دانلود پایان نامه

او در یک نامه به من نوشت که پیرو سلطان است و از وزیر اجازه می خواهد که یا به پایتخت برود یا به شیراز رفته و به یاقوت بپیوندد.
آغاز کار ابو الحسن على بن بویه:
پیش از این گفتیم که ابو الحسن على بن بویه در بخشهاى طبرستان به مرداویج پیوست. بنابراین مرداویج او را به سردارى گمارده و مردانى بدو سپرد، و هنگامى که او را به نزد برادرش وشمگیر به رى فرستاد، کارگزار «کرج» از پرداخت مالیات کوتاهى کرد و على بن بویه براى گوشمال او با کمتر از یکصد تن یاران به کرج فرستاده شد. مرداویج از اینکه به گروهی از امان خواندگان سپاه ماکان امارت بلد داده بود پشیمان شد و به برادرش وشمگیر نامه نوشت، که بقیه را که هنوز در ری هستند دستگیر کند، و قصد داشت کسی را نیز از پی علی بن بویه بفرستد اما از بالا گرفتن فتنه می ترسید. مرداویج که از گرد آمدن دیلمیان به دور او نگران شده بود، در نامه‏اى از او خواست که باز گردد، علی بن بویه به چون و چرا پرداخته، و پس از تصرف چند قلعه، بیش از پانصد هزار هزار [؟] در اندک زمان مالیات کرج را برداشت کرد، و با بذل و بخشش این اموال کارش رونق یافت و مهر او در دل مردمان جای گرفت و این موضوع سبب نگرانی بیشتر مرداویج شد و پس از تهدید علی بن بویه با همیارى برادرش وشمگیر در صدد دستگیرى او بر آمد و او نیز ترسید. مرداویج براى همین کار و بسیج سپاه بر ضد او به رى نزد برادرش آمده است. على بن بویه که ترسیده بود، از کرج به سوى اصفهان رهسپار شد تا به مظفر بن یاقوت پناهنده شود. در این هنگام در سپاه مظفر بن یاقوت هفتصد مرد دیلمى به سردارى فنا خسرو پدر حسن دیلمى بود که روزگارى در بغداد سرپرستى پلیس را داشته است.
پس چون به اصفهان نزدیک شد، مظفر بن یاقوت براى جلوگیرى او بیرون آمده، با اینکه حدوداً چهار هزار مردجنگی همراه داشت، به سبب دشمنى که برخى دیلمیان با فنا خسرو داشتند، در میان ایشان دو دستگى رخ داد و دو رگه‏ها از جنگ دست کشیدند. مظفر بن یاقوت به فارس که پدرش یاقوت در آنجا بود گریخت. پیرامون چهار صد تن از آن دیلمیان به على بن بویه پناهنده شدند، تا شمار یارانش به هفتصدنفر رسید، ولى او اصفهان را با سیصد نفر گرفته بود. چون گزارش به مرداویج رسید، برادر خود وشمگیر را براى گرفتن او فرستاد، که چون به اصفهان نزدیک شد، على بن بویه آنجا را رها کرد، و با احتیاط به سوى ارّجان‏ رفت، زیرا که او اکنون در میان سپاه یاقوت که در فارس بود، و میان پسرش محمد بن یاقوت که در رامهرمز بود، جا مى گرفت. بنابراین ایشان او را سبک مغز و فرومایه انگاشتند. او در ارّجان‏ فرود آمد و در آنجا ماند و براى یاقوت نامه نوشت. او از خراج ارّجان‏ دو میلیون درم به دست آورد و جز آن گنجینه‏هائى را نیز یافت و کارهاى خود را رو به راه کرد، تا اینکه به کرمان برود و به ما کان بن کاکى دیلمى که در آنجا بود پناهنده شود.
چون یاقوت به نامه على بن بویه پاسخ نداد و او را نپذیرفت، او دوباره نامه نوشته وى را امیر و خود را بنده نامیده، خواستار یکى از این دو راه شد، یا او را بپذیرد، یا اجازه دهد که به درگاه خلیفه‏ رود. یاقوت نپذیرفت و با پسرش مظفر، براى جنگ به سوى او آمد و على بن بویه به نوبندگان آمد، تا در آنجا با نبرد کند. او باز هم نامه نوشته، امان خواسته، از جنگ دورى مى‏جست، ولى یاقوت مى‏ترسید، زیرا شنیده مى‏شد که على بن بویه نیرنگى در کار دارد تا فارس را بگیرد.
