پول فریدمن به صورت زیر به دست میآید:
(۴-۳۰)
در شکل ساده شده تقاضای پول فریدمن، تقاضای حقیقی پول تابعی از سه متغیر نرخ بهره،r ، نرخ تورم انتظاری، وسطح درآمد دائمی، ، است. باز هم تا زمانی که r و ثابت باشند، تقاضای حقیقی پول ضریبی ثابت از درآمد دائمی است. چنانچه ملاحظه میشود، شکل تقاضای پول فریدمن شبیه به تقاضای پول مکتب کمبریج یعنی رابطه است. لذا اگر در تقاضای پول مکتب کمبریج ضریب K عکس سرعت گردش پول است، پس میتوان تقاضای پول فریدمن را نیز به صورت زیر نوشت:
(۴-۳۱)
آنچه سبب تفاوت تقاضای پول فریدمن و تقاضای پول مکتب کمبریج میشود، آن است که در نظریه فریدمن ضریب k و بنابراین سرعت گردش پول، v ، مقدایر ثابتی نیستند بلکه تحت تأثیر عوامل زیادی و به ویژه نرخ بهره و نرخ تورم انتظاری دچار تغییر میشوند.
در نظریه فریدمن افزایش نرخ بهره سبب افزایش سرعت گردش پول میشود. زیرا افزایش نرخ بهره به معنی افزایش هزینه فرصت نگهداری پول است و پول کمتر نگهداری شده و سریعتر دست به دست میشود. پس با افزایش نرخ بهره، سرعت گردش پول افزایش و ضریب k که عکس سرعت گردش پول است، کاهش مییابد. در این صورت افزایش نرخ بهره سبب کاهش تقاضای حقیقی پول میشود. همچنین افزایش نرخ تورم انتظاری سبب افزایش بازدهی کالاهای بادوام شده و سرعت گردش پول را افزایش میدهد. از آنجا که تشدید تورم سبب تبدیل سریع پول به کالاها (جهت پرهیز از کاهش قدرت خرید پول) میشود، پس در این حالت گفته میشود که پول داغ است و کسی تمایل به نگهداری آن را ندارد و بنابراین سریع دست به دست میشود که به معنی افزایش سرعت گردش پول است. پس با افزایش تورم انتظاری، ضریب k کاهش یافته و تقاضای حقیقی پول کاهش مییابد.
با این حال فریدمن معتقد است که در بلندمدت سرعت گردش پول گرایش به ثبات دارد که در آن صورت ضریب k نیز گرایش به ثبات دارد، در آن صورت تقاضای حقیقی پول عمدتاً تابعی از درآمد یا درآمد دائمی (تابعی متناسب از درآمد دائمی) است. بدین جهت نتایج نظریه تقاضای پول مکتب کمبریج و بهویژه رابطه حجم پول و سطح قیمتها کم و بیش صحیح است. بدین ترتیب نظریه فریدمن ضمن اینکه همانند دیدگاه کینزی به تأثیر عوامل غیر از درآمد بر روی تقاضای پول توجه کرده است در نهایت شکل مشابه اما کاملتر از تقاضای پول مکتب کمبریج ارائه میدهد و بدین وسیله به تقویت نتایج نظریه مقداری پول کمک میکند.
۴-۴ پیشینه تجربی تقاضای اسکناس و مسکوک
در این بخش مروری به مطالعات داخلی و خارجی انجام شده در زمینه ی تقاضای اسکناس و مسکوک شده است تا با مطالعه کارهای انجام شده و بکارگیری نظریات موجود، به تابع مناسبی برای تقاضای اسکناس و مسکوک در ایران دست یابیم.
