اثر بخشی آموزش موئلفه های فراشناخت بر اضطراب امتحان ریاضی دانش آموزان- قسمت ۱۲

یکی از اهداف درمانگر در فراشناخت درمانی این است که به طور اختصاصی با باورهای مثبت و منفی بیمار درباره تفکر چالش کند . لذا درمانگر ، رویارویی با این منطق را برای بیمار توضیح می دهد که قصد دارد از آن طریق به طور اختصاصی باورهای فراشناختی را به آزمون در آورد .
۲-۲-۶-۵- آشنایی با تکنیک آموزش توجه
هدف از ایجاد تکنیک آموزش توجه ، طراحی شیوه ای برای تاثیر بر روی ابعاد مختلف سندرم شناختی – توجهی و فراشناخت واره هایی است که هدایتگر این سندرم می باشند . نخستین پژوهش منتشر شده در باب اثر بخشی این تکنیک برای درمان یک فرد مبتلا به اختلال هراس گزارش شد (ولز ، ۱۹۹۰). در این پژوهش هدف اصلی ، به کارگیری تکنیکی بود که بتواند از توجه افراطی و متمرکز بر خود جلوگیری کند . توجه بر خود ، عنصر اصلی نگرانی ، اندیشناکی و تهدیدیابی است که مولفه ی اصلی سندرم شناختی – توجهی را تشکیل می دهد . ( برای مثال ، توجه به رویدادهای بدنی در هراس ) .
سوال مهم در ایجاد تکنیک آموزش توجه مربوط به جنبه ای از توجه می باشد که باید به منظور مداخله در سندرم شناختی – توجهی و افزایش انعطاف پذیری فراشناختی مورد دستکاری قرار می گرفت . توجه یک مقوله چند وجهی[۶۱] است و به جنبه ای گزینش گری[۶۲] ، تغییر پذیری[۶۳] ، پردازش موازی[۶۴] و محدودیت های گنجایشی[۶۵] تقسیم می شود . طراحی تکنیک آموزش کنترل توجه براساس در نظر گرفتن این ابعاد و نحوه ارتباط این تکنیک با اهداف بیمار می باشد .
ویژگی های مختلف این تکنیک براساس نظریه بنا شده است و در مرحله شکل گیری تکنیک اختصاصی شده است . یکی از مسائل مهم در این تکنیک ، طراحی شیوه ای بود که سیستم توجه را به خوبی درگیر سازد و از سوی دیگر ، با تمرین از قدرت و دشواری آن کاسته نشود ، زیرا در غیر این صورت این تکنیک نمی توانست به صورت نظامند فرایندهای کنترلی را تقویت کند . ما نیاز به تکنیکی داتشیم که بتواند به موضوعات بیرونی غیر مرتبط با خود را پردازش کند و پردازش تکرار شونده متمرکز بر خود را مختل نماید . این تکنیک نباید توسط بیمار به عنوان روشی برای توجه برگردانی ، اجتناب یا راهبرد مدیریت هلایم استفاده می شد ، زیرا باورهای غلط درباره رویدادهای درونی و کنترل ناکارآمد متمرکز برخود را تداوم می بخشید .
در تلاش های اولیه برای ایجاد یک تکنیک اثر بخش ، از راهبردهای توجه دیداری استفاده شد ، اما نتایج آن ضعیف بود . در تلاش های بعدی از راهبرد توجه شنیداری استفاده شد که نیازمند تخصیص فضایی توجه بود . این شیوه به عنوان اساس تکنیک آموزش توجه شناخته شد. تکنیک آموزش توجه از سه مولفه تشکیل می شود : (۱) توجه انتخابی[۶۶] ، (۲) تغییر سریع توجه[۶۷] و (۳) توجه تقسیم شده[۶۸] . هر سه مولفه به صورت یکپارچه تمرین می شوند. این فرایند تقریبا ۱۲ دقیقه به طول می انجامد و در سه بخش ارائه می شود : ۵ دقیقه برای توجه انتخابی ، ۵ دقیقه برای تغییر توجه و ۲ دقیقه برای توجه تقسیم شده .