على بن بویه هنگامى که پس از بیرون آمدن از ارّجان در کازرون و شهر «شاپور» مى‏زیست، پیرامون پانصد هزار دینار از گنجینه‏هاى بسیار که یافته بود بدست آورد و نیرومند شده، و یارانش فزونى یافتند.
زمانی که به نوبندگان آمد، ابو طالب زید بن على هزینه‏هاى او را به عهده گرفته، هنگامى که یاقوت به جنگ او آمد بسیار ترسید، زیرا سپاه یاقوت هفده هزار مرد از گروه‏هاى گوناگون «ساجى»، «حجرى» و «پیادگان مصافى» و «دیلمیان» و گروه‏هاى دیگر بودند و على بن بویه، تنها هشتصد مرد همراه داشت. او درخواست کرد که به او راه دهد تا باز گردد، امّا یاقوت نپذیرفت، زیرا به دارائى بسیار و شمار اندک یارانش چشم دوخته بود. على بن بویه ایستادگى نکرد و به سوى «بیدا » عقب نشینی کرد. ولى یاقوت از آن نیز جلوگیرى کرد و دو روز در بیرون شهر استخر با وى جنگید که یاقوت برنده بود و بر طمع او و ترس على بن بویه افزوده شد. او در خواست یافتن راه بازگشت را بیشتر نمود، ولى باز هم پذیرفته نشد، تا آنجا که در روز پنجشنبه دوازده شب مانده از جمادى دوم سال 322 ه. ق تا به پاى جان جنگید.
سربازان علی بن بویه سپرهاى خود را نزدیک هم گرفته، به پیش مى‏خزیدند و با اشتلم همه یاقوتیان پیش روى خود را به پس مى‏راندند. ابو الحسین احمد بن بویه نیز همراه با سى تن یورش آورد، یاقوت و همه یارانش هنگام نیمه روز گریخته به شیراز پس نشستند. على بن بویه که گمان کرد یاقوت براى فریب نه گریز، عقب نشینی کرده است، در همانجا ماند و تا هنگام عصر در پى او نرفت. او وقتی متوجه شد که دشمن گریخته است، به سوى شیراز رفت، و در دیه «زرقان» شش فرسنگى شیراز فرود آمد. بامداد شنبه نیز از آنجا به دیه «دینکان» آمد. او چنین مى‏اندیشید که یاقوت از شیراز دفاع خواهد کرد، زیرا سپاه او بدون جنگ عقب نشینی کرد و دست نخورده مانده بود. او در یک فرسنگى شیراز اردو زد و چون شنید که یاقوت و على بن خلف بن تناب از شیراز بیرون رفته‏اند و شهر بى‏نگهبان مانده است، گروهى دیلمى و سپاهیان آمیخته براى نگهبانى و سامان دادن به شهر فرستاد. سنیان و گروهى پیادگان سیاه پوست، بردگان بومى در بازار جلو ایشان را گرفتند. دیلمیان نیز هفتاد تن از ایشان را کشتند. زمانی که گزارش به على بن بویه رسید برادر خود ابو الحسین احمد را که آن روز نوزده ساله بود با هشتاد مرد دیلمى به شهر گسیل داده، نزدیک یک هزار سیاه پوست را کشتند و در شهر جار کشیدند که سربازان دولت پیشین و یاران یاقوت باید از شهر بیرون روند، و هر گاه کسى پس از این آگهى در آنجا یافت شود خون و دارائى او هدر خواهد بود. پس هیچکس از آنان در شهر نماند.
