مقاله علمی با منبع : اثر بخشی آموزش موئلفه های فراشناخت بر اضطراب امتحان ریاضی دانش آموزان- …

در این بخش ۱۰ تکنیک اساسی ارائه می شود که در فراشناخت درمانی برای تقویت حالت توجه آگاهی انفصالی یا مولفه های آن به کار گرفته می شود .
۲-۲-۷-۱-هدایت فراشناختی
هدایت فراشناختی به کاربرد پرسش هایی ساختار یافته برای افزایش تامل[۷۳] فراشناختی هنگام رویارویی با محرک یا موقعیت مشکل زا اشاره دارد .
۲-۲-۷-۲-تکلیف تداعی آزاد
در این تکلیف درمانگر از بیمار می خواهد که به آرامی بنشیند و به جزر و مد افکار یا خاطرات خود که با هر محرکی به طور خودکار فعال می شود ، نگاه کند . هدف این نیست که بیمار عمدتاً به این موارد یا خاطرات فکر کند ، بلکه بی اختیار رویدادها و یا فقدان چنین رویدادهایی را در هشیاری نظاره گر باشد . تکلیف به شیوه ی زیر انجام می شود :
” این تکنیک همانند توجه آگاهی انفصالی به شما کمک می کند که به شیوه مناسبی با وقایع غیر ارادی و خودکار ذهن تان برخورد کنید . شما با کمک این تکنیک می توانید به شیوه ی جدیدی با این وقایع رفتار کنید . حالا من برای شما یک سری از کلمات را می خوانم و از شما می خواهم به ذهن تان اجازه دهید که آزادانه به هر یک از کلمات پاسخ دهد . نباید آنچه را به ذهنتان می رسد تحلیل و یا کنترل کنید ، فقط نگاه کنید که ذهنتان بعد از شنیدن این کلمات چه پاسخی می دهد . ممکن است که هیچ فکری به ذهن تان خطور نکند و به جای آن یک تصویر به ذهن تان بیاید . برای ما مهم نیست که چه چیزی اتفاق می افتد . تکلیف شما این است که به طور منفعل و بدون هیچ قضاوتی ، فقط نظاره گر آن اتفاقات باشید . سعی کنید چشم هایتان را ببندید . من حالا می خواهم تعدادی کلمه برای شما بخوانم : سیب ، جشن تولد ، ساحل ، درخت ، دوچرخه ، فصل تابستان ، گل سرخ .
“وقتی که شما ذهن تان را مشاهده می کردید ، چه چیزی را دیدید ؟”
” هدف ما این است که شما این تکنیک را برای افکار و احساست منفی به کار گیرید .
بنابراین شما باید فقط به آنچه در ذهن تان اتفاق می افتد ، به دقت نگاه کنید و درباره آنها هیچ قضاوت و تحلیلی نداشته باشید ” .
۲-۲-۷-۳- تکلیف ببر
این تکنیک برای مراجعین ما فوق العاده جذاب و لذت بخش است . در این تکنیک از مراجعین خواسته می شود برای تجربه ی توجه آگاهی انفصالی به طور منفعلانه و بدون هیچ فعالیت ارادی به جنبه های غیر ارادی یک تصویر نگاه کنند . دستورالعمل برای اجرای این تکلیف به شیوه زیر می باشد :
برای اینکه توجه آگاهی انفصالی را تجربه کنید و از ملزومات اجرای آن اگاه شوید ، می خواهم یک تمرین را به شما معرفی کنم . ما این تمرین را تکلیف ببر می نمایم . اجازه بدهید آن را انجام دهیم : چشم هاتان را ببندید و تصویری از ببر را در ذهن تان مجسم کنید . تلاش نکنید این تصویر را تغییر دهید . فقط به تصویر و رفتارهای ببر دقت کنید . ببر ممکن است حرکت کند ، ولی نباید شما آن را به حرکت وادارید . ببر ممکن است چشمک بزند ، ولی شما نباید آن را وادار به چشمک زدن کنید . ببر ممکن است دمش را تکان دهد ، ولی شما آن را وادر به این کار نکنید . شما نباید هیچ کاری انجام دهید ، بلکه فقط باید به تصویر نگاه کنید ، آگاه می بینید چطور این ببر فقط یک فکر در ذهن شما است و از شما جدا است و رفتارهای خاص خودش را دارد.”
در ادامه تمرین ، درمانگر از بیمار سوالاتی درباره حرکت ببر و نحوه تغییر تصویر می پرسد : ” آیا ببر خودش حرکت کرد یا شما او را وادر به حرکت کردید ؟” وقتی که بیمار این حرکت را به صورت خود به خودی تجربه می کند ، مطمئن می شوم که بیمار می تواند توجه آگاهی انفصالی را اجرا کند . در پایان درمانگر از بیمار می خواهد این فرایند را برای افکار خوایند منفی نیز به کار گیرد
۲-۲-۷-۴- آزمایش سرکوب – ضد سرکوب
وقتی که بیمار هزینه زیادی را برای کنترل و اجتناب از افکار خاصی صرف می کند و اشتباهاً آنها را برابر با مفهوم توجه آگاهی انفصالی تلقی می کند . آزامیش سرکوب – ضد سرکوب از اهمیت بسزایی برخوردار می شود . در این موارد خیلی مهم است که درمانگر بین سرکوب و توجه آگاهی انفصالی تمایز قائل شود و به بیمار کمک کند تا سو تعبیرها و استفاده های نابجایش درباره توجه آگاهی انفصالی را به حداقل برساند . این تکنیک شامل دوره ی کوتاهی از تلاش برای سرکوب یک فکر خاص و مقایسه این وضعیت با پیامدهای یک دوره آگاهی از افکار می باشد
۲-۲-۷-۵- استعاره ابرهای در حال گذر
این تکنیک به شیوه های متعدد قابل اجرا است ، در بعضی از نسخه های این تکنیک ، از افراد درخواست می شود که برای پاسخ به افکارشان از تصاویر ذهنی استفاده کنند : افکارشان را به صورت نوشته هایی بر روی ابرها تصور کنند و به آنها اجازه دهند که در عرض آسمان شناور شوند . البته ، در این تکنیک با افکار درگیر می شویم و آنها را تغییر می دهیم ، بنابراین نمی تواند یک مصداق کامل از توجه آگاهی انفصالی باشد . یکی دیگر از نسخه های این تکنیک ، استفاده از ابرها به عنوان استعاره برای اجرای تجربه توجه آگاهی انفصالی می باشد که در مقایسه با سایر نسخه ها از برتری خاصی برخوردار است . در زیر مثالی از آن ارائه شده است :