۴-۴-۱ مطالعات خارجی
داتسی[۵۰] ( ۱۹۸۸ ) در مطاله ای به بررسی تقاضای اسکناس ومسکوک در آمریکا پرداخته است. او با استفاده از داده های آماری سالانه (۱۹۸۰-۱۹۲۱) در می یابد که تقاضا برای اسکناس و مسکوک یک رفتار سیستما تیک و قابل توجیهی را داراست. این بررسی بر پایه نظریه موجودی انبار بامول و توبین صورت گرفته است. داتسی ابتدا الگویی برای مخارج نسبی انجام شده بوسیله اسکناس و مسکوک ارائه داده است و سپس تابع تقاضای اسکناس و مسکوک را برآورد می کند. این نسبت عبارتست از نسبت کالا ها و خدماتی که بوسیله اسکناس و مسکوک خریداری شده به کل کالا ها و خدمات خریداری شده توسط اسکناس و مسکوک و سپرده های دیداری است. برای اندازه گیری این نسبت از روش لورنت[۵۱] استفاده شده است. به عقیده لورنت حجم مبادلات انجام شده در اقتصاد بالاترین ضریب همبستگی را با تولید ناخالص ملی دارد. به همین دلیل تعداد دفعات در گردش یک برگ اسکناس عددی است که حاصل ضرب آن در حجم اسکناس های امحاء شده نزدیک ترین رقم به حجم مبادلات انجام شده توسط اسکناس و مسکوک بوده و مبادلات را به بهترین نحو شکل می دهد. بنابراین برای یافتن این عدد باید ضریب همبستگی بین مجموع مبادلات انجام شده توسط چک و اسکناس و مسکوک را با تولید ناخالص داخلی ماکزیمم نمود. الگوی به کار رفته توسط داتسی دارای دو معادله ی، مخارج نسبی انجام شده توسط اسکناس و مسکوک و تقاضای اسکناس و مسکوک بوده که به صورت یک دستگاه معادلات همزمان بیان می شوند. این معادلات عبارتند از:
(۴-۳۲)
(۴-۳۳)
که در آن er نسبت مخارج انجام شده توسط اسکناس و مسکوک، cr اسکناس و مسکوک در دست مردم به صورت واقعی، Yجریان درآمد واقعی مبادله شده، Ts ،Td، Tg ، به ترتیب هزینه معاملات که مربوط به رفتن به بانک، نقد کردن چک و رفتن به مغازه است. p هزینه نسبی انجام معاملات به وسیله اسکناس و مسکوک،ey مخارج انجام شده توسط اسکناس و مسکوک،RS نرخ سود روی سپر ده های مدت دار، RD نرخ نرخ سود روی سپرده های دیداری، RC نرخ بازدهی اسکناس و مسکوک، RG نرخ بازدهی کالاها و U و V جملات اخلال می باشند. داتسی الگوی تقاضا برای اسکناس و مسکوک را به صورت یک تابع لگاریتمی ارائه می دهد. او در این الگو به جای سطح متغیر ها از تفاضل مرتبه اول آنها استفاده نموده است و آن را برای سال های سال های ۱۹۸۰-۱۹۲۱ به روش حداقل مربعات دو مرحله ای تخمین زده است.
(۴-۳۴)
نتایج حاصل از برآورد تابع تقاضای اسکناس و مسکوک داتسی حاکی از آن است که ضرایب متغیر های CT ، PFAIL و W در معادله فوق معنی دار بوده است و علامت آنها با مبانی نظری تقاضای انبار داری پول هم خوانی کامل دارد. ولی ضرایب متغیر های MTAX و PDUR در سطح معنی دار ۱۰ % غیرمعنا دار بوده و اثر معنی داری بر تقاضای اسکناس و مسکوک ندارد و تنها مخارج نسبی انجام شده توسط اسکناس و مسکوک را تحت تأثیر قرار می دهند.RSAV نیزکه مقیاسی از میزان استفاده مردم از اعتبار برای خرید کالاهای مورد نیازشان است تأثیر معنی داری بر تقاضای اسکناس و مسکوک ندارد. همچنین نرخ بازدهی سپرده های دیداری و نرخ تورم اثر معنی داری بر تقاضای اسکناس و مسکوک ندارند. او در این تحقیق بین تورم و تقاضای اسکناس و مسکوک رابطه ای مثبت بدست آورد که بیانگر این امر است که با افزایش نرخ تورم اسکناس و مسکوک بیشتری نگهداری می کنند.