هنگامی که دارایی و اموال علی بن بویه افزایش یافته و گنجینه هایش معمور شد مردان ماکان بن کاکی از کرمان به او پیوسته، بدین صورت سپاهش افزایش یافته، و کارش بالا گرفت. رسیدن این گزارشها به مرداویج باعث آمدن او به اصفهان، و سپس رفتن به اهواز شد. علی بن بویه پس از آگاهی از آمدن مرداویج تملق نامه ای به دبیر او نوشه و گروگانی برای او فرستاد. این باعث رام شدن مرداویج شد. علی بن بویه پس از بیرون کردن یاقوت و علی بن خلف از ارّجان آن را به ابراهیم بن کاسک سپرد.
ابو عبد الله بریدى که به دبیرى یاقوت استوار مانده بود، هنگامى که در بصره بود و در بستان «مؤما» مى‏خواست سوار طیار خود شود و به واسط برود، گزارش کشته شدن مرداویج را در حمام اصفهان، دریافت نمود و ابو عبدالله بن جنی جرجرائی را برای جانشینی خود به اهواز فرستاده، و به او دستور داد که در بیرون شهر اهواز اقامت کند و پس از مطمئن شدن از بیرون رفتن دیلمیان و گیلها، سواران خود را در جاهای حساس سازماندهی کند. پس از وارد شدن به شهر اهواز من نیز، ابوالفتح بن ابو الطاهر و ابو احمد جستانی را با هزار مرد جنگی برای حفظ و نگهبانی از شهر اهواز می فرستم.
سپس ابوعلی غلام «جواذب» دبیر بریدی از راه آب رسید، و ابن طاهر در اهواز و ابو احمد جستانی در عسکر مکرم استوار شدند. از سوی دیگر در این زمان حاکم ارّجان ابراهیم بن کاسک که اهواز را خالی دید، به تصرف آن چشم دوخت، و از ارّجان به رامهرمز آمد، اما علی بن بویه در نامه ای به او دستور داد که تا هنگام رسیدن نیروی کمکی از فارس از آنجا نرود.یاقوت در واسط اقامت گزید تا وقتی مرداویج کشته شد. ابوعبد الله بریدی هم همراه یاقوت به عنوان منشی بود، و بعد ازقتل مرداویج یاقوت به اهواز لشکر کشی کرد و آن شهر را گرفت. پس از رسیدن یاقوت از راه شوش به عسکر مکرم، و رسیدن گزارش به ابراهیم بن کاسک، او از رامهرمز به ارّجان بازگشت. یاقوت دلش به سربازان دیلمی، ترک و خراسانی خود گرم بود، که ابو عبدالله بریدی در عسکر مکرم به او رسید و به دست دو تن صندوقدارش «ابن بلوی» و «ابن سریج» سیصد هزار دینار برای سپاه هزینه کرد، و آن را به ارّجان گسیل داشت. علی بن بویه سبقت جسته در پیرامون ارّجان تلاقی دو لشکر رخ داد، و چون لشکر ابن بویه او را در میدان نبرد دیدند قوت قلب یافتند و یاقوت از بسیاری سپاهیان عجمی و دیلمی خود سودی نبرد و پس از شکست چنان گریخت، که دیگر نتوانست بر پای ایستد و کمر ببندد. پس از شکست یاقوت علی او را تا رامهرمز دنبال کرد، و پس از تصرف اهواز، ابو عبد الله بریدی پیام آشتی فرستاد و او پذیرفت، و در نامه ای برای وزیر ابوعلی مقله شرایط آشتی را نوشت و وزیر آن را به راضی خلیفه عباسی نشان داد، و او نیز پذیرفت و بین آنها صلح برقرار شد، و بلاد فارس به ابن بویه واگذارشد. البته قبل از آن مرداویج چشم به پایان زمستان323 ه. ق داشت تا نخست به ارّجان و سپس بر ابوعلی بن بویه بتازد، و پس از تصرف اهواز، شوش و بغداد کلاه پادشاهی بر سر نهد، اما کشته شدن او از این امر جلوگیری کرد.
