واقعیت اصلی خودش را بدست آورد . این واقعیت از طریق باور های مردم نسبت به جایگاه خود در جامعه و تعیین هویت طبقاتی توسط خود افراد حاصل می شود . (ریزمن و انگویتا ،۱۳۸۳:۱۲۸)
ویژگی مهم تحقیق سنترز با یک سوال مشخص می شد : اگر از شما سوال شود که یکی از چهار عنوان را برای طبقه تان بکار ببرید شما کدامیک را به عنوان طبقه اجتماعی تان بر می گزینید : طبقه پایین ، طبقه کارگر ، طبقه متوسط و طبقه بالا . ( ریزمن و انگویتا ، ۱۳۸۳ :۱۳۰) به این ترتیب سنترز بر آن بود که گرچه محقق برای مطالعه طبقه اجتماعی ناچار باید مبنایی عینی داشته باشد و از شاخص های عینی استفاده کند اما مهمترین اصل تعیین هویت ذهنی طبقه اجتماعی است .
بر این اساس در این تحقیق در بخش دوم سنجش موقعیت طبقاتی افراد، گویه هاو پرسش هایی طراحی گردید تا برداشت ذهنی آنها را از جایگاه اقتصادی – اجتماعی شان ارزیابی کند . این گویه ها برداشت و ارزیابی ذهنی افراد را در چهار بعد در آمد ، تحصیل ، شغل و مسکن در یک طیف پنج گزینه ای اندازه گیری می کند بطور مثال در باره تصور ذهنی پاسخگویان از رتبه شغل ایشان پرسش زیر طراحی گردید :
شما رتبه شغلی خود را در قالب کدامیک از مراتب زیر ارزیابی می کنید ؟
بسیار بالا بالا متوسط پایین خیلی پایین
پرسشهای مشابهی در مورد هر کدام از آیتم های در آمد و مسکن طراحی گردید . علاوه بر آن برداشت و تصور ذهنی کلی پاسخگویان از موقعیت طبقاتی خود در قالب سوالی مشخص به شرح زیر مورد سنجش قرار گرفت .
اگر مردم را به پنج طبقه اقتصادی خیلی بالا ، بالا ، متوسط ، پایین ، و خیلی پایین تقسیم کنیم شما خود را در کدام طبقه اقتصادی جای می دهید ؟ خیلی بالا – بالا – متوسط – پایین – خیلی پایین
در نهایت مجموعه نمره ای که در دو بخش شاخص های عینی و ذهنی به پاسخگویان اختصاص می یابد. پایگاه اقتصادی و اجتماعی آنها را تعیین خواهد کرد .
جدول زیر شاخص های پایگاه اقتصادی – اجتماعی مورد استفاده در این تحقیق را به طور خلاصه نشان می دهد .
جدول ۲-۶-۵- معرف ها و گویه های پایگاه اقتصادی – اجتماعی
متغیر
بعد
معرف ها
پایگاه اقتصادی – اجتماعی
عینی
مجموعه درآمد اعضای خانواده – میزان تحصیلات – نوع شغل – منطقه سکونت – نوع مسکن و ارزش آن – نوع خودرو و ارزش آن
ذهنی
ارزیابی ذهنی پاسخگویان از رتبه شغلی خودشان – ارزیابی ذهنی پاسخگویان از رتبه تحصیلی شان -ارزیابی ذهنی پاسخگویان از رتبه درآمدی شان – ارزیابی ذهنی پاسخگویان از ارزش مسکن و منطقه سکونت گاهی شان – ارزیابی ذهنی پاسخگویان ازموقعیت خود در بین طبقات اجتماعی سه گانه
۲-۶-۲-۴-میزان استفاده از رسانه های جمعی :
رسانه های جمعی آندسته از وسایل ارتباطی است که در تمدن های جدید بوجود آمده است و مورد استفاده اند و ویژگی اصلی آنها قدرت و شعاع عمل گسترده است . (کازنو ،۱۳۶۵ :۳ ) رسانه در این تعریف واسطه یا به تعبیر کازنو حاملی است که به کمک آن معنا یا پیام از فرستنده به گیرنده انتقال می یابد . امروزه به موازات پیشرفت های حاصله در حوزه چاپ و نشر و نیز حوزه های الکترونیک و توسعه فضاهای ارتباطی مجازی ، انواع مختلفی از رسانه بوجود آمده اند و در علوم ارتباطات نیز طبقه بندی های مختلفی از رسانه های جمعی بعمل آمده است . در یکی از طبقه بندی ها ( ویمر و دومینیک ،۱۳۸۶)رسانه ها به دو گروه رسانه های چاپی (شامل کتاب ، روزنامه ، مجله و… ) و رسانه های الکترونیک ( شامل اینترنت ، تلویزیون ، رادیو ، ماهواره و موبایل ) تقسیم بندی شده است . بعضی از طبقه بندی ها بطور جزئی تری انواع رسانه ها را تقسیم بندی کرده است و بین رسانه های دیداری و شنیداری مانند تلویزیون و رادیو و رسانه های اینترنتی تفکیک قایل شده است . در این تحقیق برای اندازه گیری و سنجش میزان استفاده از رسانه شاخصی تهیه گردید که در قالب آن هم به بعد تنوع استفاده از رسانه ( گوناگونی رسانه های مورد استفاده افراد ) و هم به کمیت استفاده از رسانه ها ( تعداد ساعات استفاده از رسانه ها ) توجه شد . البته باید توجه داشت که افراد مختلف بطور یکسان و یکنواخت از رسانه های متفاوت استفاده نمی کنند به این صورت که کسانی که از رادیو تلویزیون داخلی استفاده زیادی می کنند لزوماَ به همین نسبت از رسانه های مکتوب و یا رسانه های مرتبط با اینترنت بهره نمی گیرند به همین نسبت حالت معکوس آن نیز قابل تصور است . این نکته وقتی اهمیت بیشتری می یابد که جامعه آماری تحقیق را (اساتید دانشگاه و فرهنگیان ) در نظر آوریم که در بین آنها رغبت به رسانهای مکتوب و اینترنت بیشتر از سایر اقشارجامعه است (بالاخانی و جواهری ، ۱۳۸۵) و در مقابل میزان رغبت و استفاده از رسانه هایی مانند تلویزیون و رادیو در بین این قشر به دلیل صرف وقت بیشتر به رسانه های مکتوب و اینترنت کمتر از عامه جامعه است در بین دو قشر مورد مطالعه نیز به نظر میرسد اساتید دانشگاه به دلایل شغلی و علمی بیشتر از فرهنگیان به رسانه های مکتوب و شبکه های اینترنتی رغبت و گرایش داشته باشند از سوی دیگر تجربه اخیردمکراسی خواهی درکشورهای مختلف اهمیت و نقش رسانه های اینترنتی را نسبت به انواع دیگر مورد تاکید قرار داد دراین صورت اگر برای استفاده از انواع رسانه ها وزن یکسانی در نظر بگیریم قدرت تمییز و تبیین واقعی مفهوم رسانه در ارتباط با مقوله فرهنگ سیاسی کاهش خواهد یافت از اینرو در مرحله اندازه گیری این متغیر به رسانه های اینترنتی و مکتوب وزن بیشتری اختصاص داده شد . جدول زیر شاخص مذکور را از حیث طبقه بندی انواع رسانه های مورد بررسی و نیز تعداد ساعات مورد استفاده نشان می دهد .
جدول ۲-۶-۶- معرف ها و گویه های استفاده از رسانه های جمعی
نوع رسانه
معرف ها و میزان ساعات استفاده
مطبوعات (روزنامه و مجله )
عدم استفاده – کمتر از نیم ساعت در شبانه روز- بین نیم تا دو ساعت – بیشتر از دو ساعت
رادیو و تلویزیون (داخلی )
عدم استفاده – کمتر ازدو ساعت در شبانه روز – از دو تا ۵ ساعت در شبانه روز – بیش از ۵ ساعت در شبانه روز
رادیو تلویزیون خارجی (ماهواره )
عدم استفاده – کمتر ازدو ساعت در شبانه روز – از دو تا ۵ ساعت در شبانه روز – بیش از ۵ ساعت در شبانه روز
اینترنت و استفاده از امکانات ارتباطی مربوط به آن
عدم استفاده – کمتر ازدو ساعت در شبانه روز – از دو تا ۵ ساعت در شبانه روز – بیش از ۵ ساعت در شبانه روز
۲-۶-۲-۵- سرمایه اجتماعی :
از دیدگاه بوردیو، سرمایه اجتماعی حاصل جمع منابع بالقوه و بالفعلی است که نتیجه شبکه با دوامی از روابط نهادی شده بین افراد است . جیمز کلمن سرمایه اجتماعی را بوسیله کارکردش تعریف می کند . بنظر او سرمایه اجتماعی هنگامی ایجاد می شود که روابط میان اشخاص به شیوه ای تغییر یابد که کنش را آسان سازد . (رازنفیلد ۲۰۰۱ :۲۸۴ ) رابرت پاتنام اعتقاد دارد که سرمایه اجتماعی وجوه گوناگون سازمان اجتماعی نظیر اعتماد ، ، هنجارها و شبکه هاست که می توانند با تسهیل اقدامات هماهنگ کارایی جامعه را بهبود بخشند ( پاتنام ، ۱۳۹۲ ).
