دانلود پایان نامه

ب) کتابها و مقالات کلّیِ مربوط به علم نجوم و علم احکام نجوم؛
ج) واژه نامه های عمومی و تخصصی؛
د) نرم افزار کامپیوتری نجوم.
الف) کتب و مقالات مربوط به قسمت های نجومی بندهشن:
از آنجا که کتاب بندهشن یکی از نادرترین آثار پهلوی از لحاظ گستردگی موضوعات و وسعت واژگان می‌باشد، از زمانی که نسخه های مختلف متن دستنویس بندهشن تحت عناوین TD1, TD2, DH, K20, K20b, MH6, K43, MH7 به دست محققین افتاد، تاکنون ترجمه ها و بررسی های گوناگونی از آن چاپ و منتشر شده است که تاریخچه مختصری از آن را می‌توان در توضیحات مکنزی (1989: 547-551) پیرامون بندهشن و نیز مقدمه بهار (1378: 5-17) بر ترجمه بندهشن یافت. اکثر این ترجمه های اولیه، همانگونه که بهار (1378: 8) نیز متذکر شده است، «دارای کمبودهای بسیار» بوده‌اند و در فرایند تحریر این پژوهش سودمند واقع نشده‌اند. در این میان ترجمه های انکتیل دوپرون (1771)، یوستی (1868) و وست (1880)، جزو کاملترین ترجمه های اولیه از بندهشن می‌باشند. اما مشکل اصلی این ترجمه ها این بوده است که اکثر آنها، نسخۀ هندیِ بندهشن یا بندهشن کوچک را اساس خود قرار داده‌اند و در نتیجه، بخشهای نجومیِ بندهشن مورد ترجمه قرار نگرفته است. از این گذشته، تمرکز بیشترِ ترجمه ها و پژوهش های اولیه، بر بخشهای مربوط به داستان آفرینش و تاریخ اساطیری و سایر قسمتهای آن قرار گرفته است و به دلایل مختلف، از جمله ثقیل بودن متن و عدم دسترسی مترجمان به یک متن انتقادی جامع از بندهشن، پر از اشتباه بوده است. وست (1880: 26 از مقدمه) نیز معتقد است، اتکاء به ترجمه های قدیمیِ بندهشن به دلیل اشتباهات و عدم مقایسۀ دستنویس های مختلف، بیش از آنکه کمک حال مترجمین بعدی بوده باشند، مانعی برای ارایۀ ترجمه‌ای بهتر بوده‌اند. با این وجود، در ترجمه خودِ او از بندهشن نیز، که در مجموعه کتابهای مقدس شرق، جلد پنجم، در سال 1880 منتشر شده است و قابل اعتمادترین ترجمه موجود تا آن زمان است، همچون ترجمه های پیشین، گامی در جهت روشن شدن ریشه‌شناسی، تلفظ و معنای واقعیِ اسامیِ منازل قمری برداشته نشده است و از آنجا که بندهشن هندی منبع ترجمۀ وست بوده، بخش مربوط به زایچه گیهان، که تنها بخش کاملاً نجومی بندهشن است، همچنان ترجمه ناشده باقی می‌ماند. پس از وست، ترجمۀ کامل دیگری از بندهشن هندی، توسط مودی (1901) و به زبان گجراتی منتشر می‌گردد که چیزی به یافته های وست اضافه نمی‌کند. یونکر (1923) اولین کسی است که دست به ترجمه اختصاصیِ بخش نجومی زایچۀ گیهان می‌زند؛ با این حال، او نیز از تحلیل دقیق مفاهیم نجومی بندهشن باز می‌ماند. پس از او، نیبرگ (1929) دست به بررسی مجدد فصل مربوط به منازل قمری بندهشن می‌زند، اما تمرکز او بر جهانبینی بندهشن است و در نتیجه او نیز نمی‌تواند از مشکلات نجومی باقیمانده در بندهشن چیزی بکاهد. پس از او، ترجمۀ بِیلی از بندهشن، در قالب رساله دکتری اش در سال 1933 ارایه می‌گردد. از آنجا که تمرکز بیلی بیشتر بر ریشه شناسی و معادل یابی است، او قادر می‌شود برخی از ابهامات نجومی را برطرف سازد؛ اما، به دلیل اینکه مبنای کار وی تنها یک دستنویس بوده است، او نیز موفق به تشخیص معنا و تلفظ دقیق اسامی منازل قمر نمی‌شود. پنج سال بعد، تقی زاده در گاه شماری ایران قدیم (1316 ه.