دانلود پایان نامه

مسألهای جدید در جامعه ایرانی، در حال آشکار شدن است؛ مسألهای که در گذشتهای نه چندان دور، شاید خیال وقوع آن در کشور در ذهن بسیاری، محال مینمود؛ پیدایش حجم عظیمی از افراد که هرچند در بسیاری موارد به دلیل تغییر آرام ارزشها و نگاه سهلگیرانهتر جامعه نسبت به وقوع طلاق، آسانتر از نسلهای پیشین، از همسران خود جدا شدهاند، اما به همین آسانی، با پیامدهای این واقعه در زندگی خویش کنار نیامدهاند؛ چرا که این فروپاشی، زندگی بسیاری از آنان را در معرض تغییرات و چالشهای جدید و شدیدی قرار داده است که مدیریت و بازسازی کارآمدتری را در عرصههای مختلف زندگی پس از طلاق برای این افراد طلب میکند تا مبادا طلاق، به جای آنکه سوژه را از وضعیتی سخت برهاند و شرایطش را مساعدتر نماید، برعکس، او را به وضعیتی سختتر دراندازد. در این راستا، نتایج بسیاری از تحقیقات در کشورهای مختلف گویای آن است که طلاق، تأثیرات و پیامدهای منفی گوناگونی بر افراد درگیر در آن میگذارد(آماتو، 2000). بر این اساس، مطالعه عمیق از پیامدهای مختلف این واقعه بر سوژههای گوناگون مشمول طلاق در جامعه ایرانی، ضرورتی غیرقابل انکار است.
در هر حال، جامعه ایرانی، اکنون با حجم عظیمی از افرادی روبروست که به هر دلیل، تجربه طلاق را در ذهن خویش و مهر آن را در شناسنامه خود میبینند و فروپاشیدن کانون گرم خانواده دیرینشان را، از وقایع تلخ زندگی خود میدانند؛ افرادی که ضربه طلاق، بسیاری از آنان را به اشخاصی آسیبپذیر در جامعه تبدیل نموده است که نیاز به حمایتهایی چند جانبه و فراگیر را در خود احساس میکنند. حال، جامعهشناسی ایرانی در حوزه خانواده، مسأله جدیدی را رصد کرده است و سوال تازهای را مطرح نموده است که در سالیانی نه چندان دور، توجه چندانی به آن نمیشد؛ مردان و زنان مطلقه در ایران، پس از طلاق، چگونه زندگی خود را میگذرانند و چه معنایی به این دوره از زندگی خود میدهند و در زمینههای گوناگون اجتماعی، اقتصادی و نظایر آن، وضعیت خود را نسبت به قبل از آن، چگونه ارزیابی و بازسازی میکنند و چه عواملی در این میان بازدارنده یا تسهیلکنندهی راه آنان قلمداد میشود؟ این سوالات و نظایر آن، پرسشهایی هستند که نگارنده در این پژوهش تلاش میکند تا پاسخهایی قانعکننده، مستدل و جامعهشناختی برای آنها بیابد و سپس در این راستا، راهکارهای مناسبی را نیز برای بهبود وضع موجود در این عرصه ارائه نماید.
سوالات تحقیق
کنشگران، فرآیند بازسازی زندگی پس از طلاق را چگونه درک، معنا و تفسیر میکنند؟
زنان و مردان، زندگی پس از طلاق خود را چگونه بازسازی میکنند؟
بازسازی زندگی پس از طلاق در چه ابعادی صورت میگیرد؟
عوامل مؤثر در بازسازی زندگی پس از طلاق کداماند؟
اهداف تحقیق
هدف تحقیق، در راستای پاسخ به سوالات تحقیق است و به دنبال فهم همهجانبه و عمیق از فرآیند بازسازی زندگی پس از طلاق است.