با توجه به تعاریف و نظرات فوق میتوان به یک تعریف نسبتاَ جامع درباره این مفهوم دست یافت . سرمایه اجتماعی مجموعه منابع بالقوه و بالفعل شامل شبکه روابط ، اعتماد و هنجارهای اجتماعی است که در نتیجه روابط نهادی شده پایدار ایجاد می شود و با تسهیل اقدامات مشترک و جمعی ، کارایی جامعه را بهبود می بخشد .
سرمایه اجتماعی دارای دو بعد اصلی میباشد : ۱- بعد روابط عینی میان افراد از یک طرف ۲- پیوند های ذهنی بین همان افراد از طرف دیگر ( Paxton , 2002 :356) و یا بعبارت دیگر بعد نگرشی (ذهنی ) و بعد ساختاری (عینی ) ( آپهوف ، ۱۹۹۹ ) به بیان دیگر بایدگفت که سرمایه اجتماعی دارای دو بعد کمی یا کیفی است از نظر بعد کمی مشارکت هر چه بیشتر باشد و تعداد انجمن های داوطلبانه بیشتر باشند سرمایه اجتماعی نیز بیشتر خواهد بود . این بعد خود دارای دو بعد دیگر است ۱- تعداد سازمان های داوطلبانه ۲- تعداد اعضای هر یک از این گروهها .
بعد کیفی نیز که مبتنی بر وجه ذهنی این مفهوم می باشد شامل میزان همبستگی و درجه انسجام درون گروهی ، اعتماد متقابل بین کنش گران و احساسات مثبت است . و خود شامل دو بعد دیگر است ۱- بعد همبستگی درون گروهی ۲- همبستگی بین گروهی یا انسجام بین گروهی موجود در جامعه . (چلبی و مبارکی ، ۱۳۸۴ )
با توجه به مطالب مذکور درباره ابعاد اصلی سرمایه اجتماعی در این تحقیق برای سنجش این مفهوم سه بعد اساسی اعتماد اجتماعی ، انسجام اجتماعی و مشارکت اجتماعی مورد توجه گرفته و مبنای تعریف عملیاتی و معرف یابی این مفهوم خواهد بود .
الف ) اعتماد اجتماعی :
فوکویاما (۱۹۹۵ ) اعتماد را بصورت انتظاری تعریف می کند که در جامعه ای با رفتار منظم ، مشارکتی و بر پایه هنجارهای مشترک بر روی بخشی از اعضای جامعه رخ می دهد (بت ، ۲۰۰۸ :۴۸۴ ) اعتماد اجتماعی خود در قالب سه بعد جزئی تر اعتمادبین فردی ( اعتماد درون گروهی ) اعتماد تعمیم یافته ( اعتماد برون گروهی ) و اعتماد نهادی ( سیاسی ) قابل سنجش است .
اعتماد بین فردی یا درون گروهی به آن نوع از اعتمادی گفته می شود که فرد به اشخاصی در درون گروههای تحت عضویت خود دارد . گروههایی که پیوندهای قوی و منظمی با افراد آن دارد و شامل اعتماد به افراد خانواده ، خویشاوندان ، دوستان همکاران و همسایگان می باشد .
اعتماد تعمیم یافته به آن نوع از اعتمادی گفته می شود که فرد به اشخاصی خارج از گروههای تحت عضویت خود دارد و اساساَ به آن اعتماد بین گروهی یا میان گروهی نیز گفته می شود . پیوند این گروهها از نوع پیوند هایی است که مارک گرانووتر از آن تحت عنوان پیوندهای ضعیف نام می برد .
اعتماد نهادی ( سیاسی ) شامل اعتمادی است که افراد به نهاد ها و سازمانهای رسمی یا غیر رسمی و دولتی یا غیر دولتی دارند .
ب) انسجام اجتماعی :
مفهوم انسجام اجتماعی را میتوان پیوندهای نظم یافته ، تبادلات یا دوسویگی های کردارها را میان کنشگران یا جمع ها تعریف کرد گیدنز انسجام اجتماعی را معطوف به نظام مندی در سطح کنش متقابل چهربه چهره تعریف می کند ( گیدنز ، ۱۳۸۴ :۸۳ ). پیتر هال (۲۰۰۲ ) از این شاخص میزان متعهد بودن به خود و متعهد بودن به دیگران و درک نقش و وظایفش نسبت به شهروندان دیگر را مورد سنجش قرار می دهد . انسجام به مفهوم بهره مندی از احساس پذیرش از سوی دیگران و احساس راحتی در محیط همسایگی و اجتماع محلی و گروههایی که افراد در آنها عضویت داشته و یا در آنها مشارکت دارند می باشد .
ج) مشارکت اجتماعی :
مشارکت به معنی بکار گرفتن منابع شخصی به منظور

مطلب مرتبط :   منبع پایان نامه درموردجامعه مدنی، سرمایه اجتماعی، فرهنگ سیاسی، احساس امنیت
دسته بندی : No category

دیدگاهتان را بنویسید