دستورالعمل توجه انتخابی عبارت است از هدایت توجه بیمار به صداهای جداگانه ای که در موقعیت های مکانی مختلف در محیط به گوش می رسند . از بیمار خواسته می شود تا توجه خود را به صورت اختصاصی بر صدای خاصی متمرکز کند و در برابر انحراف توجه توسط سایر صداها مقاومت کند .
تغییر سریع توجه شامل درخواست از بیمار برای تغییر توجه بین صداهای جداگانه (و موقعیت مکانی) است . سپس از بیمار خواسته می شود تا با پیشرفت مرحله ، تغییر توجه را سریع تر انجام دهد . در ابتدای این مرحله تقریباً ۱۰ ثانیه به هر صدا اختصاص داده می شود . در مراحل بعدی سرعت تغییر توجه به یک صدا در هر ۵ ثانیه افزایش داده می شود .
تکنیک آموزش توجه با اجرای کوتاه مدت تمرین تقسیم شده ( به مدت ۱ تا ۲ دقیقه) به پایان می رسد . در این مرحله از بیمار خواسته می شود تا دامنه و عمق توجه را افزایش دهد و به طور همزمان چندیدن صدا و موقعیت را پردازش نماید .
این روش به گونه ای طراحی شده است که به طور مداوم نیازمند توجه است . برای رسیدن به این هدف باید از صدای مختلف به صورت همزمان برای آموزش استفاده شود . سرعت تغییر در مرحله ی تغییر توجه را میتوان با توجه به شرایط تعدیل نمود . این روش با مرحله توجه تقسیم شده به پایان می رسد تا ویژگی “الزام رجوع به منبع[۶۹]” تکنیک حفظ شود .
بین ۶ تا ۹ صدا ، همراه با موقعیت های فضایی ، براساس میزان دشواری تخصیص توجه برای تمرین انتخاب می شود و به بیمار معرفی می گردد . برخی از این صداها “صداهای بالقوه[۷۰]” ، هستند و به ندرت می توان مکان آنها را به صورت دقیق در فضا مشخص کرد . ممکن است در جریان انجام تمرین ، صداهای خاصی وجود نداشته باشند . برای مثال ، از بیمار خواسته می شود تا بر هر صدایی که از سمت راست به گوش می رسد توجه کند . در این شیوه ، توجه به مکان خاصی تخصیص می یابد ، بدون اینکه صدای خاصی در محیط مدنظر باشد . بنابراین ، این تکنیک از نقشه درونی فراشناختی برای تشخیص فضایی ، کنترل و شدت توجه استفاده می کند .
معمولاً حداقل ترکیبی از سه صدا در موقعیت های فضایی متفاوت در اتاق مشاوره استفاده می شوند ، دو صدای دیگر خارج از اتاق مشاوره در فاصله ی نزدیک مشخص می شوند و دو صدا (یا موقعیت) دیگر در فاصله دور به کار می روند ( این دو صدا می توانند موقعیت های فضایی باشند. برای مثال ، یک موقعیت در سمت راست و دیگری در سمت چپ برای تمرکز توجه به فاصله). فاصله نزدیک معمولاً خارج از اتاق مشاوره ولی داخل ساختمان و فاصله ی دور خارج از ساختمان در نظر گرفته می شود . دامنهی پارامترها به قدری زیاد است که ماهیت دقیق این تکنیک بین جلسات به شیوه های مختلف قابل اجراست و همین ویژگی بر اثر بخشی تکنیک می افزاید و به اندازه کافی در تکنیک انعطاف ایجاد می کند تا در بیشتر موقعیت ها قابل اجرا باشد . نمونه صداهای ضبط شده نیز در به کارگیری تکنیک آموزش توجه استفاده می شوند.
