بررسی تغییرات روند بارش سالانه، ماهانه و فصلی در دره سفید رود- …

منجیل

خشک معتدل

نیمه خشک

نیمه خشک شدید

همانطور که از جدول شماره (۳-۱۲) مشاهده می شود در سیستم دمارتن قسمت اصلی منطقه در بخش خزری و نوع اقلیمی از مرطوب تا خیلی مرطوب قرار می گیرد و خط منجیل تاریک جداکننده اقلیم های متفاوت است.
در سیستم سیلیانیف کلیه مناطق ناحیه خزری در بخش مرطوب قرار می گیرد. مجموع سالانه دمای فعال در این منطقه متغیر است و از ۵۰۰۰ درجه روز در مناطق ساحلی تا کمتر از ۳۰۰۰ درجه روز در ارتفاعات نوسان دارد ولی ضریب سیلیانیف در آن همواره از ۶/۱ که آستانه مناطق مرطوب است فراتر می باشد. بخش جنوبی استان (منجیل، لوشان و رودبار) دارای اقلیم نیمه خشک شدید می باشد.
در سیستم آمبرژه به نحو ملموس تری تنوع اقلیمی منطقه مشخص می شود و قسمت اصلی منطقه در اقالیم خزری عمدتاً در اقلیم مرطوب معتدل می باشد.
در جنوب منطقه شامل منجیل، رودبار و لوشان در منطقه گذار اقلیمی (نیمه خشک معتدل و خشک معتدل) قرار دارند.
نتیجه گیری:
دره سفیدرود در محدوده تلاقی رشته کوههای البرز و زاگرس مرکزی قرار دارد و یکی از رودهای اصلی حوزه آبریز دریای خزر می باشد که سر شاخه های آن از کوههای چهل چشمه در کردستان سرچشمه می‎گیرد و در منجیل رشته کوه البرز را قطع می کند ودر همین منطقه پس از تلاقی با شاهرود بنام سفیدرود نامیده می شود (که به عنوان حوزه آبریز سفیدرود شناخته می شود) و پس از مشروب ساختن جلگه گیلان وارد دریای خزر می شود. حوضه آبریز دره سفیدرود بین مختصات جغرافیایی ۳۰-۴۹ تا۱۰-۵۱ طول شرقی و ۵۵-۳۴ تا ۵۵-۳۷ عرض شمالی واقع شده و مساحت حوزه ۳۸۹۶ کیلومتر مربع است.
حدود ۵/۴۶ درصد حوزه را مناطق کوهستانی و ۵/۵۳ درصد آن را مناطق کوهپایه ای و دشتی تشکیل می‎دهد. این حوضه از شمال به دریای خزر، از شرق به حوزه شرق واز غرب به حوزه مرداب انزلی محدود است.
از شهرهای مهم آن می توان از رشت، آستانه، لنگرود و لاهیجان نام برد و بخشهایی از جاده اصلی تهران به رشت در این حوضه واقع شده است.
کوههای موجود در این حوزه در دو طرف دره رودخانه سفیدرود واقع شده اند که در جهت شمال به پهنای آن اضافه می شود قرار دارند. حداکثر ارتفاع این حوضه در کوه درفک با ۲۷۳۰ متر و حداقل آن نیز ۲۸ متر کمتر از دریای خزر است. ارتفاع حوزه های آبریز از جنوب به شمال کاهش می یابد. در پایین دست سفیدرود، رودخانه در جهت شمال جریان می یابد واز آب تنظیم شده آن بوسیله دو سد انحرافی و تعدادی بندهای سنتی برای آبیاری اراضی که غالب آنها را مزارع برنج تشکیل می دهد بهره برداری به عمل می آید.
محدوده مطالعاتی از محل سد سفیدرود تا مصب سفیدرود به سمت شمال گسترش دارد. بنابر این محدوده مطالعاتی در این حوضه بین مختصات جغرافیایی ۱۵-۴۹ تا ۱۶-۵۰ طول شرقی و ۳۱-۳۶ تا ۲۸-۳۷ عرض شمالی به مساحت ۴۰۳۵ کیلو متر مربع می باشد.
دره سفیدرود تنها مسیر ارتباطی بین هوای مرطوب خزری و بری محسوب می شود. وجود تنگه کوهستانی منجیل و اختلاف فشار در پیشکوه و پسکوه البرز باعث ایجاد یک رژیم بادی می گردد که به همین نام (پیشکوه – پسکوه) مشهور است . حداکثر سرعت این باد در هرزه ویل است که ادامه آن به دشت قزوین و تهران نیز می رسد.
