سامانه پژوهشی – بررسی تاثیر ارزش اطلاعاتی نوع سوم معیارهای ریسک نقدینگی بازل- قسمت ۱۴

ازسال‌های بعد محققان زیادی روی مدلهای پیش بینی ورشکستگی مطالعه و موفق به طراحی مدل‌های جدیدی شدند .
فلدمن (۱۹۹۷) معتقد است که به کارگیری مدلهای سنجش اعتبار از سه طریق بر توانایی های بنگاه‌های کوچک در اخذ وام تاثیر میگذارد. اول اینکه امکان اعطای وام و نظارت بر آن را حتی بدون ملاقات وام گیرنده به بانک میدهد، دوم قیمت وام برای بنگاه های کوچک، خصوصاً آنهایی که از اعتبار بالاتری برخوردارند، کاهش می یابد و در نهایت اینکه عرضه وام به شرکت‌های کوچک نیز افزایش می یابد.
ویلینگ و کالکبرنر با هدف مدیریت ریسک نقدینگی و ریسک نوسان نرخ بدهی‌های بدون سررسید، بر اساس این مدل برای اندازه گیری ریسک نقدینگی بدهی‌های بدون سررسید از مفهوم ساختار زمانی نقدینگی استفاده کرده اند. به کمک این مفهوم و با استفاده از سری های زمانی، می توان حجم نقدینگی را برای زمانی در آینده پیش بینی نمود. ساختار زمانی، احتمال کاهش حجم نقدینگی را نسبت به یک سطح معین و در دوره های زمانی مشخص اندازه گیری نموده و بنابراین در ایمن سازی، پرتفوی بدهی‌ها در مقابل ریسک نقدینگی مورد استفاده قرار می گیرد.
تحقیقاتی نیز در زمینه اندازه گیری احتمال وقوع بحران های نقدینگی و تعیین نرخ ذخیره بهینه بانک‌ها انجام شده است. رینگبوم، شای و استنبک، در مقاله خود با عنوان “مدیریت بهینه نقدینگی و سیاست مبتنی بر تضمین در صنعت بانکداری به تحلیل وضعیت یک بانک در زمان افزایش نیازهای نقدینگی سپرده گذاران و در نتیجه افزایش ریسک نقدینگی بانک پرداختند. آنها در مدل پیشنهادی خود، احتمال وقوع بحران نقدینگی را بر مبنای اطلاعات مربوط به هزینه نگهداری ذخا یر و نرخ جریمه پرداختی. بابت جبران کسری نقدینگی از بازار بین بانکی، محاسبه کردند.
از دیگر تحققات انجام شده، تحقیق هو، آبراهاسیون و آبوت در مورد محاسبه ارزش در معرض خطر ترازنامه بانک می باشد. این گروه در مقاله خود با عنوان ارزش در معرض خطر تر ازنامه یک بانک به تحلیل آن اقلام ترازنامه یک بانک نمونه و تعیین اقلامی که در محاسبه ارزش در معرض خطر بانک نقش دارند، پرداخته و نحوه استفاده مدیریت از اطلاعات مربوط به ارزش در معرض خطر محاسبه شده در تصمیم گیری ها را شرح داده اند. دسته بندی اقلام ترازنامه بر ای محاسبه ارزش در معرض خطر بانک بر اساس انواع نرخ های موجود در صنعت بانکداری انجام می شود.
میلر و همکاران(۱۹۶۸) با مدلسازی به صورت حداقل کردن هزینه روزانه مورد انتظارشان، مقدار بهینه مانده وجه نقد را تعریف کردند. در واقع فرض این که مانده وجه نقد متغیرتصادفی است، مستلزم این است که بپذیریم خالص وجه نقد روزانه متغیر تصادفی مستقل است. میلر جریانهای وجه نقد را به صورت متغیر تصادفی مستقل با توزیع برنولی مدل سازی کردند اما اعتبار این روش بر این اساس است که جریانهای وجه نقد دارای توزیع نرمال باشند.
ایپن و همکاران(۱۹۶۸) مدل برنامه ریزی پویای مدیریت وجه نقد را ارائه دادند که در آن از برنامه ریزی خطی به منظور پیدا کردن مقدار بهینه متغیرها استفاده شده بود. اگرچه در مطالعه آن ها به شرایط توزیع وجه نقد خالص اشاره ای نشده، اما جریان وجه نقد مورد استفاده در مدلشان متغیر تصادفی مستقل با توزیع احتمال گسسته، کران دار و ایستا است. آنها خاطر نشان کردند که مدل میلر حالت خاصی از رویکرد کلی آنهاست.
دیلنبچ و همکاران(۱۹۷۱) به منظور گسترش مدل ایپن و فاما از مدلر برنامه ریزی پویای مشابهی استفاده کرد که در آن، توزیع جریانهای وجه نقد به صورت غیرایستا در نظر گرفته شده بود.
هومونوف و همکاران(۱۹۷۵) آزمونی روی خالص وجه نقد روزانه یک شرکت انجام دادند و موفق شدند فرضیه مستقل بودن داده ها را در سطح معناداری ۰۵/۰ رد کنند اما این فرضیه در سطح معناداری ۰۱/۰ رد شد.