ضرورت و اهمیت پژوهش
مطالعات مختلف نشان میدهند که روند افزایش طلاق، یک روند جهانی است (هال و ژائو، 1995؛ گونزالز و دیگران، 2009). از طرف دیگر و با نگاهی کوتاه به ادبیات پیشین در این حوزه مشخص میشود که علیرغم اهمیت نظام خانواده در جامعه و مطالعه پیامدهای اجتماعی فروپاشی آن در قالب طلاق، اما به هر دلیل، پژوهشهای عمیق جامعهشناختی چندانی در این مورد در ایران صورت نگرفته است و معدود تحقیقات موجود نیز با اتخاذ رویکردهای اتیک و روشهای کمّی با این پدیده مواجه گردیده است. از اینرو محققان اجتماعی، در گذشته توجه چندانی به نحوه بازسازی زندگی پس از طلاق، توسط سوژههایی که این واقعه را تجربه کردهاند، نداشتهاند و به همین دلیل، جامعهشناسی ایرانی دچار فقرِ شناختی شدید نسبت به این موضوع بکر و البته حساس و رو به افزایش برای جامعه است؛ موضوعی که میتواند تأثیرات مختلفی را بر نهاد خانواده و آسیبهای اجتماعی مرتبط با آن بگذارد که همین امر، اهمیت انجام این تحقیق را مشخص میکند. همچنین نتایج این تحقیق میتواند برای نهادها و مؤسسات مختلفی که هر یک به نحوی در زمینه سیاستگذاریهای مختلف برای خانواده نقش دارند و یا سازمانهایی که آسیبهای اجتماعی را رصد میکنند و نیز سیاستگذاران حوزه رفاه، مفید و موثر باشد.
از سوی دیگر؛ خلأ وجود تحقیقاتی از این دست، سبب گردیدهاند که بسیاری از مسئولان و سیاستگذاران اجتماعی، همه اشکال بازسازی پس از طلاق را به یک چشم بنگرند و لذا گاهاً راهکارهای یکسانی ارائه نمایند و از درک پیچیدگیهای واقعیتهای اجتماعی غافل بمانند و خاستگاهها و پیامدهای گوناگون اجتماعی آنها را در نیابند. عدم شناخت دقیق مسائل اجتماعی، راههای حل و درمان آنها را هم با اشتباهات خطرناکی مواجه خواهد کرد. لذا با این نگاه بود که این پژوهش، رسالت و هدف خود را مطالعه نحوه بازسازی زندگی پس از طلاق در بین سوژههای مشمول طلاق دیده است تا از این طریق بتوان به فهمی عمیقتر از وضعیت موجود در لایههای پنهان جامعه شهری دست یافت؛ فهمی که خود میتواند به عنوان زمینهای پژوهشی و مدیریتی برای مطالعات و برنامهریزیهای دقیقتر بعدی مورد توجه قرار گیرد.
فصل دوم: حساسیت نظری
مقدمهای بر فصل
مفاهیم حساس نظری
ادبیات تجربی
مقدمهای بر فصل
حساسیت نظری واژهای است که اغلب با نظریه مبنایی گره خورده است. از آن جایی که این روش از چارچوب نظری از پیش تعیین شدهای برای تحلیل پدیدهها استفاده نمیکند، لذا این سؤال مطرح است که جایگاه و نقش ادبیات نظری و تجربی در این روش به چه صورت است. برای پاسخ به این مسئله، مبدعان نظریه مبنایی از مفهوم حساسیت نظری استفاده میکنند.
حساسیت نظری توانایی تشخیص این است که چه چیزی در دادهها مهم است و قدرت معنی دادن بدان را دارد. حساسیت نظری از دو منبع نشأت میگیرد. اول، از آگاهی خوب درباره متون تخصصی و دوم از تجربههای شخصی و حرفهای محقق(استراوس و کوربین، 1385: 44). حساسیت نظری به خصوصیاتی از جمله بصیرت داشتن، مهارت داشتن در معنیدار نمودن دادهها، استعداد درک و قدرت تجزیه کردن عناصر مربوط از عناصر نامربوط اشاره دارد. این حساسیت نظری است که فرد را قادر میسازد تا نظریهای مبنایی ارائه دهد که از نظر مفهومی غنی و از انسجام مناسبی برخوردار باشد(استراوس و کوربین، 1385: 39).
