دانلود پایان نامه

یکی دیگر از حقوقدانان ، بنام پرفسور بواریه ، استاد دانشکداه ادبیات لیون، تحت عنوان مسئولیت در عهد باستان می نویسد: حتی در سال 1668 محاکمه حیوانات تشکیل می گردید و برای آنها وکیل مدافع انتخاب می شد و دادستان هم در محاکمه شرکت می کرد و ادعانامه او بیشتر یک قصیده اخلاقی شباهت داشت تابیان ادعا علیه یک حیوان.
افلاطون و ارسطو و دیگر دانشمندان، مثالهایی از محاکمه موجودات بی روح نقل کرده اند: «سنگ، شاخ درخت، خنجری که بوسیله آن جرم پدر کشی ارتکاب یافته است همه دارای مسئولیت بوده اند. تا قرن هیجدهم خنجر به دادگاه احضار می شد و تمام عوامل و اسباب و آلات جرم، محاکمه و محکوم می شدند1.
به هر حال با آنکه در آن ایام محاکمه حیوانات از طرف عده ای از دانشمندان مورد انتقاد بوده است، معهذا این امر همچنان ادامه داشت و موافقین مجازات حیوانات استدلال می کردند و معتقد بودند: در چنین مواردی، در چنین مواردی چون روح خبیث شیطان در جسم حیوان حلول کرده ، باعث بزهکاری او می شود، راه مبارزه با روح پلید شیطان، به قتل رساندن حیوان است و لذا باید حیوان را محاکمه و
مسئول دانست.
3- موضوعی بودن مسئولیت
سومین ویژگی مسئولیت در دوران قدیم مسئله «موضوعی بودن مسئولیت» است بدین معنی که مسئولیت متوجه کسی است که از عمل او آسیب یا خسارتی به بار آمده است و برای مسئول شناختن مرتکب، تنها تحقق عنصر مادی عمل، کافی است و دیگر مسائلی از قبیل عمد و خطا و سایر جنبه های اخلاقی مسئولیت مورد توجه نبوده است و به سخن کوتاه تحقق مسئولیت در این ایام جنبه موضوعی
داشته است.
اینک برای آگاهی بیشتر از موضوعی بودن و سایر ویژگیهای مسئولیت، به نمونه هایی از طرز تلقی از مسئولیت کیفری، در یونان و روم و ایران باستان با استفاده از آثار ادبی و حقوقی و متون باقی مانده به تفکیک اشاره خواهیم کرد:
– در ایران باستان
بنابر آنچه که در تاریخ تمدن «ویل دورانت» آمده است ، در ایران باستان نیز چون روم و یونان باستان، اصل مسئولیت از اعمال دیگران نسبت به افراد بی گناه یعنی فرزندان و بستگان مجرم وجود داشته است و هرگاه نسبت به وجود تقصیر یا بی تقصیری متهم شک و تردیدی بوجود آمده یکی از ادله اثبات جرم بوده است که سرنوشت نهایی متهم یعنی رهایی یا محکومیت او بوسیله اردلی مشخص می شده است.
ویل دورانت، در این باره می نویسد: «از اینکه ، ممکن است این رویه در زمان ساسانیان ابداع شده باشد ، دلیلی در دست نداریم و باید گفت از دورانهای قدیم تر ، در ایران «اردالی» معمول بوده، چنانکه در محاکمات دوران هخامنشی، واگذاشتن متهم به اردلی یا (آزمایش ایزدی) مرسوم بوده است؛ آنچنانکه متهم را به کار سختی چون انداختن خویش در رودخانه یا نظیر ان وا می داشتند تا در صورتیکه بی گناه باشد از خطر برهد، و گرنه جان خود را در این راه از دست بدهد1. بنابراین ظاهراً استفاده از روش اردالی که مبین بی توجهی به مسائلی از قبیل تاثیر اراده ، آگاهی، اختیار و سایر این مولفهاست در ایران باستان نیز رایج بوده است و در ادبیات باقیمانده از آن زمان نیز، آثار این طرز فکر را می توان مشاهده کرد چنانکه در داستانهایی چون داستان سیاوش پسر کیکاوس (ویس و رامین) وصف اردالی بطور کاملا شاعرانه ای بیان شده است. به نوشته دیگر محققان و حقوقدانان در آن ایام انواع دیگری از اردالی در ایران باستان غیر از پریدن از میان آتش نیز وجود داشته از قبیل، نوشیدن آب گوگود آلوده و یا ریختن سرب مذاب بر روی سینه متهم و نیز یادآور شده اند که اجرای این مراسم در کتاب وندیداد که بخشی از کتاب اوستا می باشد، ذکر شده است2.
بطور کلی با توجه به رواج اردالی در ایران باستان ، دلیلی در دست نیست که مسئولیت گناه مجرمین، به خویشاوندان و فرزندان نزدیک بی گناه آنها، سرایت نکرده باشد در نتیجه، می توان گفت که در ایران باستان نیز فکر مسئولیت شخصی و انفرادی ، محلی از اعراب نداشته است.