اختلاف شرایط اقلیمی مناطق فوق الذکر تغییرات عمده ای را در وضعیت آب و هوایی، پوشش گیاهی، ضخامت خاک و عمق هوازدگی سنگها سبب گردیده است. مناطق با اقلیم خزری که شامل بخش اصلی استان در جنوب باختری دریای خزر می باشد از پوشش گیاهی متراکمی برخوردار است در حالی که در بخش جنوبی استان پوشش گیاهی ناچیز می باشد.
براساس شرایط فوق، رژیم بارندگی بخش خزری و بخش بری حوزه های مطالعاتی نیز باید متفاوت باشد. در اولی رژیم بارندگی شبه مدیترانه ای است . مقدار بارندگی ماهانه از ۸/۳ درصد کل سالانه در تیرماه تا ۶/۱۴درصد آن در مهر ماه متغیر است و ماه بدون بارش وجود ندارد در صورتیکه در بخش بری این رژیم دگرگون می باشد. بارندگی ماهانه در این منطق بین حداقلی برابر ۸/۰ درصد در شهریور ماه و حداکثری برابر ۴/۱۶ درصد در فروردین ماه نوسان می نماید. علاوه براین ارقام بارندگی در بخش خزری بسیار بالا و بین ۲۰۰۰ میلی متر در مناطق ساحلی تا کمتر از ۷۰۰ میلی متر (در سال) در ارتفاعات متغیر است در حالیکه مناطق کم باران حوزه سفیدرود با رقوم ۲۵۰ میلی متر محدود می گردند.
دره سفیدرود بخش گذار اقلیم از تیپ بری به تیپ خزری و مرطوب است. دراین منطقه اقلیم از نوع معتدل می‎باشد و با افزایش بارندگی از طبقه خشک معتدل (پارودبار) به آستانه های زیرین اقالیم نیمه خشک معتدل منجیل و سپس به اقلیم نیمه خشک معتدل (رودبار گیلان) تغییر می یابد. از منابع اصلی رطوبت استان گیلان دریای خزر و چرخه های (سیکلونها) می باشد که از سوی شمال باختری و از طریق آذربایجان وارد فلات ایران شده و اغلب در راستای کوههای البرز بسوی خاور حرکت می کند و این سیکلونها دامنه دشت را بیش از قلل مرطوب می سازند و به سمت خاور در اثر بارش، رطوبت آن کاسته می‌‎شود و به همین خاطر است که میزان بارش سالیانه در سواحل خزر از باختر به خاور کاهش می یابد.
داده های اقلیم ایستگاه منجیل و رودبار تفاوت بارز با سایر نقاط استان را نمایان می سازد.
بر اساس آمار ۳۰ ساله تغییرات محسوسی در بارندگیهای سالانه مشاهده می شود به طوری بابررسی جداول آماری مشخص می شود که اکثر ایستگاهها دارای بارندگی سالیانه ۹۰۰ تا ۱۳۰۰ میلیمتر می باشد و بارندگی‎های بیش از ۱۷۰۰ میلی متر بطور معمول در منطقه و ایستگاههای اطراف گزارش نشده است. با توجه به جداول حداکثر بارندگی سالیانه ثبت شده برابر با ۱/۲۰۲۷ میلی متر در ایستگاه لاهیجان بوده است و متقابلاً حداقل بارندگی سالیانه در ایستگاه لوشان برابر با ۹/۷۸ میلی متر می باشد.
با بررسی ضریب تغییرات بارندگی سالیانه ایستگاهها مشخص می شود که مقدار این پارامتر در تمامی ایستگاههای منطقه کمتر از ۴۰ می باشد و بارندگی سالیانه ایستگاههای فوق قابل اعتماد است.
مقدار باران دریافتی ایستگاههایی که در ارتفاعات واقع شده اند از نوسان بیشتری برخوردار بوده و کمتر قابل اعتماد است.
مقدار بارش سالیانه ایستگاههای واقع در حد فاصل ساحل تا کوهپایه به واسطه تاثیر شدید دریا و قرار گرفتن در مسیر توده های هوایی بارانزا نسبت به ایستگاههای واقع در ارتفاعات بیشتر است.