امری و همکاران(۱۹۸۱) شواهدی تجربی از ویژگیهای آماری خالص وجه نقد روزانه ارائه داد. در این تحقیق خالص وجه نقد دو شرکت، دارای توزیع نرمال بوده ولی پارامترهای توزیع آن ثابت نبودند (به صورت ترکیبی از توزیع های شناخته شده می باشند) که اینوضعیت (ثابت نبودن پارامترها) محدودیتهایی را در مدل مدیریت وجه نقد به همراه دارد. استقلال داده های استفاده شده در این مدل نیز بررسی شد. امری در این مقاله تأکید کرد که به منظور استفاده از مدل بهینه مدیریت وجه نقد، وابستگی داده ها باید از میان برود.
استون و همکاران(۱۹۸۷) مسأله مربوط به فعل و انفعالات روزهای ماه و روزهای هفته را شناسایی کردند. آنها به منظور پیش بینی وجه نقد روزانه از یک مدل جمع پذیر استفاده کردند و در مقاله خود به بررسی اثر ساختاری ترکیب های مختلف زمانی پرداخته و سپس از ترکیب آنها به عنوان مدل مناسب پیش بینی استفاده کردند.
کوت و فرانک در سال ۱۹۹۲، فلچر و گوس در سال ۱۹۹۳، از شبکه عصبی برای پیش بینی ورشکستگی استفاده کرده و معتقدند این روش توان بیشتری به منظور تمایز داده ها نسبت به تحلیل ممیزی دارد.
اما تام و همکاران(۱۹۹۲) و نیز سام و همکاران(۲۰۰۷) بر اساس مطالعات خود به این نتیجه رسیدند مدل‌های پیش بینی ورشکستگی در سال‌های اخیر بیشتر شامل شبکه عصبی مصنوعی است. مطالعات اخیری که توسط سابهارت و همکاران(۲۰۰۰) انجام شده موکد آن است که رابطه بین متغیرهای توضیح دهنده و تحلیل لوجیت پروبیت اغلب به صورت غیرخطی است. شاموی در سال ۲۰۰۱ نشان داد که به منظور جبران نقصان رویکردهای سنتی، پیشنهادهایی در راستای استفاده از شبکه عصبی مصنوعی و یا مدل های چندگانه غیرخطی و مدل های ریسکی به جای مدل های آماری تک دوره ای به منظور وارد کردن تمام اطلاعاتی که شرکت‌ها در شرایط ریسکی با آن ها مواجه هستند، ارائه شده است
چیو و چن در سال ۲۰۰۹ در مقاله ای با عنوان «تجزیه و تحلیل کارایی بانک تایوانی: ترکیب هر دو ریسک مربوط به محیط خارجی و داخلی” رابطه ریسک اعتباری، بازار و عملیاتی را با کارایی بانک ها بررسی کرده است. وی با استفاده از دو روش DEA و SFA و نتایج بدست آمده از آنها ریسک و کارایی بانک ها را محاسبه کرد و در پایان به وجود رابطه ی معنی داری میان ریسک و کارایی پی برد.
استیفن کارانو در سال ۲۰۱۰ در مقاله ای با عنوان «کارایی در نظام بانکداری کشور غنا با استفاده از «DEA وSFA» سطح کارایی و کارایی بانک های غنا را در طی دوره ی ۱۰ ساله بین سال‌های ۱۹۹۹ تا ۲۰۰۶ با استفاده از دو مدل DEA وSFA سنجیده است. وی فرضیه های مختلف ازDEA وSFAرا برای مقایسه ی مدل ها بررسی کرده سپس از هر دو مدل جهت بدست آوردن کارایی بانک ها استفاده کرده است.
سان و چانگ در (۲۰۱۱) طی پژوهشی به طور نسبی جامع در مقاله ای با عنوان «تجزیه و تحلیل جامعی از اثرات اقدامات ریسک بر کارایی بانک: شواهد از کشورهای در حال ظهور آسیا» رابطه بین ریسک‌های عملیاتی، اعتباری و بازار بانک ها را در تایلند با کارایی شعب بانک نمونه بررسی نموده که کارایی شعب را بر اساس دو روش DEA و SFA برآورده نموده و ارتباط معنی دار بین ریسک و کارایی را نتیجه می گیرد.
الن و دیگران (۲۰۱۲) در مقاله ای با عنوان نقش حاکمیت شرکتی بر درماندگی شرکتها در طی دوره بحران مال به برسی تاثیر ساختار مدیریت و ساختار مالکیت بر سود آوری بانک‌های خصوصی در امریکا پرداختند،آنها به این نتیجه رسیدند که حاکمیت شرکتی نقش مهمی در سودآوری و سپس عدم ورشکستگی بانک‌ها دارد. (الن و همکاران،۲۰۱۲).
لورنزو (۲۰۱۳) در مقاله ای به عنوان در ماندگی مالی و عملکرد شرکتها به مطالعه تاثیر درماندگی مالی بانک‌ها را بر عملکرد شرکتها در چند بعد پرداخته اند آنها به این نتیجه رسیدند که در اثر استرس های مالی که در بخش بانک‌ها ایجاد می گردد شرکتها مجبور به کاهش ۶ درصدی توان اهرم مالی خود می گردند همچینن شرکت ها دربخش دارایی ها با کاهش ۴ درصدی روبه رو می گردند. که به تبع آن کاهش سطح عمکرد ایجاد می شود.

