دانلود پایان نامه

فصل دوم: مروری بر پیشینه تجربی و نظری تحقیق
در این فصل از تحقیق، سوابق تجربی و متون نظری تحقیق مرور شده و بر مبنای آنها چارچوب مفهومی و نظری کار تدوین گردیده است. قسمت نخست این فصل، اختصاص به سوابق تجربی و تحقیقات مرتبط با موضوع دارد. کتاب های مرتبط با موضوع جنبش زنان ایران، تحقیقات دانشگاهی در زمینه جنبش زنان، مقاله های علمی در رابطه با جنبش زنان، و همچنین تلاش های نظری که در ایران در ارتباط با جنبش های اجتماعی صورت گرفته است .
در قسمت دوم این فصل، نظریه های گوناگون پیرامون جنبش های اجتماعی و در قسمت سوم نظریه های مطرح فمینیستی مورد بررسی قرار می گیرد. نظریه های جنبش های اجتماعی در قالب سه دسته کلی «رفتارگرایی»، «رویکرد نهادی»، و «رویکرد مدنی» مورد ارزیابی و مطالعه قرار می گیرند، و به نظریه های فمینیستی نیز در سه دوره پرداخته می شود: «نظریه های کلاسیک»، «نظریه های تلفیقی»، «نظریه های ویژگی محور». و سرانجام در قسمت چهارم، چارچوب مفهومی و نظری تحقیق ارائه می شود.
مروری بر ادبیات تجربی و تحقیقات مرتبط
در این بخش، مجموعه تحقیقات دانشگاهی، کتب و مقالات علمی مرتبط با موضوع تحقیق با محوریت پژوهشگر یا نویسنده اثر مورد بررسی قرار می گیرد.
الیز ساناساریان
کتاب «جنبش حقوق زنان در ایران»، اثر ارزشمندی است که توسط الیز ساناساریان، استاد علوم سیاسی در کالج USC امریکا، در سال 1361 به رشته تحریر در آمده است. این کتاب، در سال 1382 با ترجمه نوشین احمدی خراسانی در ایران منتشر شده است. در واقع، یافته‌های این کتاب، نتیجه تحقیقی است که در سال های 57 تا 60 اجام شده است و درباره جنبش زنان ایران در فاصله سال های 1280 تا 1360 است.
به گفته ساناساریان، «هدف این کتاب ارائه تحلیلی اجتماعی – سیاسی از جنبش حقوق زنان در ایران قرن بیستم است. شکل، سازمان و رنگارنگی سیاسی فعالیت های زنان از اوایل دهه 1280 مورد بررسی قرار گرفته اند. برخی از پرسش های اصلی مطرح شده در این کتاب بدین شرح هستند: سازمان های زنان تا چه حد در ایجاد و ارتقای جنبش زنان موفق بوده اند؟ دولت، فرهنگ و مذهب هر یک چه نقشی در پشتیبانی یا ممانعت از دستیابی زنان به حقوقشان بازی کرده اند؟ مشارکت زنان در فعالیت های سیاسی به چه شکل بروز کرده است؟ آیا رژیم پهلوی در حمایت از مبارزات زنان برای کسب حقوق برابر کاری انجام داد؟» (1382: 15).
مطالب و محتوای کتاب، در 5 فصل تنظیم شده است. ساناساریان در فصل نخست به توضیح چارچوب نظری تحقیق می پردازد. مبنای چارچوب نظری در کار ساناساریان متمرکز بر نظریات «جو فریمن» است، البته از مفهوم سازی افرادی چون بلومر، ترنر و کلیان نیز بهره جسته است. بر این اساس، وی به شش ویژگی در تعریف جنبش زنان می پردازد: «1) گروهی ناراضی از نظم موجود اجتماعی، 2) قصد تغییر نظم اجتماعی، 3) فعالیت های مستمر برای دستیابی به این تغییرات، 4) وجود مخالفت علیه چنین فعالیت هایی، 5) وجود شبه ساختار – نه ضرورتاً ساختاری سازماندهی شده – در فعالیت های این گروه، و 6) تعهد و درکی مشترک از اهداف اصلی چنین فعالیت هایی» (1382: 17-18).