ایستگاههای سد سفیدرود، پارودبار، گیلوان، و لوشان به علت ارتفاع بیشتر و فاصله از ساحل علاوه بر دریافت بارش سالانه کمتر نسبت به ایستگاههای ساحلی دارای رژیم بارندگی ماهانه متفاوتی نیز هستند.
بارش ماهانه ایستگاههای واقع در محدوده طرح از دو رژیم مختلف جلگه ای و کوهستانی تبعیت می کند. در کلیه ماههای سال در دره سفیدرود بارندگی اتفاق می افتد و در حقیقت ماه خشک وجود ندارد.
در اکثر ایستگاههای فوق حداکثر ماهیانه بارندگی در ماه مهر (اکتبر) و یا آبان (نوامبر) دیده می شود و پس از آن روند کاهش میزان بارندگی ماهیانه آغاز شده و بطور معمول در تیرماه (ژوئیه) و پس از آن در خرداد (ژوئن) کمترین مقدار بارندگی ماهیانه مشاهده می گردد.
رژیم بارندگی ماهانه ایستگاههای واقع در ارتفاعات از رژیم بارندگی ایستگاههای ساحلی تا حدودی متفاوت است. بارندگی این ایستگاهها نشان می دهد که مقدار بارش حداکثر ماهانه در ماههای زمستان اتفاق می افتد و بارش بهاره در اهمیت دوم قرار می گیرد. در واقع این ایستگاهها به واسطه تاثیر توپوگرافی و نیز دوری از ساحل از رژیم بارندگی خزری دور شده و از رژیم بارندگی با حداکثر زمستانه و بهاره تبعیت می‎کنند.
کم بارش ترین فصول سال در سواحل خزر فصل بهار است و بعبارتی خشکترین فصل سال را می توان در بهار انتظار داشت. در تمامی ایستگاههای ساحلی و جلگه ای بخش اعظم بارندگی در فصل پاییز اتفاق می‎افتد و در اغلب ایستگاهها پس از پاییز، تابستان دومین فصل پر بارش محسوب می گردد.
تعدادی از ایستگاههای باران سنجی دره سفیدرود در بخش هایی از منطقه مورد مطالعه مستقر شده اند که بیانگر اقلیمی کاملاً متفاوت از بخش های ساحلی هستند. این ایستگاهها که یا در ارتفاعات بالای ۴۰۰ متر و یا در دره های منتهی به محدوده مورد مطالعه از قبیل دره منجیل، لوشان و غیره قرار دارند اولاً به علت کم شدن اثر دریا و دوماً به علت تاثیر پذیرفتن از اغتشاشات جوی دیگر و ویژگیهای خاص جغرافیایی حداکثر مقدار بارش خود را نه در پاییز بلکه در زمستان دریافت می نمایند و بارش پاییزه در اهمیت بعدی قرار دارد.
به منظورتعیین اقالیم محدوده مورد مطالعه، سه سیستم طبقه بندی آمبرژه (Emberger)، دمارتن (Demartonne) و سیلیانیف انتخاب شده است.
در سیستم دمارتن قسمت اصلی منطقه در بخش خزری و نوع اقلیمی از مرطوب تا خیلی مرطوب قرار می‎گیرد و خط منجیل تاریک جداکننده اقلیم های متفاوت است.
در سیستم سیلیانیف کلیه مناطق ناحیه خزری در بخش مرطوب قرار می گیرد. مجموع سالانه دمای فعال در این منطقه متغیر است و از ۵۰۰۰ درجه روز در مناطق ساحلی تا کمتر از ۳۰۰۰ درجه روز در ارتفاعات نوسان دارد ولی ضریب سیلیانیف در آن همواره از ۶/۱ که آستانه مناطق مرطوب است فراتر می باشد. بخش جنوبی استان (منجیل، لوشان و رودبار) دارای اقلیم نیمه خشک شدید می باشد.
در سیستم آمبرژه به نحو ملموس تری تنوع اقلیمی منطقه مشخص می شود و قسمت اصلی منطقه در اقالیم خزری عمدتاً در اقلیم مرطوب معتدل می باشد .
در جنوب منطقه شامل منجیل، رودبار و لوشان در منطقه گذار اقلیمی (نیمه خشک معتدل و خشک معتدل) قرار دارند.