شورش بریدی:
ابوعبدالله بریدی که که پیماندارکار خراج و دیه های اهواز بود،کارش بالا گرفت و دارای شأن عظیم و توانایی شد. سبب آن این بود که او کارهای اهواز را بر عهده گرفته و مالیات را تعهد و ضمانت کرده بود. پس از فتح اهواز توسط شیرج بن لیلا دیلمی از سوی مرداویج، و فرار یاقوت و غلامش مونس، بریدی به بصره رفت، از آنجا بخش های پایین اهواز که هنوز به دست دیلمیان نیفتاده بود را اداره می کرد، تا اینکه یاقوت او را به دبیری فرزندش محمد گمارد، و همراه او به واسط رفت. در همین زمان پس از دستگیری محمد و مظفر پسران یاقوت، وزیر« ابو علی بن مقله»، نامه ای به ابوعبدالله بریدی نوشته است واز او خواست تا به یاقوت آرامش دهد و بگوید که ناگزیر برای خرسندی خلیفه یا به نقل از الکامل ابن اثیر برای آرام کردن سپاهیان این کار را کرد؛ به زودی آنها را آزاد می کند؛ و نزد پدرشان می فرستد؛ و تو باید برای تصرف فارس لشکرکشی کنی. بنابراین یاقوت از راه شوش به عسکر مکرم، و سپس از راه آب به اهواز آمد و پس از وی برادرش ابی یوسف که شریک برادر سومشان ابو حسین، در کارگزاری شوش و جندی شاپور بوده و خراج شوش را ضمانت کرده بودند فرارسید. آنها ادعا نمودند که مالیات سال 322 ه. ق را شیرج بن لیلی دیلمی از طرف مرداویج برداشت کرده و امسال(سال323ه. ق) این بخش ها بی مالیات مانده اند وچیزی حاصل نشده است، ولی در حقیقت قضیه درست عکس و ضد آن بود، و خود برادران بریدی خراج را ربوده بودند. ابو علی بن مقله (وزیر) ابن عینویه را برای بازرسی فرستاد، که ایشان پس از گرفتن رشوه کا رآنها را تصدیق کرد. این سرکشی برای ابوعبدالله و ابو یوسف بریدی خوشبختی آورد، زیرا با این بهانه و پیشامد های پس از آن تا هنگامی که از اهواز گریختند، بنابر به گفتۀ ابوالفرج بن ابو الهشام و همچنین تارخ الکامل ابن اثیر چهار میلیون دینار برداشت کردند، که با این پول به سرکشی بر ضد خلیفه پرداختند. سپس دو برادر برای دیدار با یاقوت به عسکر مکرم آمدند و او به پیشواز آنان آمده، و در جایی به نام «دهانه ی دو نهر» او را دیدند و برای گشودن فارس او را به ارّجان بردند.
چنانچه گفتیم ابن بریدی به یاقوت گفت بهتر است که به سوی ارّجان لشکر بکشی و فارس را تصرف نمایی، و یاقوت برای جنگ با علی بن بویه به ارّجان رفت، و بریدی برای جمع آوری خراج ماند و مال بسیاری به دست آورد. او در این لشکر کشی همه سپاهیان ترک و سواران دیگر و سه هزا پیادۀ سیاه پوست – گویا این سیاه پوستان بازمانگان ده ها هزار زنگی بودند که در قیام زنگیان در جنوب به سالهای 255-270ه. ق شرکت داشتند- را همراه خود برد، ولی با آن همه سپاه دم دروازه ارّجان از سپاه علی بن بویه شکست خورد و گریخت. چون یاقوت خود بیش از دیگران ایستادگی کرده بود، در دنبال سپاه جای داشت و علی بن بویه پشت سر او رفت تا به رامهرمز رسید، و یاقوت در بخش باختری عسکر مکرم ماند و پل مسرقان را برید، و علی بن بویه نیز در رامهرمز ماند تا اینکه چنانچه گفته شد میان او و سلطان پیمان آشتی بسته شد. ابو عبد الله نیز از بیم جان خود، از اهواز بیرون رفت تا مبادا پس از جنگ ارّجان جنگ دیگری رخ دهد. عاقبت سپاهیان بریدی رسیدند و در بیابان «خان طوق» فرود آمدند، و زورآزمای میان یاقوت و ابو جعفر جمال در گرفت. یاقوت در عسکر مکرم از روند کار جا خورد و صلاح را در این دید که با بریدی کنار بیاید و پخش شدن سخنان او در این مورد یاران او را سست تر کرد. هر روز عده ی زیادی از یاران او جدا شده و به دشمن می پیوستند و وقتی این خبرها توسط مونس به او می رسید، یاقوت که آنها را در نبرد ارّجان آزموده بود می گفت: «اگر یک هزار مرد پابرجای برای ما بماند، که هر جا بخواهیم بیایند، بهتر از این انبوه است که در روزگار ارامش انگل ما و در روز جنگ دشمن ما باشند». عاقبت چون بریدی دانست که برتری درست را به دست آورده است، ابا القاسم تنوخی دادرس را به میانجی گری نزد یاقوت فرستاد و گفت که من دبیر تو هستم و شایسته امیری نیستم و دختر او به عقد ابوالعباس احمد، پسر یاقوت درآمد، صلح برقرار شد و یاقوت به شوشتر رفت.