ش.=1938 م.) که به بررسی و تحلیل مفصل تاریخچۀ تقویمی و نجومی ایران می‌پردازد، موفق می‌شود بسیاری از مفاهیم نجومی بندهشن را روشن ساخته و اشکالات قبلی را رفع و رجوع کند. در این تلاش گسترده، او برای اولین بار مسائل ظریفی را مشخص می‌کند که قبل از او ناگفته مانده بود. نظرات تقی‌زاده در این اثر جامع، مبنای کار کلیه پژوهشهای آتی در زمینه نجوم، تنجیم و گاه‌شماری بندهشن بوده است. پس از تقی زاده، هنینگ (1942) برخی از ابهامات باقیمانده را برطرف می‌کند، اما ترجمه او تنها بخش دوم یعنی بخش مربوط به منازل قمر را در بر میگیرد. با این وجود، تمرکز هنینگ بیشتر بر تطابق منازل قمر پهلوی با نامهای نجومی و مدرن آنهاست و تنها به طور گذرا و به صورت پاورقی است که اسامی برخی از این منازل را ریشه یابی می‌کند. در سال 1956، بهرام گور انکلساریا، در ادامه کار پدرش، تهمورث دینشاه، و با اتکاء به نسخه‌های TD1 و TD2، دست به یک ترجمۀ کامل از بندهشن ایرانی می‌زند که تاکنون اعتبار خود را حفظ کرده است. ترجمه انکلساریا (1956) تنها ترجمۀ انگلیسی موجود است که کلیه بخشهای بندهشن ایرانی را در بر می‌گیرد. پس از او، مکنزی (1964) با توضیح و تفسیرِ دوبارۀ قسمتهای نجومی بندهشن و مقایسه آن با دیگر آثار زردشتی به روشن سازی و تحلیل بیشتر پدیده های نجومی بندهشن می‌پردازد. با آنکه او مطالب نجومی بخش پنجم یعنی زایچه کیهان را با اشکالات بسیار کم ترجمه و تفسیر می‌کند، اما او نیز از مسایل حل نشده و مبهمِ مربوط به فصل دوم که دربارۀ منازل قمر است، پرهیز می‌کند و در این مورد چیزی بر یافته های هنینگ اضافه نمی‌کند. در نهایت، ترجمه هایی از بندهشن به فارسی نیز صورت می‌گیرد. برای نمونه ترجمه بندهشن هندی توسط رقیه بهزادی (1368 ه. ش. = 1990 م.) که فاقد بخش نجومی است. اما، از همه این ترجمه ها مهمتر، ترجمه بهار از بندهشن ایرانی است که یک بار به عنوان قسمتی از کتاب پژوهشی در اساطیر ایران (1375 ه. ش. = 1997) و یک بار تحت عنوان بندهشن (1378 ه.ش. = 2000 م.) به طبع رسیده است. ترجمه بهار، در حال حاضر، کم اشتباه ترین و کاملترین ترجمه موجود از بندهشن ایرانی می‌باشد. او در این ترجمه، نظرات و تفاسیر پژوهشگران قبلی بندهشن را مد نظر قرار داده و تلاش کرده است تا اثری جامع ارائه دهد. پس از او، رافائلی (1999)، بدون افزودن مطلبی جدید، در مقاله‌ای تحت عنوان «جداول زایچه کیهان» به مقایسه جدولهای زایچه کیهان در سه نسخه دستنویس TD1، TD2، و DH می‌پردازد. لازم به ذکر است که کلیه پژوهشگران و مترجمان خارجی پس از ترجمه های هنینگ (1942) و مکنزی (1964)، از ترجمه، تفسیر و تصحیحِ مطالب و فصلهای نجومی بندهشن اجتناب کرده‌اند. برای نمونه چرتی (2003) و (2007) در ترجمه جدید خود از بندهشن، فرگرد یک، یک-الف، و سوم را ترجمه کرده است؛ اما از ترجمه فرگرد دوم که حاوی منازل قمر است، دوری کرده است.