یک مطلب دیگر:
بررسی تأثیر آموزش الکترونیکی بر ارتقاء بهره وری کارکنان جهاد کشاورزی شهرستان آمل- قسمت ۲

۳-۴-منابع آب

محدوده مورد مطالعه از نظر شبکه آب بسیار غنی بوده و رودخانه های بزرگی را در خود جای داده است که عبارتند از سیاه رود، گوهر رود، پیخان و سیاهمزگی، قلعه رودخان، گشتارودخانه، سیاهرود، فیرارود، زیلکی رود، دیام، لاهیجان رود، شهررود می باشد که برخی رودخانه ها مانند توتکابن، فرسک، فیرارود، زیکلی رود، دیسام و حشمت رود به رودخانه سفیدرود وصل شده و از شهر آستانه اشرفیه به دریای خزر می ریزد و رودخانه هایی مانند سیاه رود و گوهررود و پسیخان و قلعه رودخانه بتدریج از مناطق مختلف عبور کرده و به تالاب انزلی می ریزد.
با توجه به موارد فوق در محدوده مورد مطالعه سدهای کوچک و بزرگی مانند سد تاریک، سد امام رضا، سد سنگر، سد حشمت رود و سد پسیخان و همچنین سدبزرگ منجیل در آن قرار دارد.
سفیدرود
«آماردی قدیم» ترکها، پر آبترین رودخانه گیلان است. از بسیاری جهات آن را «شریان حیاتی» گیلان هم گفته اند، ولی جا دارد به تقلید از «هرودت» در مورد نیل و مصر، گفته شود که سهمی از گیلان حاصلخیز را سفیدرود به مردم این منطقه هدیه کرده است.
رود «قزل اوزن» که در زبان ترکی به مفهوم شناور است از کردستان و آذربایجان و «شاهرود» و نیز طالقان و الموت جاری شده در منجیل به هم می پیوندند و سفیدرود را به وجود می آورند.
سفیدرود دارای رژیم ئیدرولوژی برفی – بارانی است. برف سرابان به ویژه در ارتفاعات بالاتر از ۱۵۰۰ متر نقش مهمی در آبهای بهاره دارد. آب و هوای حوزه سرابان سفیدرود خشک و بری و متأثر از جبهه های هوایی شمالی و غربی و مرکزی است. با وجودی که «رژیم ئیدولوژی» سفیدرود مورد توجه تعدادی از محققین بوده و مطالعات زیادی روی آن صورت گرفته است متأسفانه هنوز خاصی نظیر رژیم های مدیترانه‎ای برای آن مشخص نشده است. هظر به اهمیت پیش بینی رژیم سفیدرود در تنظیم آب آن و در آبگیری مخزن سد سفیدرود، بلافاصله بعد از احداث سد سفیدرود شبکه ای از ایستگاه های مطالعاتی ئیدرومتئولوژی نسبتاً پیشرفته و جدید تأسیس گردید که شامل ایستگاه اندازه گیری آب و رسوبها و مجهز به تله فریک و دستگاه نمونه برداری از رسوبها و نیز ایستگاه های اقلیم شناسی و باران سنجی و برف سنجی است. شبکه مطالعاتی مزبور با استفاده از نیروی انسانی مجرب و طبق برنامه منظم به آمار برداری و مطالعه و بررسی حوزه آبخیز سفیدرود پرداخته است.
رژیم رودخانه در تمام مسیر تقریباً سیلابی است. بستر رودخانه را در غالب نقاط رسوبهای دانه درشت رودخانه تشکیل می دهند ولی گاهی در مسیر کوتاهی در دره های تنگ در سرابان و ناحیه میانی و حتی پایاب سد منجیل بستر رودخانه در امتداد قابل توجهی سنگی است. از ناحیه امامزاده هاشم تا کناره دریا در «کیاشهر» در محدوده ای بین لنگرود تا سیاهرود رشت را دلتای سفیدرود می نامند. با ارزش ترین و حاصلخیزترین اراضی گیلان در این ناحیه دلتایی قرار دارد. قسمت اعظم این اراضی دلتایی که طی دوره‎های مختلف بر اثر فعالیت رسوبگذاری سفیدرود و نوسانهای سطح آب دریای خزر به وجود آمده است از گذشته های دور تاکنون به کشت برنج اختصاص داشته و با آب سفیدرود آبیاری می شود. بستر سفیدرود در ناحیه دلتایی نسبتاً عریض است و جنس آن تا حدود ناحیه اتصال رود دیسام به آن از رسوب های رودخانه ای دانه درشت و از این محل تا مصب رودخانه از رسوب های ماسه ای سیلیتی است و در بعضی نقاط از جمله پل آستانه (محور جاده رشت – آستانه) قسمتی از بستر را مارنهای ساحلی تشکیل می دهند. به نظر کارشناسان سفیدرود نظیر هر رودخانه دیگر در ناحیه دلتایی قادر به جابجایی است. گفته شده است مسیر انهار سنتی منشعبه از سفیدرود و خط القعرهای دیگر ناحیه دلتایی مسیرهای متروکه سفیدرود است. محل آخرین انحراف آن در کهنه سفیدرود «چهارده» در روی عکس های ماهواره ای و هوایی به خوبی مشخص است. به نظر می رسد قبل از این انحراف سفیدرود از بالای آستانه در مسیر جلگه ای «شم رود» و «سید علی اکبری» فعلی جریان داشته و در حدود ناحیه «دستک» و «دهنه کهنه سفیدرود»، وارد دریای خزر می گردید. پیشرفتگی ناحیه اخیر در دریا به طور کامل مؤید این نظر است. در حال حاضر به علت غیر فعال بودن این مصب اراضی آن در معرض شدید آبشستگی امواج و جریان های ساحلی دریا قرار دارد و بیش از ده کیلومتر از اراضی حاصلخیز و مسکونی، طی چند ده سال اخیر طعمه دریا شده است.

یک مطلب دیگر:
تحقیق - بررسی تأثیر آموزش الکترونیکی بر ارتقاء بهره وری کارکنان جهاد کشاورزی شهرستان ...

دانلود کامل پایان نامه در سایت pifo.ir موجود است.