۲-۴-۲- تحقیقات داخلی

ابراهیمی (۱۳۸۰)با عنوان بررسی آثار سوء فقدان نقدینگی سهام و ریسک دوره انتظار حد فاصل خرید تا صدور ورقه سهم شرکت های پذیرفته در بورس اوراق بهادار تهران است. اساساً این تحقیق به منظور مطالعه در زمینه قابلیت نقدشوندگی سرمایه گذاری در سهام شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران طی دوره انتظار برای صدور اوراق سهام صورت پذیرفته است و در آن تلاش گردیده است تا با طرح فرضیات و سنجش آنها به کمک آزمون های آماری روند مطالعه و تحقیق بمنظور دستیابی به اهداف مورد انتظار ادامه یابد. فرضیات این تحقیق به دنبال اثبات وجود و یا عدم وجود رابطه معنی دار میان دوره انتظار و انگیزه سرمایه گذاری سرمایه گذاران و بالتبع آن حجم سرمایه گذاری ها در بورس اوراق بهادار تهران بوده است و بمنظور تحلیل فرضیات اقدام به طرح، تنظیم و توزیع پرسشنامه در بورس تهران گردیده است. نتایج تجزیه و تحلیل های انجام شده در آزمون های آماری اعمال شده با اطمینان ۹۵ درصددر این تحقیق مؤید این است که بین دوره انتظار و انگیزه سرمایه گذاری و همچنین بین دوره انتظار و حجم سرمایه گذاری در بورس ارتباط معنی دار وجود دارد و میز ان این رابطه و همبستگی نیز محاسبه گردیده است.
مهرانی و کرمی(۱۳۸۱) در تحقیقی دیگری با عنوان استفاده از اطلاعات تاریخی مالی و غیرمالی جهت تفکیک شرکت های موفق و ناموفق، با استفاده از اطلاعات دو ساله ۱۳۸۱ و ۱۳۸۲، ۱۲۰ شرکت و ۶ متغیر اقدام به بررسی و پیش بینی شرکت های موفق و ناموفق کرده اند.متغیرهای مورد بررسی آنها متشکل از ۳ متغیر مالی و ۳ متغیر غیر مالی است که عبارتند از: بازده حقوق صاحبان سهام، رشد فروش، رشد سود، حجم معاملات، تعداد خریداران، و تعداد دفعات معامله.آنها شرکت موفق را به گونه ای تعریف کرده اند که باید حداقل ۵ نسبت از نسبت های یادشده در سال ۱۳۸۲ نسبت به سال ۱۳۸۱ افزایش داشته باشد. وشرکت‌های ناموفق نیز باید حداقل ۵ نسبت آنها درسال ۱۳۸۲ کاهش داشته باشد. آنها تفاوت معنی داری بین بازده سهام این دو گروه پیدا کرده اند. در مدل نهایی آنها، تنها دومتغیر بازده حقوق صاحبان سهام و رشد فروش به عنوان متغیرهای توضیح دهنده شرکت های موفق و ناموفق استفاده شده است. و سایر متغیرها رابطه مهمی با طبقه بندی انجام شده نداشته اند.
راعی و فلاح پور(۱۳۸۳) در تحقیقی با عنوان پیش بینی درماندگی مالی شرکت ها با استفاده از شبکه‌های عصبی مصنوعی، به مقایسه قدرت پیش بینی کنندگی شبکه های عصبی در مقایسه با روش تفکیک کننده خطی چند متغیره پرداخته اند. آنها شرکت هایی که مشمول ماده ۱۴۱ قانون تجارت بوده اند، را از سالی که مشمول این ماده شده اند به عنوان شرکت های درمانده مالی تعریف کردند و با استفاده از اطلاعات مالی سنوات قبل، این گونه شرکت ها را پیش بینی کرده اند. پنج متغیر مورد بررسی در این تحقیق عبارتند از، نسبت جاری، نسبت سود قبل از بهره و مالیات به دارایی ها، حقوق صاحبان سهام به بدهی‌ها، سرمایه در گردش به کل دارایی ها و نسبت سود قبل از بهره و مالیات به فروش.