بررسی تأثیر الحاق ایران به سازمان تجارت جهانی بر رقابت پذیری صنعت تولید ماشین آلات راهسازی۹۴- …

اعضای تحت‌الحمایه هستند. یعنی کشور‌های استقلال یافته‌ای که موافقت‌نامه از قبل شامل حال آنها (هنگامی که مستعمره یکی از کشور‌های عضو سازمان بوده‌اند) شده است و حال می‌توانند با حمایت و اعلامیه صادر شده از سوی کشور استعمارگر سابق و البته ارائه درخواست به صورت عضو اصلی سازمان درآیند.
 ۲-۲-۱۰-۷) عضویت موقت
این وضع تنها دربارۀ تونس مصداق دارد. این کشور چندین سال به دلایل خاص اقتصادی – سیاسی – اجتماعی خود از این وضع استفاده کرد و به گفتۀ یکی از مسئولان سازمان جهانی تجارت، مورد تونس را می‌توان یک تصادف تاریخی در طول عمر این سازمان دانست. تفاوت عضو کامل و موقت در این است که عضو موقت از حق رأی و دیگر حقوق اعضای کامل به‌ویژه امتیاز‌های تعرفه‌ای محروم است.
در حال حاضر، ۱۶۰ کشور عضو رسمی، و ۲۴ کشور نیز عضو ناظر هستند. اعضای ناظر باید مذاکرات مربوط به عضویت رسمی خود را در طول پنج سال از زمان پذیرفتنشان به عنوان عضو، ناظر، با سازمان شروع کنند.
نمودار تشریفات الحاق به سازمان تجارت جهانی، مراحل مختلفی را که باید توسط کشور متقاضی الحاق طی شود را نشان می‌دهد.
نمودار (۲-۲-۲) : تشریفات الحاق به سازمان تجارت جهانی[۱۴]
درخواست الحاق (ارسال نامه ای رسمی ‌به مدیر کل سازمان تجارت جهانی)
ارسال نامه مزبور به اعضا
(شورای عمومی) درخواست الحاق وتشکیل گروه کاری- بررسی حدود امتیازات و تعیین رئیس گروه کاری
تسلیم گزارش رژیم تجارت خارجی کشور متقاضی به دبیرخانه
طرح سوالات مربوط به گزارش مزبور توسط اعضای سازمان
و پاسخگویی توسط متقاضی الحاق
 