– در روم باستان
یکی از استادان حقوق کشورمان تحت عنوان «عدالت کیفری حمورابی» درباره الواح دوازده گانه
می نویسد:
مبنای واقعی حقوق روم از الواح دوازده گانه شروع می شود؛ این الواح، که مبنای حقوق روم را تشکیل می دهند، شامل مجموعه قواعد اساسی برای یک جامعه ساده و کشاورزی است و در عین حال، ضوابطی است مربوط به جمیع رشته های حقوق خصوصی و عمومی و جزایی، این قواعد بر روی عاج یا مفرغ نگاشته شده بود پس از اینکه حدود 60 سال مورد استفاده مردم آن زمان قرار گرفت، در حمله قومی بنام قوم «گل» به روم باستان از بین رفته و ریز ریز شده است. آنچه که امروز بصورت ناقص موجود است از نوشته های حقوقدانان و مورخان و استفاده آنان از قطعات ریز ریز شده و محفوظات ادبا و تتبعات دانشمندان و مصوبات قانون «ژوستی نینی» استمراج شده است.
از مطالعه آثار و متون حقوقی باقیمانده از آن دوران، در می یابیم که در روم باستان، مرتکب جرم مسئول شناخته می شد. خواه چنین شخصی عاقل باشد یا دیوانه و خواه مختار باشد و یا مجبور ، خواه آزاد باشد یا بنده؛ این خصوصیات هیچگونه تاثیری در میزان مسئولیت مرتکب نمی کرد و اصولا فرقی بین جرایم، از لحاظ عمد و شبه عمد و خطا قائل نبودند و این استاد برای صحت اظهاراتش به قوانین حمورابی استناد می کند و می نویسد بنا به اصول این قانون ، از قدیم الایام در جریان رسیدگیهای قضایی، مسائلی از قبیل قصد مجرمانه و تاثیر اراده و آگاهی و یا مجبور بودن انسان در ارتکاب جرم و امثال این اصول، در محاکمه محربین هیچگونه تاثیری نداشته به همین علت دیوانگان و حتی حیوانات در بعضی مواقع مسئول شناخته می شدند.
علاوه بر همه اینها، در جمع القوانین حمورابی، نوع دیگری از مسئولیت کیفری که می توان آنرا مسئولیت کیفری از اعمال دیگران نامید وجود داشته است. بدین معنی که فرزندان و بستگان مجرم بدون اینکه هیچگونه دخالتی در ارتکاب جرم داشته باشند مسئول شناخته می شوند. در قوانین حمورابی به جای توجه به تاثیر بخشی عوامل مختلف جسمانی و عقلانی و مسائلی از قبیل آزادی و اختیار برای اثبات جرم، از دلیلی بنام «اردالی» استفاده می کردند و آنرا دلیل اثبات جرم می دانستند.
– در یونان باستان
ژان با مطالعه دو اثر معروف هومر شاعر معروف یونان، در دوکتاب بنام «ایلیاد و ادیسه» معتقد است که هومر در اشعار خود توانسته است که اعمال و رفتار انسان را تحلیل کند و برای اراده انسان دو جنبه متمایز شخصی قائل گردد. یکی جنبه ای که از عقل انسان ناشی می شود و دیگری عملی که جنبه احساسات و هیجانات بر آن بیشتر غلبه دارد. این جنبه از سرنوشت، اکراه و اجبار متاثر می گردد و از مشیت قدرتهای فوق انسانی، سرچشمه می گیرد. با وجود این ژان معتقد است که هومر در اشعار خود کاملا از مفهوم تقصیر و مسئولیت اخلاقی و معنویت ان غافل مانده و فقط عملی را که سبب زیان می شود توجیه کرده است و در نتیجه تحلیل هومر از انسان، برای اثبات مسئولیت کیفری بی تاثیر مانده است. زیرا نوشته هومر در کتاب «ایلیارد» نیز همین نتیجه را بدست می دهد. در این دوران در بررسی جرم، تنها علت مادی و مکانیکی دارای اهمیت بوده است و همین امر است که مجرم را به جبران زیان ناشی از جرم ملزم می سازد. به این ترتیب نوشته های این دانشمند، حاکی است که در یونان باستان مسئله ارادی بودن یا غیر ارادی بودن اعمال انسانی، در اثبات مسئولیت کیفری هیگونه تاثیری نداشته و کیفیت روحی و اخلاقی مورد توجه نبوده است و اصولاً اقدامات عمدی یا غیر عمدی که در ارتکاب جرم مطرح می گردد وجود نداشته است.
ب) مسئولیت کیفری در دوران معاصر

مطلب مرتبط :   دانلود تحقیق در موردمجازات اسلامی

دسته بندی : علمی