حمله احمد بن بویه و ابو عبد الله بریدى به اهواز:
عماد الدوله با تصرف ارّجان که از لحاظ سوق الجیشی اهمیت حیاتی داشت، در خوزستان، یعنی ولایت با ارزشی که فارس و عراق را به هم متصل می ساخت، جای پایی به دست آورد. بریدیان، فرمانروای واقعی ولایت در این هنگام برای کمک به بر اندازی ولینعمت خود، خلیفه ی بغداد به وی پشت کرده و به آل بویه پیوستند. عماد الدوله نیز از این فرصت طلایی برای اجرای نقشه های قدیمی خود در فتح قلمروی آنها بهره برداری کرد. بنابراین ابو عبد الله بریدى به سوى على بن بویه رفت، و او به برادرش احمد بن بویه پیشنهاد کرد که همراه وى به اهواز برود. ابو عبد الله بریدى نیز دو پسر خود ابو الحسن محمد و ابو جعفر فیاض را گروگان نزد على بن بویه نهاد، و همراه امیر ابو حسین احمد بن بویه به سوى اهواز رفت. چون گزارش آمدن احمد بن بویه به ارّجان‏ به بجکم رسید، براى جنگ با او آماده شد، ولى در همان حمله نخست شکست خورد. بزرگترین سبب شکست او باران پشت سر هم بود، که کار تیر اندازی با کمان را برای ترکان دشوار نمود. بنابراین بجکم به اهواز برگشت و پل «اربق» را برید و محمد بن ینال ترجمان را به «عسکر مکرم» فرستاد. در آنجا میان معز الدوله احمد بن بویه و محمد بن ینال ترجمان سیزده روز جنگ شد تا احمد بن بویه با پنج تن از ویژگان خود در یک سمیریه از آب عبور کرده در «مشرعه حباس» پیاده شد و نگهبانان آنجا گریختند. او سپس یاران خود را گروه گروه به آنجا برد، و پس از جمع کردن حدوداً سیصد مرد در کرانه باختری، با دشمن جنگ کرد و باعث فرار آنها تا شوشتر گردید. چون گزارش به بجکم رسید از دجله اهواز گذشت، و بزرگان شهر را که در میان ایشان ابن ابو علان و ابو زکریاى سوسى بودند دستگیر کرد و با خود برد. او در شوش به ترجمان رسید، و با همه سپاه به سوى واسط رفت. زمانی که بجکم به «طیب» رسید گزارش حادثه را براى ابن رائق نوشت. وقتی که بجکم این سخنان را شنید با صرف نظر کردن از گرفتن مال زنجیر ها را پاره کرد، و سپس ابن رایق و ابن مقاتل و کوفى، براى یحیا بن سعید سوسى میانجى شدند، تا وى را آزاد کرد، و به علت برتری او بر دیگران او را به عنوان رایزن و مشاور خود برگزید. سپس یحیا بن سعید براى دیگران میانجى شد، و ایشان را ضمانت کرد تا آزاد شدند.
چون على بن بویه از آمدن طاهر گیلى به بصره آگاهى یافت و کینه او را براى کارى که در ارّجان کرده بود در دل مى‏داشت، به برادرش ابو حسین نامه نوشت که دستگیرى او را از ابو عبد الله بریدى بخواهد، بنابراین او را گرفته به فارس فرستادند. و پس از فرار محمد بن ینال و حوادثی چند احمد بن بویه به اهواز رفت و سه تن از سرداران خود را در عسکر مکرم بر جاى خود گمارد. ابو عبد الله بریدى پس از سى و پنج روز از او جدا شد و به باسیان گریخت و در نامه نگاری هایی که کرده بود عذر تقصیر آورد و کار خود را توجیه نمود.