معمولا از بیمار خواسته می شود تا به نقطه ثابتی تمرکز کنند و توجه دیداری خود را در ضمن تمرین ، ثابت نگه دارند . تکنیک آموزش توجه زمانی تمرین می شود که بیمار در حالت اضطراب یا نگرانی حاد نباشد . این امر باعث می شود تا این تکنیک نتواند به عنوان راهبرد مدیریت هیجان عمل کند . با این حال ، در درمان افسردگی ، به ناچار لازم است تا این تکنیک در شرایطی به کار گرفته شود که بیمار در خلق پایین به سر می برد ، اما حتی در این موارد هم از این تکنیک به منظور کاهش سریغ غمیگنی استفاده نمی شود .
۲-۲-۶-۵-۲- دستور العمل های استاندارد برای اجرای تکنیک آموزش توجه
برای اجرای صحیح تکنیک آموزش توجه می توان از دستورالعمل زیر استفاده کرد . در این دستورالعمل صداها با S1 ، S2 ، S3 و … مشخص می شوند. اگرچه فقط سه مورد از این صداها مشخص و خاص هستند ، برخی از صداها اغلب مکان هایی فضایی هستند که هیچ صدای معینی برای آنها وجود ندارد . این دستورالعمل ها نسخه ی جدید نوشته نوشته های قبلی من هستند (ولز ، ۲۰۰۰ ، ص ۱۴۵-۱۴۶) است
۲-۲-۶- ۵-۳-پسخوراند بیمار
پس از بکار بردن شیوه ی فوق درمانگر از بیمار می خواهد که شدت تمرکز بر خود را با استفاده از مقیاس دو وجهی درجه بندی کند . کاهش ۲ درجه در جلسه ی اول معمول است . شکست در رسیدن به این سطح تغییر ، نشان دهنده ی مشکلات مربوط به عدم آشناسازی درست با تکنیک است که باید بررسی شوند . در چنین مواردی لازم است تا تکنیک آموزش توجه با ایجاد تغییرات ضروری تکرار شود .
عدم کاهش تمرکز بر خود می تواند به دلیل بدفهمی منطق تکنیک آموزش توجه باشد . بویژه ، ممکن است بیماران سعی کنند تا افکارشان را کنترل و یا سرکوب کنند یا در حین توجه به محرک بیرونی گاهی توجه شان به سمت نگرانی و اندیشناکی کشیده شود . برخی از بیماران از کنار گذاشتن راهبردهای کنترل ذهن خود اکراه دارند و این موضوع مانع از انجام تکنیک آموزش توجه می شود . در این شرایط دغدغه های مراجع مثل تغییر در راهبرد مورد چالش قرار گرفته و بررسی می شود .
همچنین درمانگر درباره تجربه های معمولی که ممکن است پس از تکنیک آموزش توجه اتفاق بیفتد ، صحبت می کند . این تکنیک تغییرات ادراکی مثل افزایش حساسیت موقت و متوسط به محرک های بیرونی و تجربه های فراشناختی ایجاد می کند که ممکن است برای بیماران غیر معمول باشد . مثل تجربه ی سکوت موقت ذهنی[۷۱] که طبیعی است .
در پایان ، درمانگر باید درباره سهولت انجام تکنیک توسط بیمار ، سوال کند . درمانگر تاکید می کند که این تکنیک زمان بر و نیازمند تمرین است . بسیار مهم است که درمانگر نسبت به مفروضه های بیمار درباره غیر مفید بودن تکنیک آموزش توجه آگاه باشد . برای مثال ، برخی از بیماران با این فرض که آنها به دلیل داشتن افکار و احساس های مزاحم در طی این تکنیک نمی توانند به خوبی تمرین کنند . در این موارد ، معمولاً درمانگر مجدداً تاکید می کند که هدف این تکنیک از بین بردن آگاهی به رویدادهای درونی نیست ، بلکه این تمرین به منظور کنترل توجه انجام می شود . یک راهبرد می تواند این باشد که درمانگر به مفید بودن تجربه احساس ها و افکار منفی و مزاحم ضمن تمرین اشاره کند و هدف از ارائه این تکنیک ، یعنی ، کنترل انعطاف پذیری توجه حتی با وجود این “صداهای درونی” را به بیمار یادآور شود .