ساناساریان در ادامه، به سه گزاره بر اساس نظریه فریمن اشاره می کند که درباره خاستگاه جنبش زنان است: «1) رشد و گسترش شبکه های ارتباطی از قبل موجود، در ورای مرز های محلی، 2) امکان همگرایی این شبکه ارتباطی با وجود اندیشه های موجود در آن جنبش، 3) وجود یک بحران یا حضور سازمان دهندگان». بر این اساس، وی به طرح این سوال در مورد جنبش زنان ایران می پردازد که «آیا همه یا هر یک از این سه گزاره – رشد شبکه های ارتباطی، همگرایی، بحران یا سازمان دهندگان – در جنبش زنان ایران وجود داشته است؟» (1382: 18-19).
در فصل های بعدی کتاب، یافته ها و نتایج تحقیقات نویسنده به ترتیب زمانی آمده است. در فصل دوم، موقعیت اجتماعی – فرهنگی زنان مسلمان در اوایل دهه 1280 بررسی شده است. همچنین، در این فصل مشارکت زنان در انقلاب مشروطه 1285، و نیز در نهضت استقلال طلبی مورد بررسی قرار گرفته است. در فصل سوم، جنبش حقوق زنان در ایران از 1289 تا 1311 با استفاده از 6 ویژگی کلی جنبش های اجتماعی مورد تحلیل قرار گرفته است. ساناساریان معتقد است که جنبش زنان از اوایل سال 1289 آغاز (یعنی زمانی که نخستین گاهنامه زنان منتشر شد)، و در دهه 1300 به اوج خود رسید، و در دهه 1310 به افول گرائید. انحلال آخرین سازمان زنان در سال 1311 نشانه پایان حیات جنبش زنان ایران عنوان شده است (1382: 51).
در فصل سوم، نوع فعالیت سازمان ها و انجمن های زنان، ویژگی های فردی برخی از فعالان زن و مخالفت های شدید برخی روحانیون محافظه کار با این جنبش مورد توجه قرار گرفته است. در فصل چهارم، به دلایل افول جنبش حقوق زنان در دهه 1310 پرداخته شده است. در این فصل مدل «فریمن» برای ارزیابی مکانیسم درونی این جنبش مورد استفاده قرار گرفته است، و دلایل بیرونی افول این جنبش از طریق بحث در مورد فضای سیاسی – اجتماعی آن دوره، مورد کنکاش قرار گرفته است.
در فصل پنجم، حاکمیت محمدرضاشاه و تاثیر آن بر مسئله حقوق زنان مورد ارزیابی قرار گرفته است. در این بخش به «سازمان زنان ایران» و اصلاحات قانونی به نفع زنان پرداخته شده است. در فصل ششم، انگیزه های حمایت زنان از جنبش ضد شاه و بررسی و تعارض بین ارزشهای سنتی و ارزشهای غربی مآبانه در ایران طی دهه 1350 تجزیه و تحلیل شده است. در نهایت، ساناساریان در فصل هفتم نتایج و یافته های این تحقیق را جمع بندی می کند و دورنمایی از وضعیت آینده زنان ایران را ترسیم می کند.
یافته ها و دستاوردهای این کتاب بیش از آن است که بتوان در این بخش به خلاصه ای از آنها اشاره کرد، یا حتی به ارزیابی و نقد آن پرداخت. در واقع، این کتاب بیش از آنکه یک تحقیق ساده باشد، منبع و مرجعی برای استخراج داده های تاریخی فراهم می کند. در بخش های بعدی این تحقیق (پایاننامه) بویژه در فصل چهارم از یافته های تاریخی این کتاب در ترسیم «تاریخچه جنبش زنان ایران» استفاده خواهد شد.