آنها در مجموع ۴۰ شرکت درمانده مالی در سنوات ۷۳ تا ۸۰ را که مشمول شرایط تعیین شده بوده اند، در نمونه قرارداده و ۴۰ شرکت نیز از میان سایر شرکت ها به صورت تصادفی و به عنوان شرکت های سالم انتخاب کرده اند. میانگین صحت پیش بینی مدل تفکیک کننده خطی به طور کلی ۴/۹۳% و صحت پیش بینی مدل شبکه های عصبی مصنوعی ۳/۹۵ ٪ محاسبه شده است. آنها نقطه انقطاع را در مدل تفکیک کننده خطی معادل ۵/۰  فرض کرده اند. در نهایت چنین نتیجه گیری کرده اند که”مدل ANN شبکه های عصبی مصنوعی”  در پیش بینی درماندگی مالی، به طور معنی داری نسبت به “مدل MDA مدل تفکیک کننده چند متغیره” از دقت پیش بینی بیشتری برخوردار است. در هر حال، با توجه به دو نکته، نتیجه گیری یادشده قابل تأمل است : استفاده آن ها از نقطه انقطاع ۵/۰  در مدل تفکیک کننده چند متغیره، و تفاوت نسبتاً کم صحت کلی مدل های یاد شده (۳/۹۵% در مقایسه با ۴/۹۳%).
سلیمانی (۱۳۸۴) در تحقیقی با عنوان ارزیابی توانمندی مالی شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران و ارائه مدل زواگین برمبنای آن، به دنبال درجه بندی و رتبه بندی شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادارتهران بر مبنای توانایی نسبی تداوم فعالیت(توانمندی مالی) بر اساس مدل زاوگین شدند. برای این امر، یک نمونه سی تایی شرکت‌های ورشکسته(شرکت‌هایی که دارای زیان انباشت های بیش از۵۰درصد سرمایه می باشند) و یک نمونه سی تایی از شرکت‌های غیرورشکسته در دو مرحله انتخاب شده است.(در مرحله اول شرکت‌هایی انتخاب شده اند که دارای بیشترین سود انباشته بوده و در یک دوره زمانی ده ساله زیان نداده اند و در مرحله دوم شرکت‌هایی برگزیده شده که با شرکت‌های ورشکسته هم صنعت بوده اند). همچنین اطلاعات شرکت‌ها در سه دوره زمانی مربوط به سال ورشکستگی، یک سال قبل از ورشکستگی و میانگین پنج سال قبل از ورشکستگی مورد آزمون قرار گرفته است.نتیجه بدست آمده از تحقیق، حاکی از این امر است که به دلیل شرایط محیطی و اقتصادی حاکم بر بورس ایران، مدل زاوگین برای پیش بینی احتمال ورشکستگی کارا نبوده و مناسب ترین مدل، مدلی است که ضرایب آن بر اساس شرایط ایران تعدیل گردیده باشد.