۲-۲-۶-۵-۴- تکنیک منزل
یکی از مولفه های اصلی تکنیک اصلی آموزش توجه ، تمرین مداوم تکنیک به صورت تکلیف منزل است . معمولاً ، از بیماران خواسته می شود که ۲ بار در روز تمرین کنند ولی اغلب بیماران این تکنیک را فقط یک بار در روز انجام می دهند . تمرین باید تقریباً به مدت ۱۲ دقیقه انجام شود و توالی ارائه شده در جلسات باید رعایت شود .
در برگه ی خلاصه ی تکنیک آموزش توجه ، سه منبع بالقوه ی صدا شناسایی و ثبت می گردد و از این جهت همکاری بیمار را افزایش می دهد . برای مثال ، بیماری تصمیم گرفت تا رادیویی را در اتاقی که در آن تمرین می کند ، قرار دهد و از طریق تغییر دادن موج کانال ها صدا ایجاد کند . او همچنین تصمیم گرفت تا از طریق دستگاه استریو از اتاق مجاور موسیقی پخش کند ، ولی در مورد صدای سوم هیچ فکری نکرد . پس از بحث با درمانگر او تصمیم گرفت تا با استفاده از یک زمان سنج صدای سوم را ایجاد کند . او برای بقیه صداها هم تصمیم گرفت که به صدای اتفاقی بیرون توجه کند . درمانگر معمولاً با استفاده از برگه خلاصه ی تکنیک آموزش توجه ، جلسه ی اول را شروع می کند
۲-۲-۶-۵-۵ -تکنیک توجه آگاهی انفصالی
توجه آگاهی انفصالی در آغاز توسط ماتیوس و ولز (۱۹۹۴) مطرح شد . تاکید توجه آگاهی انفصالی بر نحوه برخورد فرد با شناخت واره های خود و ایجاد یک کنترل انعطاف پذیر بر توجه و سبک های تفکر است . تمرکز اصلی این تکنیک بر روی طراحی یک راهبرد ویژه برای انعطاف پذیری بیشتر و موثرتر در کنترل توجه و قادر به رها کردن روش های ناکارآمد در ارتباط با تجربه های درونی است . تکنیک های توجه آگاهی انفصالی نیز عمدتاً بر ایجاد فرآگاهی تاکید دارند ، به صورتی که پردازش مفهومی به تعویق بیفتد و ” خود” از رویدادهای شناختی مجزا شود . همانطور که قباً توضیح دادم . توجه آگاهی انفصالی به عنوان :
حالتی از آگاهی از وقایع درونی[۷۲] ، بدون پاسخ گویی به آن ها ، ارزیابی ، تلاش برای کنترل ، سرکوب و یا پاسخ دهی رفتاری به وقایع درونی است . در واقع منظور از توجه آگاهی انفصالی این است که در برابر افکار مزاحم ، نگران نشویم و بدون هیچ عمل یا تفسیر اضافی ، به افکارمان اجازه دهیم که کل فضای ذهن مان را اشغال کند و آن ها را به عنوان یک واقعه در ذهن ببینیم . (ولز ، ۲۰۰۵ ، ص ۳۴۰) .
۲-۲-۶-۵-۵-۱- اهداف توجه آگاهی انفصالی
چندین هدف برای به کارگیری توجه آگاهی انفصالی وجود دارد که در زیر به آنها اشاره می شود . توجه آگاهی انفصالی سبب تغییر بیمار از طرح عینی به طرح فراشناختی می شود . از آن می توان برای قطع فرآیندهای شناختی مداوم مثل نگرانی و اندیشناکی استفاده کرد. از آن می توان برای افزایش کنترل اجرایی در حین تخصیص توجه استفاده کرد. علاوه بر این توجه آگاهی انفصالی به بیمار کمک می کند که افکار بر روی خودپنداره او تاثیر کمتری داشته باشند .