اخیراً پاکزاد (2005) با استفاده از کلیه دستنویسهای مختلفِ بندهشن دست به تصحیح بندهشن و ارایۀ یک متن انتقادی از آن شده است. از آنجا که این اثر، در حال حاضر، معتبرترین متن انتقادی از بندهشن محسوب می‌شود و پاکزاد در این کتاب از شیوۀ آوانویسی مکنزی تبعیت کرده است؛ در پژوهش حاضر، این متن به عنوان منبع اصلی آوانویسی بندهشن مورد استفاده قرار گرفته است. با این وجود، به دلیل اینکه این اثر، خالی از خطا و اشتباه نیست، نگارنده مجبور بوده است برای ثبت صورتهای املایی سرواژه های مهم از جمله نام منازل قمری یه نسخه های اصلی بندهشن مراجعه کند.
ب) کتابها و مقالات کلّیِ مربوط به علم نجوم و علم احکام نجوم:
در جهت تشریح و تحلیل مفاهیم نجومی و مطابقت واژگان ایرانی با معادل های لاتین و عربی آنها، مراجعه به کتابها و مقالات نجومی جدید و قدیم امری ضروری محسوب می‌شود. در این راستا برخی از منابع مورد استفاده عبارتند از: آثار الباقیه ابوریحان بیرونی که به سه زبان عربی (به تصحیح اذکائی)، انگلیسی (به ترجمه زاخائو) و فارسی (به ترجمه داناسرشت) موجود است و مقایسه مطالب این کتابها با یکدیگر دقت تحقیق را افزایش می‌دهد؛ دو کتاب دیگر از ابوریحان بیرونی تحت عناوین، احکام نجوم (1318) و التفهیم لاوائل صناعه التنجیم (1352)، که هر دو به تصحیح جلال‌الدین همائی به چاپ رسیده‌اند، در این رساله نقش کلیدی ایفا می‌کنند. کتاب صورالکواکب (1351) اثر عبدالرحمن صوفی مکان دقیق ستارگان و منازل قمری را نشان داده است. دایره المعارف فارسی (1387) به سرپرستی غلامحسین مصاحب به طور جامع و کامل بسیاری از اصطلاحات نجومی و تنجیمی را تشریح می‌کند. در این رساله، جهت شناسایی نامهای علمی و جدید ستارگان و پدیده های نجومی بندهشن، از دایره المعارف های نجومی و تنجیمی لاتین نیز استفاده شده است. برخی از این منابع عبارتند از: اطلس ستارگان (1896) اثر آپتن، راهنمای عمومی نجوم (1913) اثر جاکوبی، گاه شماری در دوران باستان (1968) اثر بیکرمن، دایره المعارف نجوم فیلیپ (2002) اثر پاتریک مور، کتاب تنجیم: دایره المعارف تأثیرات سماوی (2003) اثر لویس، نجوم باستان: دایره المعارف آفرینش و اساطیر (2005) نوشته راگلز، تاریخچه نجوم باستان (2007) اثر راجر بِک.
ج) واژه نامه ها:
معادل یابی و ریشه شناسی واژه های نجومی ایجاب میکند که واژه نامه های بسیاری مورد استفاده قرار گیرد. برخی واژه نامه های مورد استفاده عبارتند از: واژه نامه ایرانی باستان (1904) اثر بارتولومه، متون اوستایی (1911) اثر رایشلت، فرهنگ سانسکریت به انگلیسی (1960) اثر مونیرویلیامز، فرهنگ کوچک زبان پهلوی (1971) اثر مکنزی معنای ساده واژه های پهلوی بعلاوه حرف نویسی و آوانویسی آنها را مشخص می‌کند؛ دستورنامۀ پهلوی، جلد دوم (1974) اثر نیبرگ از لحاظ ریشه شناسی واژگان پهلوی مورد استفاده قرار گرفته است؛ فرهنگ ریشه شناختی هندوآریایی باستان، درسه مجلد (1992-1996-2001) اثر مایرهوفر در جهت ریشه شناسی و شناسایی صورتهای سانسکریت و ایرانی سرواژه‌ها مورد استفاده قرار گرفته است؛ برای شناسایی ریشه ها و صورتهای ایرانی و هند و ایرانی آغازین سرواژه ها، فرهنگ ریشه شناختی افعال ایرانی (2007) اثر چئونگ و واژگان موروثی هندوآریایی اثر لوبوتسکی (2009) مورد استفاده قرار گرفته است؛ واژه نامه بندهشن (1345) نوشته مهرداد بهار که به طور کوتاه و کلی حرف نویسی، آوانویسی و معانی واژگان را ارائه می‌کند؛ و لغتنامه دهخدا (1365) در 50 مجلد اثر علامۀ دهخدا (در قالب لوح فشرده) منبع بسیار مهمی جهت آگاهی از معناهای مختلف یک اصطلاح در فارسی نو و گهگاه معادل های آن در زبانهای دیگر خصوصا زبان عربی است.
