دانلود پایان نامه

«و چون پیمانه کنید، پیمانه را درست بدهید و با ترازوی درست بسنجید و این بهتر و سرانجامش نیکوتر است.»
تجسم واقعیات عینی وعده‌های قرآن: در آیات زیر برای مجموع حقایق غیبی که قرآن گزارش آن‌ها را بیان کرده، از اصطلاح تأویل استفاده شده است. به بیان دیگر واقعیات مربوط به پاداش و کیفر اعمال و یا واقعیات دیگری که از دیدگان انسان‌ها پوشیده است و در عالم آخرت آشکار می‌شود نام تأویل به خود گرفته‌اند:
«وَلَقَدْ جِئْنَاهُم بِکِتَابٍ فَصَّلْنَاهُ عَلَی عِلْمٍ هُدًی وَ رَحْمَهً لِّقَوْمٍ یُؤْمِنُونَ. هَلْ یَنظُرُونَ إِلاَّ تَأْوِیلَهُ یَوْمَ یَأْتِی تَأْوِیلَهُ»
«و هرآینه کتابی برای آن‌ها آوردیم که آن‌ها را از روی علم به تفصیل بیان کردیم تا برای اهل ایمان رحمت باشد.آیا تأویل آن را انتظار می‌برند آن روز که تأویل آن فرا رسد.»
«أَمْ یَقُولُونَ افْتَراهُ قُلْ فَأْتُوا بِسُورَهٍ مِثْلِهِ وَادْعُوا مَنِ اسْتَطَعْتُمْ مِنْ دُونِ اللّه‏ِ إِنْ کُنْتُمْ صادِقِینَ. بَلْ کَذَّبُواْ بِمَا لَمْ یُحِیطُواْ بِعِلْمِهِ وَلَمَّا یَأْتِهِمْ تَأْوِیلُهُ»
«آیا می‌گویند: آن را به خدا نسبت داده است؟ بگو اگر راستگویید پس سوره‌ای مانند آن بیاورید و هرکه را می‌خواهید، جز خدا، به یاری طلبید. آری آنچه را که به آن علم نداشتند و هنوز به تأویل آن نرسیده بودند دروغ نپنداشتند.»
مراد از تأویل در آیۀ فوق مشاهده، واقعیات تکوینی پاداش‌ها و کیفرها و دیگر امور غیبی است که در آن عالم تحقق می‌پذیرند.
توجیه متشابهات: آنجا که ظاهر آیات شبهه‌برانگیز باشد، درک معنای واقعی آن تأویل نامیده می‌شود:
«هُوَ الَّذِیَ أَنزَلَ عَلَیْکَ الْکِتَابَ مِنْهُ آیَاتٌ مُّحْکَمَاتٌ هُنَّ أُمُّ الْکِتَابِ وَ آخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ فَأَمَّا الَّذِینَ فی قُلُوبِهِمْ زَیْغٌ فَیَتَّبِعُونَ مَا تَشَابَهَ مِنْهُ ابْتِغَاء الْفِتْنَهِ وَابْتِغَاء تَأْوِیلِهِ وَمَا یَعْلَمُ تَأْوِیلَهُ إِلاَّ اللّهُ وَالرَّاسِخُونَ فِی الْعِلْمِ»
«اوست که کتاب را بر تو فرو فرستاد. از اوست آیات محکمات که ام الکتابند و (آیات) دیگر متشابهات هستند. پس کسانی که در دلهایشان انحراف است از آیات متشابه پیروی می‌کنند تا فتنه برانگیزند و تأویل آن را به دست آورند. و تأویل آن را جز خدا و راسخان در علم نمی‌دانند.»
گروهی بر این نظر بودند که مراد از تأویل در این آیه، مانند برخی آیات دیگر، حقیقت قیامت و زنده‌شدن مردگان و یا عاقبت است. طبق این معنا تأویل قرآن اساساً ناظر به امر خارجی است و نسبت به بعضی آیات (یا همۀ آن‌ها) مطرح است و آن امر خارجی به حسب مورد تغییر می‌کند.
برخی با التفات به نسبتی که در این آیه بین تأویل و آیات متشابه ارائه شده، بر این عقیده شدند که تأویل به معنای تفسیراست و دربارۀ آیات متشابه، که چند معنا برای آن متصور است به کار می‌رود. بنابراین طبق آیات قرآن، علم به تفسیر شماری از آیات فقط نزد خدا (یا خدا و راسخان در علم) است.
درواقع برخی از آیات قرآن در قالب و با الفاظی نازل شده که فهم مراد آنها، به سبب احتمال چند معنای متفاوت، نیاز به رفع ابهام دارد و چه بسا قالب دیگری برای ارائۀ آن موجود نیست. این رفع ابهام را تأویل می‌گویند. معنای مذکور به تدریج برای همۀ قرآن به کار رفت و حتی لغت شناسان نیز دو واژۀ تأویل و تفسیر را مترادف خواندند.
معنای دیگری که برای تأویل قرآن مطرح شده، بیان‌ها و برداشت‌های مخالف با ظاهر لفظ است. فیروز آبادی تأویل را بیان مراد و مقصود حقیقی آیه دانسته که در ظاهر لفظ آن نیست و در عین حال با سیاق آیات پیش و پس سازگار است. ابن جوزی نیز تأویل را فاصله گرفتن از معنای ظاهری لفظ، به استناد دلیل و قرینه دانسته؛ از آن رو که معنای ظاهری لفظ پذیرفتنی نیست.
