ادبیات فارسی

18)بکش به آه سحرگه چراغش از پی آن که دزد سخت حریص است و خانه پر کالا
آه سحرگه: کنایه از زاری و استغاثه سحرگاهی/ چراغ کشتن: کنایه از خاموش کردن چراغ
چراغ کیان کشته شد، کاش من به مرگش چراغ سخن کشتمی
(خاقانی، به نقل از فرهنگ نامه شعری)
خانه پر کالا: اشاره دارد به عمر در بیت بالا، عمر به خانه‌ای تشبیه شده است که در آن انواع کالاها وجود دارد.
معنی بیت (17 و 18): زمانه همچون دزدی است که با چراغ ستارگان به دزدیدن تمام هست و نیست و دارایی‌های روحی و جسمی تو برآمده است. تو نیز با ذکر ناله و گریه‌های سحرگاهان و با آهی که از ته دل می‌کشی، چراغ دزد زمانه را خاموش کن تا دیگر نتواند هستی و عمر را بدزد و نابود گرداند. (دعا و ذکر ورد صبحگاهی، بلاهای طبیعی را از تو دور می‌کند). و به عبارت دیگر:
به راز و نیاز و دعا و استغاثه به درگاه خداوند بپرداز تا حادثات فلکی و نیرنگهای آسمان در تو کارگر نشود. حافظ گوید:
سحر با باد می‌گفتم حدیث آرزومندی خطاب آمد که واثق شو به الطاف خداوندی
دعای صبح و آه شب کلید گنج مقصود است بدین راه و روش می رو که با دلدار پیوندی(6)
19)کمال کار جهان نقص دان از آنکه جهان به نرگس افسر زر داد و چشم نابینا
کمال و نقص کار جهان: علی (ع) در اینکه کار جهان نقص پذیر نیست فرماید:
«الکمال فی الدنیا مفقود»: کمال در دنیا ناپیدا است (تعلیقات دیوان مجیر)
ناصر خسرو می‌فرماید:
میانه‌کار بباش، ای پسر، کمال مجوی که مه تمام نشد جز ز بهر نقصان را
وقتی ماه تمام می‌شود تازه نقصان و کاهش آن آغاز می گردد از آنجا که:
اذ اتم امر دنا نقصه توقع زوالاً اذا قیل تم
چون کاری تمام شود کاهش آن آغاز گردد. بسنجید با کریمه «و من نعمره ننکسه فی الخلق» (سوره یس آیه68) و هر کس که او را عمری دراز دهیم او را فرو شکنیم در آفرینش.(7)
نرگس: گیاهی است از رده‌ی تک لپه‌ایها که مانند زعفران دارای پیاز است. تعداد گلبرگها و نیز کاسبرگهایش سه عدد و سفید رنگند. در وسط گل نرگس معمولاً حلقه‌ای زرد رنگ دیده می‌شود که زیبایی خاصی به گل این گیاه می دهد. در بعضی گونه‌های نرگس، خود گل نیز زرد رنگ است؛ نرگس شهلا، نرجس، کنایه از چشم معشوق (معین با اندکی تلخیص). نرگس در ادبیات فارسی به چشم بیمار معشوق تشبیه گردیده است.
جهان: خدای جهان (مجاز سببیت)
معنی بیت: کمال کار جهان را نقص و کاستی بدان زیرا که جهان (خدای جهان) به گل نرگس تاج زرین داد و در عوض، چشمش را نابینا کرد (اشاره به شکل ظاهری نرگس که گویا تاجی از زر به سر نهاده یعنی پرچم و گلبرگهای زرد نرگس که مانند چشم نابیناست که گرچه شکل ظاهری آن به چشم می‌ماند ولی در حقیقت نابیناست.
20)بهم بودند الف و صفر پس مگوی که نیست خدنگ همچو الف در جهان صفرآسا
جهان صفرآسا: کنایه از دنیا، جهان فانی (فرهنگنامه شعری)
خدنگ: درختی است بسیار سخت که از چوب آن نیزه و تیر و زین اسب سازند (معین) اینجا به معنی تیر، در جای دیگر دیوان خدنگ حادثه آمده است که کنایه از تیر بلا و آفت و بدبختی است:
زی تو برید کنگره عرش را نداست کامد خدنگ حادثه غافل مباش هان

                                                    .