در سال 334 ه. ق احمد بن بویه که کوچکترین اولاد بویه بود، از طرف برادر بزرگش علی که پس از تصرف ارّجان و شکست یاقوت در آنجا شیراز را مقر خود قرار داده بوده، به بغداد حمله نمود. او بعد از ملاقات با ابراهیم متقى خلیفه، امناى خلافت، على بن بویه را که بزرگترین اولاد بویه بود به لقب عماد الدوله سرافراز نمودند، حسن بن بویه که پسر میانى بویه بود رکن الدوله و احمد را معز الدوله لقب دادند. درهم و دینار با نام انها زینت یافت و به امر اوخلیفه مستکفی از سریر سلطنت به زیر کشیده شد و کور و مبحوس گردید، و فضل بن جعفر مقتدر عباسى با لقب المطیع للّه به جای او بر تخت سلطنت تکیه داد.
در سال 336ه. ق معزالدوله همراه المطیع عازم بصره شد و می خواست که بصره را از دست ابو القاسم بریدی بگیرد، آنها از راه خشکی عازم بصره شدند. در این میان قرمطیان سفیری نزد معزالدوله فرستادند و او را به سبب این کار ملامت کردند، ولی معزالدوله نامه ای همراه با وعید و تهدید برای آنها فرستاد و پس از نزدیک شدن او به بصره سپاهیان ابو القاسم بریدی از او امان خواستند و خود او به میان قرمطیان گریخت. بنابراین معزالدوله پس از گرفتن بصره از دست ابوالقاسم پسر ابوعبدالله بریدی از بصره برای ملاقات برادرش علی عمادالدوله به خوزستان آمد، و در ارّجان به خدمت او رسید و در مقابل او بر زمین بوسه زد. همچنین در بیان این ملاقات ابو حسن ما فروخى نقل کرده است که با معز الدوله بودم که عماد الدوله به ارّجان‏ آمد و آنها با هم روبرو شدند. او گفت: « عماد الدوله مرا خواسته و گفت: شنیدم به برادرم گفته‏اند که من آمده‏ام اینجا که برخى نواحى اهواز را از وى پس بگیرم، پس با دست به ریش خود اشاره کرده گفت: چه بدبختى است اگر من تا این اندازه پست شوم. من کى را دارم تا در پى افزودن دارائى و پس انداز براى او باشم. این مرد و برادرش دو پسر من هستند، من جهان را براى ایشان مى‏خواهم. من نیامده‏ام مگر براى آنکه ریاست آینده را میان ایشان درست کنم، تا هر گاه حادثه‏اى براى من رخ دهد میان ایشان ناسازگارى نیفتد، مى‏بینید که من بیمار هستم، من از او مى‏خواهم که احترام بزرگتر را مانند معمول نگاه دارد. شهرستانها که دارد مبارکش باد، اگر برخى از فارس را نیز بخواهد به او خواهم داد، من شبانه روز از خداوند جز سلامتى این دو را نمى‏خواهم. این دو در نسب برادر من، و در پرورش دو فرزند من، و دو دست پروردۀ من در شهرستانها هستند. من جز این دو چه کس دارم که بتواند کارى انجام دهد». بی گمان عمادالدوله خود را امیر الامرا می دانست، اگر چه معز الدوله در مقام فرمانروای بغداد بالفعل چنین عنوانی را داشت، اما وی هرگز ادعا نکرد که فرمانروای بزرگ تمام امپراتوری آل بویه است. تنها پس از مرگ وی بود که امیرالامرای بغداد، پادشاه سراسر قلمروی آل بویه نیز خوانده می شد. در ضمن مسأله جانشینی که می بایست تا نزدیک شدن مرگ عماد الدوله بی زاد و رود بی تکلیف باقی بماند، موجب تحمیل یک راه حل موقتی گردید. وی برادرزاده اش عضد الدوله را نامزد جانشینی تاج و تخت شیراز کرد. با این تصمیم شکافی که بر سر موضوع جانشینی در امپراتوری آل بویه پدید آمده بود دائمی گردید، و می بایست زمانی فرا رسد که هیچ یک از پادشاهان آل بویه آن قدرت معنوی و نظامی را نداشته باشند که به هنگام نیاز مسؤلیت تمام امپراتوری را به عهده بگیرند.