” یکی دیگر از روش ها برای به دست آوردن مهارت توجه آگاهی انفصالی ، تشبیه کردن افکار به ابرهایی است که در آسمان در حال حرکتند . ابرها بخشی از سیستم خود تنظیمی جوی کره زمین هستند و کنترل کردن آنها امری غیر ممکن و غیر ضروری است . افکار و احساس های شما نیز مانند این ابرها هستند که شما باید به آنها اجازه دهید در ذهن تان حرکت کنند ، فضای ذهن شما را اشتغال کنند و بعد از طی کردم این مسیر از فضای ذهن تان خارج می شوند”.
۲-۲-۷-۶- استعاره کودک بازیگوش
این استعاره به بیمار کمک می کند به راحتی بتواند بین اثرات درگیری فعال با افکار و آگاهی انفصالی (ذهن آگاهی) تفاوت قائل شود . درمانگر دستورالعمل های لازم را به شرح زیر در اختیار بیمار قرار می دهد :
” شما می توانید چنین تصور کنید که اجرای آگاهی انفصالی شبیه به روشی که شما با یک کودک رفتار می کنید . شما بدرفتاری های یک کودک را در یک فروشگاه چگونه مدیریت می کنید ؟ ممکن است که کودک را به شدت زیر نظر داشته باشید و رفتارهای او را به طور فعالانه کنترل کنید . اما اگر بچه این جلب توجه را دوست داشته باشد ، این پاسخ می تواند مشکل ساز شود . بنابراین بهتر است که فعالانه با کودک برخورد نکنیم و به صورت منعل و بدون انجام هیچ کاری نظاره گر او باشیم . “افکار و باورهای منفی شبیه به کودک هستند . اگر بیش از حد به آنها توجه کنید ، اگر آنها را کنترل یا تنبیه کنید ، احتمالاً بدرفتاری های آنها افزایش خواهد یابد . بنابراین بهتر است از هرگونه تلاش برای کنترل یا برخورد فعالانه با آنها دست بردارید و فقط نظاره گر فعالیت آنها باشید . در حین انجام این عمل ، سعی کنید که از حضور خودتان به عنوان یک مشاهده گر ، آگاه باشید .”
۲-۲-۷- ۷-استعاره مسافر قطار
این تکنیک شکل دیگری از تکنیک استعاره ابر است که توضیح دادیم . در این تکینک درمانگر از بیمار می خواهد با افکار مزاحم و احساساتش مثل یک قطار تندرو برخورد کند که به سرعت از ایستگاه می گذرند .
“خودتات را یک مسافر فرض کنید که در ایستگاه راه آهن منتظر قطار ایستاده اید . ذهن شما شبیه به ایستگاه شلوغ و افکار و احساسات تان نیز شبیه به قطاری است که در حال گذر است . ما در این ایستگاه نه می توانیم وارد این قطار در حال حرکت شویم . فقط می توانیم از بیرون به آن نگاه کنیم و شاهد گذر این قطار (افکار و احساسات) باشیم . همانا سوار این قطار شدن سرنوشتی به جز سربه بیراه گذاشتن ندراد” .
۲-۲-۷-۸- حلقه کلامی
ارائه مکرر افکار ضبط صوت با تکرار کلامی افکار سبب کاهش برجستگی توجه به آنها و تقابل بار معنایی آن افکار می شود ، زیرا در این حالت آنها بیشتر به صورت صداهای خنثی تلقی می شوند تا مانع درونی اطلاعات . این تکنیک همراه با منطق فراشناختی آن در زیر آمده است :
” در این مرحله از شما می خواهیم که به افکار مزاحم ضبط شده تان گوش کنید ( یا افکارتان را آهسته برای خودتان تکرار کنید…). همان طور که این کار را انجام می دهید ، باید به صورت خاصی با آنها برخورد کنید . با افکارتان به عنوان مجموعه ای از صداها برخورد کنید و به هیچ طریقی با آنها درگیر نشوید . آنها فقط اصواتی در ذهن شما هستند . به خاطر داشته باشید که شما به عنوان یک شنونده ، از این مطلب آگاهی دارید که این افکار واقعیت نیستند و فقط وقایعی در ذهن شما هستند .”
۲-۲-۷-۹- انفصال مشاهده کردن خویشتن
انفصال شامل رهایی از کنترل ، پردازش های فکری و تجربه کردن افکار یا باورها به عنوان یک مشاهده گر بدون قضوات گری می باشد . این احسای منحصر به فرد از خویشتن است . در این حالت افراد نظاره گر افکارشان هستند و خوشان را از آن جدا می کنند .
برای تجربه توجه آگاهی انفصالی از بیمار سوالاتی پرسیده می شود که در حین نظارت افکارش ، به روش خاصی توجه اش را هدایت کند . درخواست می شود که تمرکز خود را بر روی افکارش متمرکز کنند . این سوال ها به همراه تکنیک های تجربی بالا به بیمار کمک می کند تا بعد از آگاهی و رهایی از فرایندهای فکری ، توجه آگاهی انفصالی را بهتر تجربه کند . به ویژه در طول این تمرین از بیمار سوال می شود :
” آیا شما همان افکارتان هستید یا شخصی که آنها را مشاهده می کند ؟ سعی کنید که از وضعیت خودتان آگاه شوید و ببینید تجربه یک نظاره گر بودن چگونه تجربه ای است . وجود شما کاملاً مستقل از افکارتان می باشد.”
یا ” آیا شما همان باورها هستید یا فردی که باورها را مشاهده می کنید ؟ سعی کنید از این وضعیت یعنی نظاره گر بودن باورهای تان (که این دو از هم جدا هستند) آگاه باشید .”
۲-۲-۷-۱۰-تکنیک خیال پردازی
معمولاً خیال پردازی های ما با حالتی عینی تجربه می شود . ما در آنها کاملاً غرق می شویم و با آنها همچون واقعیت های لحظه ای رفتار می کنیم . تمرین انفصال در حین خیال پردازی از طریق جدا کردن مشاهده گر از آنها سبب می شود یک تجربه ذهنی قوی تری از توجه آگاهی انفصالی حاصل شود .
در این تکنیک درمانگر از بیمار می خواهد که توجه خود را بر روی یک خیال پردازی لذت بخش ، برای مثال سوار شدن بر یک ماشین عجیب و غریب یا نوشیدن یک لیوان آب گوارا در کرانه دریای خزر ، متمرکز کند . سپس درمانگر از بیمار می خواهد شروع به خیال پردازی کند ولی خودش را به عنوان نظاره گر این خیال پردازی از بالا مشاهده کند . (ولز،۲۰۰۹)