] مسیر مذاکرات (گروه کاری) [بررسی رژیم تجارت خارجی و انطباق آن با موافقتنامه های WTO و شرایط خاص الحاق
تهیه بیش نویس گزارش گروه کاری برای ارائه به شورای عمومی‌کنفرانس وزیران، پیش نویس تصمیم (در مورد الحاق اکثر متقاضی) پروتکل الحاق
] مسیر مذاکرات مربوط به دسترسی به بازار خدمات [مذاکرات مربوط به تعهدات مربوط به حمایت داخلی در بخش کشاورزی یارانه های صادراتی
جدول امتیازات و تعهدات در مورد کالاها
] مسیر مذاکرات مربوط به دسترسی به بازار خدمات [مذاکرات مربوط به تعهدات خاصی در مورد خدمات
جدول تعهدات خاصی در مورد خدمات
۲-۲-۱۱) سازمان تجارت جهانی و کشورهای در حال توسعه
شورای عمومی‌کنفرانس وزیران، تأیید گزارش گروه کاری و تصویب پیش نویس، تصمیم مربوط به الحاق کشور متقاضی ( با اکثریت آراء)
سی روز پس از تأیید کشور متقاضی الحاق
قبول پروتکل الحاق از سوی کشور متقاضی الحاق
پروتکل لازم الاجرا و کشور متقاضی الحاق عضو سازمان می‌گردد.
در فصل چهارم گات تحت عنوان تجارت و توسعه، امتیازات ویژه‌ای برای جذب ممالک در حال توسعه در نظر گرفته شده است که مهمترین آنها عبارتند از:
الف- ممالک توسعه یافته صنعتی پذیرفته اند که در برابر ممالک در حال توسعه از اصل مساوی بودن و متقابل بودن امتیازات که از اصول اولیه حاکم بر مذاکرات گات است، صرف نظر کنند. و با کاهش یا حذف موانع بر سر راه صادرات ممالک در حال توسعه از امتیازات و تعهدات متقابل مساوی چشم پوشی نمایند.
ب- ممالک در حال توسعه حق دارند سیاستهای توسعه اقتصادی خود را در جهت ایجاد تعادل و ارتقاء سطح زندگی مردم اعمال نمایند و توسعه اقتصادی این ممالک در جهت اهداف گات شناخته شده است.
پ- ممالک در حال توسعه می‌توانند و حق دارند سیاستهای تعرفه ای خاص (حمایتی) برای تأمین و یا حفظ صنایع خاص خود اعمال نمایند.
ت- کشورهای در حال توسعه حق دارند برای حفظ تعادل در موازنه پرداختها، محدودیتهای مقداری (برخلاف مقررات گات) بر واردات داشته باشند.
ث- دادن فرصت زمانی بیشتر و یا گرفتن امتیاز کمتر از ممالک در حال توسعه، در توافقهای دور اروگوئه در مورد محصولات کشاورزی، حذف سوبسید ها، حذف کمکهای دولتی، در مورد حمایت از اموال معنوی و در مورد کلیه امور مربوط به بخش خدمات (بانکداری، بیمه، توریسم، حمل ونقل) یا معافیتهای خاص برای کشورهای در حال توسعه در نظر گرفته شده و یا به آنها اجازه داده شده است که امتیاز کمتری در هر مورد واگذار کنند و یا مدت بیشتری برای اجرای تعهدات خود داشته باشند.(رشیدی ،۱۳۷۴، شماره ۱۱)
۲-۲-۱۲) ایران و سازمان تجارت جهانی
موضوع عضویت ایران در موافقتنامه تعرفه و تجارت ( گات) از سال ۱۳۳۸ مورد مطالعه قرار گرفت و دو نفر از ایران به عنوان عضو ناظر در کنفرانس بین المللی گات شرکت کردند و متعاقب آن مطالعات کارشناسی شورای عالی اقتصاد در این زمینه شروع شد. بعد از انقلاب اسلامی ‌موضوع عضویت ایران، زمینه اختلاف میان موافقان و مخالفان الحاق بود و کمیته های مختلف در دستگاههای اجرایی مختلف و نهادهای دیگر از جمله وزارت بازرگانی، وزارت امور خارجه و مجلس شورای اسلامی، موضوع امتیازات و یا به عکس زیانهای ناشی از این الحاق را به بحث و بررسی و نقد و انتقاد گذاشتند. لیکن در حال حاضر تمامی‌این مباحث با انحلال گات و تأسیس سازمان تجارت جهانی منتفی شده است و موضوعیت ندارد.
در حال حاضر ایران در منطقه ای قرار دارد که تقریباً همسایگانش قبلاً عضویت و یا عضویت ناظر گات را داشته اند و یا اینکه به صورت عضو سازمان تجارت جهانی درآمده اند. از سوی دیگر تمام شرکای تجاری اروپایی ایران سالها است که عضو گات هستند و اعضای اصلی سازمان تجارت جهانی به شمار می‌روند.
با توجه به اینکه کشورهای عضو سازمان جهانی ۹۵ درصد حجم تجارت را به خود اختصاص داده اند و از طرفی، بیش از ۹۰ درصد از تجارت خارجی ایران با کشورهای عضو سازمان تجارت جهانی انجام می‌شود، مسلماً برای اینکه ایران از انزوای اقتصادی خارج شود، ضرورت پیوستن ایران به این سازمان اجتناب ناپذیر است.( سوادیان، ۱۳۷۹، ۵)
۲-۱-۱۲-۱) الحاق ایران به سازمان تجارت جهانی
در تاریخ ۵ خرداد ۱۳۸۴ ( ۲۶مه سال ۲۰۰۵ میلادی) در نشست شورای عمومی‌سازمان تجارت جهانی که تصمیمات ۱۴۸ کشور عضو آن به صورت اجماع اتخاذ می‌شد،آمریکا برای نخستین بار آغاز مذاکرات در مورد عضویت ایران در WTO را وتو نکرد. ایران نخستین بار در دومین سال تأسیس سازمان تجارت جهانی ( تیرماه ۱۳۷۵، ژوئیه ۱۹۹۶) خواستار پیوستن به سازمان تجارت جهانی شد و در ماه مه ۲۰۰۱ میلادی نخستین بار نامزدی آن برای این عضویت مطرح گردید. اما در نشست‌های متعدد شورای عمومی‌که از آن پس تشکیل شد، واشنگتن هر بار با استفاده از حق وتو، مانع از آغاز روند عضویت ایران شده بود.
بسیاری از هیأت های نمایندگی در سازمان تجارت جهانی با انتقاد از مخالفتهای آمریکا استدلال می‌کردند که دادن امکان عضویت ایران در این سازمان می‌تواند محرکی برای اصلاحات در ایران باشد و به نفع همسایگان آن کشور در خاورمیانه تمام شود.
از روز پنج شنبه ۵ خرداد ماه ۱۳۸۴، ایران به عضویت ناظر سازمان تجارت جهانی درآمده و در اصل بیست ونهمین کشور عضو ناظر در این سازمان است.

برای دانلود متن کامل این فایل به سایت torsa.ir مراجعه نمایید.