شمسی و تهرانی (۱۳۸۴) در مقاله ای با عنوان «طراحی و تبیین مدل ریسک اعتباری در نظام بانکی کشور» سال کارایی مدل های احتمالی خطی، لجستیک و شبکه های عصبی مصنوعی برای پیش بینی ریسک اعتباری مشتریان نظام بانکی کشور را مورد بررسی قرار داده اند. متغیرهای پیش بینی کننده در این مدل ها، نسبت های مالی وام گیرندگان بوده که ارتباط معناداری آن ها با ریسک اعتباری، با استفاده از آزمون های آماری مناسب تأیید شده است. با استفاده از داده های مالی و اعتباری ۳۱۶ نفر از مشتریان حقوقی بانک های کشور مدل های یاد شده طراحی و مورد آزمون کارایی قرار گرفتند. نتیجه های به دست آمده در این مقاله، بیانگر آن است که ارتباط بین متغیرها در مدل پیش بینی ریسک اعتباری به صورت خطی نبوده و تابع های نمایی و سیگموئید، مناسب ترین مدل های پیش بینی ریسک اعتباری محسوب می شوند و بیشترین کارایی برای پیش بینی ریسک اعتباری به ترتیب مربوط به شبکه های عصبی مصنوعی و مدل لجستیک می باشد.
حجازی و همکاران(۱۳۸۷) در پژوهش «تحلیل کارایی کل بانک توسعه صادرات ایران و رشد کارایی شعب آن با استفاده از تحلیل پوششی داده ها» DEA، از مدل DEA برای تحلیل کارایی کل این بانک طی سال‌های ۱۳۷۳ تا ۱۳۸۲ و از شاخص مالم کوئیست برای اندازه گیری رشد بهره وری شعب آن طی سال‌های ۱۳۸۳ و ۱۳۸۴ استفاده کرده است. در مدل DEA از متغیرهای تعداد کارکنان، سود، کارمزد دریافتی و هزینه های اداری و پرسنلی به عنوان ورودی و از متغیرهای تسهیلات اعطایی، کارمزد دریافتی و سپرده‌های بدون هزینه و هزینه زا به عنوان خروجی استفاده شده است. نتایج پژوهش نشان می دهد که کارایی در سال ۱۳۸۳ بطور متوسط یک درصد و در سال ۱۳۸۴ دو درصد رشد داشته است.
خوش سیما و شهیکی تاش (۱۳۹۱) در تحقیقی به ارزیابی تأثیر ریسک های اعتباری، عملیاتی و نقدینگی بر کارایی نظام بانکی ایران پرداختند. یافته های پژوهش آنان بیانگر تفاوت دو روش پارامتریک و ناپارامتریک در ارزیابی کارایی و رتبه بندی بانک ها و برتری نسبی روش SFA (پارامتریک) نسبت به MEA(ناپارامتریک) می باشد. همچنین یافته های مقاله بیانگر آن است که ارتباطی معنادار میان ریسک اعتباری، عملیاتی، نقدینگی و کارایی در نظام بانکی ایران وجود دارد.
حسینی(۱۳۹۱) در مقاله ای با عنوان بررسی ریسک نقدینگی و درماندگی مالی در بانک های خصوصی ایران، عنوان می کند که درماندگی مالی یکی از مسائلی است که می تواند منجر به ورشکستگی شرکت‌ها شود و در بخش مالی، درماندگی مالی علاوه بر اثرات اقتصادی اعتماد مردم را نشانه می رود به همین جهت در تبیین وضعیت بانکها برای سپرده گذاران سهامداران و مدیران از اهمیت خاصی برخوردار است مهمترین راه کار پیشنهادی بکارگیری مدلهای رایج رتبه بندی و درماندگی مالی بانکها درجهان است در تحقیق مزبور مدلهای تجربی پیش بینی درماندگی مالی آلتمن و نسبت پوشش نقدینگی به عنوان ریسک نقدینگی طبق پیشنهاد بازل ۳ درخصوص بانکهای خصوصی کشور مورد استفاده قرار می دهد.