فرمانروایی رکن الدوله:
پس از شکست یاقوت در نوبندگان و گریز لشکریان او به سمت گرگان، یاقوت با تمام سپاه رسید و در همان میدان آماده نبرد شد. در این حال عماد الدوله برادرش حسن را به کازرون فرستاد و پس از تلاقی با گروهی از لشکریان یاقوت آنها را شکست داد. در سال 322ه /934 م که میان مرداویج و عمادالدوله علی بویه صلح برقرار شد وی برادر خود حسن را به گروگان نزد او فرستاد. رکن الدوله ابو على حسن بن بویه که نزد مرداویج به گروگانى برادرش على بن بویه زندگانى مى‏کرد، همینکه از داستان قتل مرداویج آگاه شد با دادن وعده با نگهبانان کنار آمد، و یک شب پس از کشتن مرداویج فرارکرد.
ترکان نیز دو گروه شدند: گروهی از آنان که به سوى فارس رفتند و به على بن بویه پناهنده شدند، که «خجخج» در میان ایشان بود. این همان کس است که چون توزون بر عراق چیره شد او را کور کرد. گروه دیگر که بیشترین بودند، به کوهستان‏رفتند و بجکم در میان آنها بود که حکومت عراق را گرفت و در روزگار خلیفه الراضى امیر الامراء شد. البته مرداویج چشم به پایان یافتن زمستان سال 323 ه. ق داشت، تا نخست به ارّجان‏ رود، سپس بر على بن بویه بتازد و چون کار او را ساخت، به اهواز و سپس به شوش برود. پس بیشتر سپاه خود را به شیرج سپرد تا بر واسط یورش برد. او بر آن بود که بغدا را بگیرد و افسر پادشاهى بر سر نهد، و کشور پارسیان باز گرداند، ولى کشته شدن او از آن جلوگیرى کرد.
رکن الدوله هنگام مرگ برادرش عماد الدوله در نواحى گرگان بود، زیرا براى جنگ با وشمگیر رفته بود، و او را شکست داد، و تا چالوس دنبالش کرده بود. چون گزارش مرگ برادر را دریافت کرد آزرده خاطر شد و دانست که فارس بر ضد فرزندش فنا خسرو – عضد الدوله ی آینده- شورش خواهدکرد. پس با شتاب بدان سو شتافت، تا کارها را رو به راه کند. او نخست به رى آمد، على بن کامه را به جانشینى خود گمارد، ولى دورى او از شهر کینه دشمنان را بیدار کرد و هر یک به گونه‏اى نقشه مى‏کشیدند. رکن الدوله براى برادرش معز الدوله نامه نوشت، و او را از مرگ برادرشان و تصمیمات خود آگاه کرد. معز الدوله نیز به وزیرش ابو جعفر صیمرى که مشغول جنگ با عمران شاهین بود نامه نوشت، که از آن بگذارد و براى کمک به رکن الدوله به فارس رود.
او نیز چنان کرد و زودتر از رکن الدوله به شیراز رسید، رکن الدوله از این رفتار خوشش آمد. پس زمانی رکن الدوله به شیراز رسید، نخست به زیارت قبر برادرش که دم دروازه استخر است رفت. سپس مقدارى از مرده ریگ عماد الدوله را براى برادرش معز الدوله به بغداد فرستاد که یکصد و هفتاد غلام و یکصد بار سلاح و همین اندازه پوشاک و اثاثیه در آن بود. او از بخشهاى فارس نیز ارّجان را به اقطاع وى پیوند داد، سپس او وزیرش را در آنجا گذاشت و به رى بازگشت.
فرمانروایی عضد الدوله:

مطلب مرتبط :   قانون مدنی ایران

دسته بندی : علمی