در روش نظریه مبنایی(برخلاف روشهای کمّی)، به جای آزمون روابط بین متغیرها، بدنبال کشف مقولات مربوط و روابط بین آنها هستیم و میخواهیم آن مقولات را به شکلی جدید و نه به شکل معمول شناخته شده، به هم ربط دهیم. بنابراین در این روش اگر با فهرستی از متغیرهای شناخته شده شروع به کار نمائیم، ممکن است آنها سد راه محقق برای کشف جدیدی باشند. همچنین در تحقیقات نظریه مبنایی، قصد بر این است که پدیده را در سایه چارچوب نظری که در ضمن خود تحقیق پدید میآید، توضیح داد؛ از این رو، چنین محققی نمیخواهد که با چسبیدن به نظریههایی که قبلاً ارائه شده است و ممکن است در زمینه تحقیقاتی او مصداق داشته باشد، یا نداشته باشد، خود را محدود کند(استراوس و کوربین، 1385: 47). در حقیقت محققین در این روش نمیخواهند آنقدر در متون غرق شوند که تلاشهای خلاقانهشان با آگاهی از موضوع، محدود و یا خاموش شود. از آنجا که قصد محقق در این روش، کشف کردن است، بنابراین از همه مقولات مناسب و مربوط به نظریهاش آگاهی قبلی نخواهد داشت. محقق عموماً بعد از اینکه مقولهای ظاهر شد ممکن است بخواهد به متون تخصصی مراجعه نماید و ببیند آیا این مقوله در آنجا وجود دارد یا نه و اگر وجود دارد سایر محققان دربارهاش چه گفتهاند(استراوس و کوربین، 1385: 48).
از نگاه استراوس و کوربین، متون تخصصی در تحقیق نظریه مبنایی استفادههای متعددی دارد. این متون میتوانند با فراهم آوردن مفاهیمی که به وسیله دادههای واقعی آزموده میشوند، برای تحریک حساسیت نظری به کار گرفته شوند. با اینکه لازم نیست محقق با در دست داشتن فهرستی از مفاهیم و روابط به میدان تحقیق وارد شود، اما بعضی از آن مفاهیم ممکن است با معنی باشد و بارها در متون بدانها اشاره شده باشد(همان). همچنین معارف حاصل از نوشتههای فلسفی و نظریههای موجود میتوانند راههایی را برای نزدیک شدن به دادهها و تعبیر و تفسیر آنها فراهم آورند(همان، 49). از سویی دیگر، متون میتواند منبع ایجاد سؤال شود. محقق میتواند با استفاده از متون فهرستی از سؤالهایی که میخواهد از مصاحبهشوندهها بپرسد تهیه کند یا راهنمایی برای مشاهدات اولیه خود به دست آورد؛ این متون همچنین میتواند سؤالهایی را در ضمن تجزیه و تحلیل کار مطرح نماید. علاوه بر این، متون میتواند راهنمای نمونهگیری نظری باشد. متون میتواند به محقق ایدههایی بدهد مبنی بر اینکه برای شناخت پدیدههای مهم در راستای نظریهای که میسازد کجا برود. به عبارت دیگر محقق را به سوی موقعیتهایی سوق دهد که در غیر این صورت ممکن نبود به فکرش خطور نماید و اینکه آیا آن موقعیتها با موقعیتهایی که مطالعه میکند مشابهاند یا متفاوت؛ و بدین ترتیب او را قادر میسازد تا به مطالعه خود تنوع بخشد. در انتها، متون میتواند مانند مکملی برای اعتبار بخشیدن به کار رود؛ وقتی نظریه نهایی شکوفا شد و به هنگام نوشتن یافتهها، محقق میتواند در جاهای مناسب از متون ارجاعاتی بدهد که بتواند به صحت یافتهها اعتبار بخشد یا میتواند اشاره نماید که چگونه یافتههایش با آنچه در متون دیگر است متفاوتاند و چرا اینگونه است(همان، 50).
از این رو، با توجه به تمامی موارد ذکر شده، در این تحقیق، از دو منبعِ «مفاهیم حساس نظری» و «ادبیات تجربی» برای افزایش حساسیت نظری استفاده نمودیم. لازم به ذکر است که از غالب این مفاهیم نظری و ادبیات تجربی در حین فرآیند جمعآوری، کدگذاری و تحلیل دادهها بهره بردهایم. در حقیقت در غالب موارد، مصاحبههای صورت گرفته و مفاهیم و مقولات در حال تکوین، به ما جهت دادهاند که به سراغ چه نوشتههایی برویم. اما در مجموع، حساسیت نظری و توجه به مفاهیم حساس میتواند محقق را در همه مراحل تحقیق، از تعیین موضوع تا سؤالهای تحقیق و تحلیل دادهها راهنمایی نماید(محمدپور، 1390: 323).

مطلب مرتبط :   مرزبان نامه

دسته بندی : علمی