پروین پایدار
«زنان در فرایند سیاسی ایران در قرن بیستم» عنوان کتابی است که توسط پروین پایدار (1379) درباره جنبش زنان ایران (از مشروطه تا پس از انقلاب 57) تالیف شده است. این کتاب در واقع بر اساس تحلیل اسناد و مقالات موجود درباره جنبش زنان تدوین شده است. پایدار، قصد خود را از نوشتن این اثر، چنان عنوان می کند: «من، تحلیل ویژه ای از پیوند میان مسئله جنسیت و فرایندهای سیاسی در ایران قرن بیستم ارائه خواهم کرد. این پیوندها با ردیابی مسیر بهبود وضعیت زنان از طریق تحول انقلابی و تکاملی در مباحثی سیاسی که در این قرن بر جامعه ایران غلبه داشته، اثبات و تحلیل خواهد شد» (1379: 52). در واقع، وی قصد دارد در این کتاب به «تحلیل ویژه در مورد زنان ایرانی» دست یابد.
این کتاب مشتمل بر 3 بخش و 10 فصل است. پایدار پس از مروری بر نظریه های مربوط به مسئله جنسیت در مطالعات خانواده که در مقدمه کتاب انجام داده است، به طرح چارچوب اصلی کتاب می پردازد. وی معتقد از که از چرخشگاه قرن بدین سو، سه گفتمان عمده بر فرایند سیاسی ایران تاثیرگذار بوده است، و مسئله زنان در ارتباط با هر یک از این گفتمان ها، شکل خاصی به خود گرفته است. این سه گفتمان به عقیده وی عبارتند از «گفتمان مدرنیته، گفتمان انقلاب، و گفتمان اسلامی کردن» (1379: 53). پایدار در هر یک از بخش های کتاب، مفصلاً به بحث درباره مختصات عینی هر یک از این گفتمان ها می پردازد.
در بخش اول که مربوط به گفتمان مدرنیته است، مسئله زنان در ارتباط و پیوند با واقعیت های اجتماعی – سیاسی قرن نوزدهم، مشروطیت، دوران ملت سازی رضاشاهی، دوران ملی گرایی مصدق، و دوران نوسازی محمدرضا شاه مورد بررسی قرار می گیرد. در بخش دوم، مسئله زنان در ارتباط با فعالیت های انقلابی در دهه 1350، و دوره انتقال از نوسازی به اسلامی شدن، مورد بررسی قرار می گیرد. در بخش پایانی نیز که اختصاص به گفتمان اسلامی کردن دارد، موضوعاتی همچون ساخت اسلامی خانواده، سیاستگذاری خانواده، و مشارکت زنان در جمهوری اسلامی تحلیل می گردد.
یافته ها، و تحلیل های این کتاب، فراتر از این است که بتوان در این مجال اندک مورد تلخیص و توضیح قرار گیرد. این کار مسلماً نتیجه ای جز تقلیل گرایی در پی نخواهد داشت. اما در جریان این تحقیق، حتماً به یافته ها و تحلیل های این کتاب رجوع خواهد شد. در واقع، این اثر پروین پایدار، یکی از منابع معتبر تحقیق در زمینه جنبش زنان ایران به شمار می آید. البته، لازم به ذکر است که این کتاب به دلیل مشکلاتی در ترجمه و مجوز هنوز منتشر نشده است.
نوشین احمدی خراسانی
کتاب «زنان زیر سایه پدرخوانده ها»، در برگیرنده مجموعه مقالاتی از نوشین احمدی خراسانی است که در نیمه دوم دهه 70 منتشر شده اند. وی در این مقالات به موضوعات متنوعی، بویژه فعالیت های جنبش زنان در ایران پرداخته است. این مجموعه، تحلیل هایی مناسبی درباره جریان شناسی، روش های فعالیت و تاریخچه ظهور مجدد جنبش زنان پس از انقلاب، ارائه داده است. مقالاتی با عناوین «ماندگاری و زوال شیوه ها در حرکت اجتماعی زنان»، «فمینیسم اسلامی در نگاهی به روزنامه زن و مجله زنان»، «از محافل زنانه تا تشکل های مستقل زنان»، «تشکل های زنان: بررسی جایگاه و عملکرد آنان»، و چند مقاله دیگر از جمله متن هایی هستند که در تحلیل جنبش زنان ایران مفاهیم ارزنده ای ارائه داشته اند. در ادامه تحقیق، این کتاب یکی از منابع مورد استفاده خواهد بود.

مطلب مرتبط :   کشورهای توسعه یافته

دسته بندی : علمی