د) نرم افزار کامپیوتری نجوم:
از آنجا که در این پژوهش تلاش بر آن بوده که واژگان نجومی با شفافیت کامل توضیح داده شوند، در تحلیل برخی مفاهیم نجومی همچون مسیر ظاهری حرکت سیارات، طول بلندترین و کوتاهترین روز سال و مکان سپاهبدان اختری در آسمان از معتبرترین نرم افزار نجومی موجود تحت عنوان Starry Night Pro نسخۀ 6.0.3 (1997-2006) محصول شرکت Imaginova در کانادا استفاده شده است.
1-5- روش تحقیق
در این رساله به شیوه‌ی کتابخانه ای فیش برداری شده است بطوری که پس از نوشتن کلیه اصطلاحات نجومی و تنجیمی موجود در بندهشن، اطلاعات مربوط به این واژگان که در منابع و مآخذ موجود یافت می‌شده، به ردیف های مربوطه در این فیش ها اضافه شده است. ردیف های مورد نظر عبارتند از: حرف نویسی، آوانویسی، ریشه شناسی، معادل نویسی، تعریف و توضیحات اضافی که به فهم بیشتر آن واژه کمک می‌کند و در مواردی که مفهوم اصطلاح نامشخص بوده، درستیِ معادلِ انتخابیِ نگارنده تحلیل و اثبات گردیده است. هر جا ممکن بوده است، برای فهم بیشتر مطلب، تعاریف و توضیحات با اشکال یا نمودار همراه شده اند. لازم به ذکر است که در این رساله، هر جا از نظرات و اظهارات محققان و نویسندگان مختلف استفاده شده است، با ذکر دقیق منابع مربوطه همراه گشته است. بدیهی است که سایر مطالب، منعکس کنندۀ نظرات نگارنده است.
این پایان نامه شامل چهار فصل اصلی است که شرح آن در زیر آمده است:
الف) فصل اول، شامل مقدمه، طرح موضوع، اهمیت وضرورت تحقیق، هدف تحقیق، پیشینۀ تحقیق، و روش تحقیق می‌باشد.
ب) فصل دوم، تحت عنوان واژه نامۀ نجومی و تنجیمی بندهشن دربرگیرندۀ کلیه واژگان نجومی و تنجیمی بندهشن است که به صورت آوایی و به ترتیب الفبای لاتین مرتب شده اند.
ج) فصل سوم تحت عنوان واژه نامه موضوعی بندهشن، در بر گیرندۀ کلیه واژگان نجومی و تنجیمی موجود در بندهشن است که بر حسب موضوع طبقه بندی شده و معادلهای فارسی و عربی آنها ارائه شده است.
د) فصل چهارم: تحت عنوان نتیجه گیری، پس از شرح کاستی ها و اشکالات موجود در تحقیقات کنونی، راهکاری برای پژوهش های جامع تر در این زمینه ارائه کرده است.
فصل دوم:
واژه نامۀ نجومی و تنجیمی بندهشن

مطلب مرتبط :   کودکان و نوجوانان

2- واژه نامه نجومی و تنجیمی بندهشن‌
این فصل، دربرگیرندۀ واژه نامۀ نجومی و تنجیمی بندهشن است و روی هم رفته شامل 261 سرواژۀ اصلی، متشکل از کلیه واژگان نجومی و تنجیمی موجود در بندهشن است، که در اینجا به صورت آوایی و به ترتیب الفبای لاتین مرتب شده اند. علاوه بر این، 231 اصطلاح ترکیبی دیگر نیز در بندهشن بوده است که توضیح، تعریف، یا ترجمۀ آنها تحت سرواژه های مربوطه آمده است.
در اینجا، پس از ثبت سرواژه یا مدخل، در صورت امکان، حرف نویسی و صورتهای مختلف سرواژه در زبانهای ایرانی آمده است. این صورتها عبارتند از: اوستایی، فارسی باستان، فارسی میانه، پازند، فارسی میانه مانوی، فارسی میانه اشکانی، فارسی نو، فارسی یهودی، و آرامی.

دسته بندی : علمی