زمانی توجه آگاهی انفصالی می توان بیشترین تاثیر را داشته باشد که اولاً به درستی اجرا شود ، ثانیاً دلیلی برای اجرای آن موجود داشته باشد . از توجه آگاهی انفصالی نباید به عنوان یک تکنیک برای اجتناب شناختی یا هیجانی و یا وسیله ای برای پیشگیری نادرست از پیامدهای ترسناک ، استفاده شود . برای مثال ، ممکن است بیمار به طور نامناسب از توجه آگاهی انفصالی به عنوان وسیله ای برای کنترل کردن یا خنثی سازی تاثیر افکار تهدید آمزی استفاده کند . این استفاده نادرست سبب می شود بیمار ، این باور غلط که افکار می تواند آسیب زا باشند ، حفظ کند. مهم تر از همه ، هدف از آموزش توجه آگاهی انفصالی این نیست که فرد از آن به عنوان یک شکل دیگری از راهبرد ناکارآمد کنترل افکار استفاده کند و یا از افکار اجتناب کند . هدف اصلی ما از به کارگیری توجه آگاهی انفصالی ، مشاهده کردن افکار و تجربه کردن آنها بدون تلاش برای پاسخ گویی به آنها است . توجه آگاهی انفصالی نوعی راهبرد مشاهده بدون عمل است که با مقابله کردن و سندرم شناختی – توجهی در تضاد است و به همین علت ، حالتی از آگاهی انفصالی محسوب می شود . همچنین به دلیل این که در توجه آگاهی انفصالی ، ارتباط بین خود با محتواهای هشیاری به عنوان تجربه ای ژرف و عمیق قطع می شود ، می توان از واژه آگاهی انفصالی برای اطلاق به این وضعیت استفاده نمود . زمانی که افکار یا احساسات وارده شده در هشیاری با خود پنداره فرد ترکیب شوند ، این قطع ارتباط بین خود با محتواهای هشیاری به صورت خاص سودمند باشد .
۲-۲-۶-۵-۵-۲- مولفه های توجه آگاهی انفصالی
توجه آگاهی انفصالی یک نوع آگاهی درونی بدون درگیر شدن در فرایندهای خود پردازشی است . به ویژه توجه آگاهی انفصالی شامل آگاهی یافتن از افکار به عنوان یک واقعه گذرا در ذهن ، متمایز از واقعیت و مجزا از خود می باشد . از آن جایی که توجه آگاهی انفصالی شامل آگاهی در غیاب پردازش فکری است ، اجرای آن مستلزم کنترل فراشناختی پردازش های تکرار شونده و افکار تحلیل گر است . توجه آگاهی انفصالی صرفاً عبارت است از آگاهی درباره وقایع درونی بدون قضاوت از منظر خود مولفه های روانشناختی توجه آگاهی انفصالی را می توان از هم جدا و در قالب موارد ذیل فرمول بندی نمود :
فرا- آگاهی (یعنی هشیاری از افکار).
تمرکز زدایی شناختی (یعنی ادراک افکار به عنوان وقایعی مجزا از حقایق).
انفصال توجه و کنترل (یعنی انعطاف پذیری توجه و قفل نشدن بر روی هیچ یک از افکار) .
کاهش پردازش مفهومی (یعنی ، کاهش میزان تجزیه و تحلیل از وقایع یا گفتگوی درونی) .
کاهش مقابله ناکارآمد (یعنی ، کاهش رفتارهای اجتنابی یا بی توجهی به خطرهای احتمالی که هیچ گاه به وقع نمی پیوندد).
خودآگاهی اصلاح شده (یعنی ، تجربه منحصر به فردی از آگاهی یافتن از خویش به عنوان یک مشاهده گر مجزا از افکار و باورها) .

۲-۲-۷- ده تکنیک برای ایجاد توجه آگاهی انفصالی

دانلود متن کامل این پایان نامه در سایت abisho.ir