این معنای تأویل به تدریج شایع و تقریباً جانشین معنای اصلی شد. گفتنی است که برخی مفسران، معنای اخیر تأویل را نشأت گرفته از وجود حقایقی تو در تو می‌دانند که در آیات متشابه یا همۀ قرآن ارائه شده است و بنابر این ضمن پذیرش معنای ظاهری، از معنا یا معناهای درونی نیز سراغ می‌گیرند. در این تبیین، روش انتقال از لفظ به معانی درونی و چگونگی ارتباط معنای لفظی با برداشت‌های درونی مورد بحث و مناقشه بوده و هست. گرایش‌های باطنی و عرفانی نسبت به فهم قرآن غالباً بر پایۀ همین نگرش به قرآن و تأویل آن شکل گرفته است.
تنوع کاربرد واژۀ تأویل در قرآن، آن را در کانون مباحثات لغت شناسان و مفسران قرار داده است. مقاتل بن سلیمان برای واژۀ تأویل در قرآن پنج وجه معنایی ذکر کرده است: سرانجام و عاقبت؛ تعبیر خواب؛ تحقق عینی؛ دوران سلطنت و بقای یک قوم یا شخص (مثلاً مدت بقای اسلام)؛ انواع غذاها با رنگ‌های گوناگون. از این پنج وجه معنایی برای تأویل قرآنی، مفسران در خصوص تعبیر خواب (به بیانی دقیق‌تر، حقیقت رویا) اجماع نظر دارند.
در آیۀ 35 سورۀ اعراف آمده‌است:
«هَل یَنظرونَ اِلاّ تَأویلُهُ یَوم یَأتی تَأویلُهُ یَقولُ الَّذینَ نَسوّهُ مِن قبل جاءَتْ رُسُل رَبِنا بِالحَقِ فَهَل لَنَا مِن شُفَعاء فَیَشفَعُوا لَنا أَو نرد فَنَعمَل غیر الذی کُنّا نَعمَل قَد خَسَرُوا اَنفُسِهِم وَ ضل عَنهُم ما کانُوا یَفتَروُن. »
«مگر جز تأویل – آیه‌های آن – انتظاری می‌برند، روزی که تأویل آن بیاید، کسانی که از پیش آن را فراموش کردند گویند : فرستادگان پروردگار ما به حق آمده بودند، آیا شفیعانی داریم که شفاعت ما کنند و یا ممکن است برگردیم و اعمالی غیر آنچه می‌کردیم بکنیم؟ به خویشتن ضرر زدند و از آن خدایان دروغی که می‌خواندند خبر و اثری ندیدند. »
این آیه را نمی‌توان بدون استناد به آیۀ ماقبل مورد بحث و بررسی قرار داد (به دلیل بازگشت ضمیر ه در تأویله که به کتاب مطرح در آیۀ قبل بازمی‌گردد) و آن آیه چنین است:
« وَ لَقَد جئناهُم بِکِتابِ فَصَّلناهُ عَلی عِلمِ هُدی وَ رَحمه لِقوم یؤمنون.»
«کتابی به سوی آنان بیاوریم که شرح آن را از روی علم داده‌ایم، کتابی است که برای آنان که ایمان بیاورند، هدایت و رحمت است.»
پس با استناد به این آیه باید منظور از تأویل را تأویلِ کتاب تفصیل و مفاهیم مطرح در آن گرفت. منطقاً نیز همین است اما طبق آیۀ پنجاه و سوم، تأویل کتاب در روزی خواهد بود که سیاق آیات بیانگر روز موعود بودن آن یا همان قیامت است.
فلذا می‌توان این آیه را یکی از مصادیق معنای تأویل در قلمروی تحقق یک فعل گرفت، زیرا از جمله معانی تأویل در قرآن صورت واقع یافتن مفهومی در ظرف فعل و عمل است و طبق این آیه صورت واقع یافتن روز قیامت خود نمایانگر کامل و مطلق (یا به عبارتی تأویل) مفاهیمی است که در آیات الهی و کلمات انبیای عظام ذکر و مورد تأیید قرار گرفته بود.
اما مفهوم عمیق مطرح در این آیه نمایانگر نوعی درنوردیدن زمان با استناد و اتکای به تأویل است. نوعی پیش‌نگری، آینده‌نگری، سیر در زمان و به عبارتی ابزاری برای درک آینده و نگرشی به آن. انسان می‌تواند و باید با کوتاه کردن مسیر خویش بر بستر زمان، فاصلۀ زمانی خود با حقیقت را کاهش دهد. به‌ویژه اگر حقیقت تدریجی‌الوصول باشد ضمن اینکه تفسیر آینده خود تسریع و تصحیح حرکت تکاملی انسان است. آیه، بیانگر آن است که برخی حقایق کتاب را نمی‌فهمند مگر آنکه، آنچه را به آنان گفته بودیم محقق نزد خود ببینند – و این زمان بعد خواهد آمد – پس تأویل ریشه در آینده نیز دارد. نمی‌بایست و نباید تأویل را رجعت به گذشته گرفت، تأویل بازشناسی آینده نیز هست. تأویل، یک مفهوم یکسویه و تک‌بعدی نیست که شما را تنها به مفاهیمی که از مرز آن‌ها گذشته‌اید آگاه سازد، بلکه با همان نگاه راسخ ثابت به شما قدرت شکافتن حجب زمانی را نیز می‌دهد. تأویل در این قلمرو، مفهوم تدریج را در علم حصولی خواهد شکست.

مطلب مرتبط :   منابع تحقیق با موضوع اختلال استرس پس از سانحه

دسته بندی : علمی