۲-۳- اضطراب

اغلب دو اصطلاح ترس [۷۴]و اضطراب[۷۵] به صورت مترادف به کارمی روند . تمایزی که می توانید بین این دو اصطلاح قائل شد ،‌آن است که ترس ، اغلب ارزیابی اولیه از یک خطر واقعی مربوط می شود . درحالی که اضطراب ،‌بیشتر به حالت هیجانی نگرانی و دلواپسی به علت خطری نامعلوم اطلاق می شود. اصطلاح فوبیا( هراس ) ،‌ترس اغراق آمیز و غالباً فلج کننده از یک شیء‌یا رویدادی خاص است . هراس با میل به اجتناب از محرک های ترس انگیز مشخص می شود، مانند ترس از مکان ها بسته ،‌آسانسور یا هواپیما . وحشتزدگی [۷۶] ، ترس شدید و ناگهانی همراه با تماشای عجولانه و دیوانه وار برای یافتن امنیت است ( محمدی ،۱۳۸۵) . برخی از علایم وحشتزدگی عبارتند از : نفس نفس زدن ،‌تپش فلب ، تعرق ، لرزش ،‌تنگی نفس ،‌درد در قفسه سینه، ‌تهوع،‌ سرگیجه ، ‌احساس خفگی ( انجمن روانپزشکی آمریکا ، ۱۹۹۴) .

۲-۳-۱-تعاریف ارائه شده از اضطراب

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت zusa.ir مراجعه نمایید.