جاردین[۵۲] ۱۹۹۶ ، با استفاده از داده های آماری فصلی (۱۹۹۳-۱۹۸۸ ) به تخمین تابع تقاضای اسکناس و مسکوک درکشور چین پرداخته است. وی برای تخمین تابع تقاضای اسکناس و مسکوک از الگوی کاگان[۵۳] استفاده کرده است. الگوی استفاده شده توسط جاردین به شکل زیر می باشد:
که در آن M لگاریتم حجم اسکناس و مسکوک در گردش، P لگاریتم شاخص قیمت خرده فروشی، FIدار تولیدات صنعتی و π همان نرخ تورم است. نتایج حاصل از تخمین در الگوی کوتاه مدت برای متغیر درآمدی ۴۸/۰ و ضریب نرخ تورم تقریبأ صفر است ولی در الگوی بلند مدت ضریب درآمدی ۳/۱ و متغیر تورم اثر معنی داری ندارد.
 
 
مطالعات داخلی
نوفرستی و نوفرستی (۱۳۸۲ )در مطالعه ی ” تحلیلی به روش همجمعی بر عوامل موثر بر تقاضای اسکناس و مسکوک در ایران ” تابع تقاضای اسکناس و مسکوک را بر مبنای تئوری موجودی انبار بامول و توبین مورد بررسی قرار داده است. الگو سازی مطابق با شرایط ایران صورت گرفته است و وی‍ژگی های خاص آن در نظر گرفته شده است. در این مطالعه تولید ناخالص داخلی غیر نفتی به عنوان متغیری که بتواند حجم مبادلات را نشان دهد استفاده شده است. متغیرهای وارد شده مرتبط با هزینه فرصت پول، تورم و نرخ سپرده های مدت دار می باشند. همچنین متغیر های دیگر این الگو، نسبت جمعیت شهر نشین به کل جمعیت، ساختار سنی جمعیت، سطح دستمزدها (شاخص دستمزد کارگران ساختمانی )، قدرت خرید ارزش اسمی هر برگ اسکناس بوده است.
LCC= C+ C1LGDPNO+ C1R +C3INF +C4LW +C5LMNOTE +C6LNUN +C7LAS +C8T+u (4-35)
که در آن حجم اسکناس و مسکوک، تولید ناخالص داخلی غیرنفتی، شاخص دستمزد کارگران ساختمانی، قدرت خرید متوسط هر برگ اسکناس در گردش، نسبت جمعیت شهر نشین به کل جمعیت و نسبت جمعیت ۲۰ تا ۳۰ سال به کل جمعیت به ترتیب با متغیرهای CC، GDPNO، W، MNOTE، NUM وas بوده است که به صورت لگاریتمی وارد شده است. عامل روند زمانی و نرخ تورم و نرخ سود سپرده های مدت داربه ترتیب به وسیله متغیر های T، INF و R وارد شده است. متغیرهای الگو با استفاده از آمار سری زمانی سال های ۱۳۷۸-۱۳۴۲ به روش حداقل مربعات برآورد شده است. نتایج حاکی از آن است که همراه با افزایش تورم، تقاضا برای اسکناس و مسکوک افزایش می یابد.
هاشمی (۱۳۸۵) در پایان نامه کارشناسی ارشد خود به برآورد تقاضای اسکناس و مسکوک بر مبنای نظری تقاضای مبتنی برموجودی انبار با مول و توبین پرداخته است. در این مطالعه با استفاده از روش های هم جمعی به برآورد متغیرهای الگو با استفاده از داده های سری زمانی سال های ۱۳۸۲-۱۳۴۲ پرداخته شده است.
CUL= β۰ + β۱ RL+ β۲WL +β۳GL + β۴NOTEL +β۵AGEL +ut (۴-۳۶)

برای دانلود متن کامل این پایان نامه به سایت  pipaf.ir  مراجعه نمایید.