فصل سوم

روش شناسی

۳-۱- مقدمه

روش تحقیق به عنوان قانونی برای درک رابطه علت معلولی است. اگرچه مشاهدات تجربی مبنای نظریه علمی هستند، لکن باید به طور منطقی، منظم و مرتبط باشند. روش تحقیق، مبنای علمی دانش را به طور منطقی توضیح میدهد و در تجزیه وتحلیل و کشف رابطه علت و معلولی، منطق را رعایت میکند. قواعد مربوط به تعاریف، طبقهبندی و استنباط، تئوریهای احتمالات، روشهای نمونهگیری، نحوه محاسبه، نحوه اندازهگیری و سنجش، از جمله وسایل و ابزار منطقی محققین و دانشمندان علوم اجتماعی است(ایران‌نژاد، ۱۳۷۸،ص ۱۹-۲۰).
روشهای پژوهشی مورد استفاده پژوهشگران و طبقهبندیهای صورت گرفته در این زمینه مبتنی بر مباحث نظری روششناسی میباشد. آشنایی با مباحث روششناسی در پژوهشهای علمی از آن جهت مهم است که مبانی نظری و فلسفه روشهای پژوهشی مورد استفاده، نقاط قوت و ضعف آنها و….در این قلمرو علمی مورد نقد و بررسی قرار میگیرند. روش شناسی تعیین حدود و معیارهایی است که میبایست در فرایند پژوهش علمی مورد توجه قرار گیرد(ازکیا و دربان آستانه،۱۳۸۲،ص ۸۵-۸۲).
در فصول قبل به بیان مبانی نظری پرداخته شد در ادامه پژوهش‌های انجام شده در خارج و داخل ایران در زمینه مدل‌های ارزیابی عملکرد نیز ارائه شد. در این فصل، به تشریح روش پژوهش شامل تعریف پژوهش، فرضیه‌های پژوهش،روش گردآوری و تجزیه و تحلیل داده‌ها پرداخته خواهد شد.

۳-۲- فرضیه‌های تحقیق

بیان مسئله تنها به صورت کلی پژوهش را هدایت می کند و تمام اطلاعات ویژه پژوهشی را دربر ندارد، از طرفی دیگر درصورتی که کلیه اطلاعات پژوهشی را در مسأله مطرح کنیم مسأله به گونهای بزرگ میشود که تدبیر و هدایت آن امکانپذیر نیست، بنابراین مسأله هرگز به صورت عملی حل نخواهد شد مگر اینکه به فرضیه یا فرضیه‌هایی تبدیل شود.رابطه فرضیه با تحقیق مثل رابطه راه با مسافرت است.
فرضیه ها از نظریات گذشته استناج میشود و چراغ راه مطالعات جدید هستند متغییرها، فرضیه ها را به صورتی نشان می دهند که محققان رفتاری و مدیریتی بتواند آنها را مشاهده و اندازه گیری کنند. فرضیه حدس بخردانهای درباره رابطه دو یا چند متغیر است که به صورت جملهی خبری بیان شده و نشانگر نتایج مورد انتظار می باشد این تحقیق دارای یک فرضیه اصلی و دو فرضیه فرعی می باشد.
بین درماندگی های مالی بانکی و ریسک نقدینگی رابطه معناداری وجود دارد.
بین درماندگی های مالی بانکی و نسبت پوششی نقدینگی رابطه معناداری وجود دارد.
بین درماندگی های مالی بانکی و نسبت خالص وجوه پایدار رابطه معناداری وجود دارد.

۳-۳- تبدیل فرضیه های پژوهشی به آماری

هدف از تبدیل فرضیه پژوهشی به فرضیه آماری، توانمند کردن محقق در آزمون کردن فرضیه است. به طور کلی هدف از آزمون فرضهای آماری، تعیین این موضوع است که با توجه به اطلاعات به دست آمده از نمونه، حدسی که در باره خصوصیتی از جامعه زده‌ایم، قویاً قابل تأیید است یا خیر؟ فرضیه های آماری، جملهها یا عبارتهایی هستند که با استفاده از نمادهای آماری و به صورت پارامتر نوشته می شوند و نقش آنها هدایت پژوهشگر در انتخاب آزمون آماری است. فرضیههای آماری به دو دسته تقسیم می‌شوند.
۱- فرض صفر[۳۹]H0
این فرض به صورتی است که به نداشتن تفاوت، رابطه یا اثر اشاره می‌کند این نوع فرضها را گاهاً فرض پوچ یا آماری نیز می نامند.
۲- فرض خلاف[۴۰]
این فرض به صورتی است که به احتمال وجود تفاوت، رابطه یا اثر اشاره می کند، این نوع فرضها را گاهاً فرض تحقیق یا جانشین نیز می نامند. فرض خلاف یا تحقیق در واقع پیش‌بینی محقق از نتایج است بنابراین فرضیه‌های آماری تحقیق به شرح زیر نوشته می‌شوند:
فرضیه های اصلی اول:

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت zusa.ir مراجعه نمایید.