مسئولیت پذیری و پاسخگویی

6. آزادی (عقیده، بیان، مخالفان، اجتماع و آزادی انتقاد)
7. اصل‌اخوه، برادری، گذشت، ایثار و حس همدردی
8. قانونگرایی
9. نظم
10. برقراری قاعده تعاون، همکاری و مشارکت همگانی
11. برپایی و حاکمیت علایم و نشانه‌های دین
12. اصل متقابل بودن حقوق و احترام به حقوق یکدیگر
13. اعتماد و حسن نیت نسبت به یکدیگر
14. وفای به عهد
15. برقراری امنیت (جانی، مالی، شخصیتی و در حوزۀ خصوصی)
16. اصل مشاورت و شورایی بودن امور
17. توسعه اقتصادی و اجتماعی
لازم به یادآوری است که روابط و انتظام زندگی اجتماعی اساساً در دو سطح قابل بررسی است: یکی روابط میان شهروندان و نهادهای سیاسی است که در این چارچوب روابط میان این دو و حقوق و وظایف متقابل آن‌ها قابل بحث است و دیگری روابط فیمابین خود شهروندان است.
الف. حکمرانی خوب شهری در سیره پیامبر(ص)
جایگاه حکمرانی خوب شهری اسلامی، معنا و مفهوم حکمرانی خوب شهری اسلامی به طور دقیق مدون و تبیین نشده است. ضرورت پرداختن به موضوع به لحاظ حکمرانی و مدیریت مطلوب شهری قابل درک است. درک و فهم مفاهیم حکمرانی خوب شهری از منظر اسلامی به مدیران شهری کمک می‌نماید تا تصمیمات اتخاذی آنان در حیطه مباحث شهری و پرداختن آن‌ها به مسائل و مشکلات شهری این حیطه را نیز شامل شود. امروزه هم برگشت به خویشتن و بهره گیری و احیای ارزش‌هایی اصیل اسلامی و هم توجه به معیارهایی که شهرهای ما بتواند به مفاهیم انسانی و آسمانی اسلامی نزدیکتر سازند؛ واجد اهمیت شمرده می‌شود(همان، 108-107). در ذیل به مواردی از شاخص‌های حکمرانی خوب شهری در دوران پیامبر(ص) پرداخته شده است.
1. مسئولیت پذیری و پاسخگویی
مسئولیت پذیری و پاسخگویی، یکی از ویژگی‌های حکمرانی خوب شهری است در این زمینه پیامبر(ص) می‌فرمودند: “کلکم راعٍ و کلکم مسئول عن رعیته فالامام راعٍ و هو مسئول” یعنی؛ همه شما در برابر جامعه‌ی خود مسئولید؛ بنابراین پیشوای مسلمانان نیز در برابر جامعه‌ی خود مسئول و پاسخگو است(توانایی،11391: 56).
در این روایت از پیامبر(ص) می‌بینیم که ایشان تلاش می‌کنند تا حس مسئولیت پذیری و پاسخگویی را در بین شهروندان تقویت کنند.
2. تشویق و ترغیب شهروندان به مشارکت در تعیین سرنوشت اجتماعی خویش
پیامبر(ص) به منظور تشویق و ترغیب شهروندان به مشارکت مدنی و شهروندی و توجه کردن به حقوق دیگران می‌فرمودند:
«کسی که سنگی را از سر راه بردارد، به رایش پاداش در نظر گرفته می‌شود». یا در جای دیگر می‌فرمایند: «هر کی (شب خود را) صبح کند و به امور مسلمانان اهتمام نورزد، مسلمان نیست»(کلینی،1391.ه.ق: 238).
در جای دیگر می‌بینیم با اینکه رسول خدا(ص) داناترین و خردمندترین فرد جامعه‌ی خویش بود، در عین حال به منظور جلب مشارکت حداکثری شهروند که یکی از شاخص‌های حکمرانی خوب شهری است، پیوسته در امور اجتماعی با اصحاب و یاران خود مشورت می‌کرد. ایشان می‌فرمودند: «نه کسی از مشورت بدبخت شده است و نه خود رای خوشبخت»(القضاعی،1405.ه.ق: 6).
3. حاکمیت قانون
حاکمیت قانون یکی از معیارهای بنیادین حکمرانی خوب شهری است. در سیره و زندگی اجتماعی پیامبر(ص) پیوسته جریان داشت. روایت شده است که؛ زنی از قبیله‌ی قریشیان دزدی کرد. قریشیان به دلیل موقعیت و جایگاه مهم اجتماعی آن زن بیمناک شدند و می‌خواستند پیامبر(ص) از مجازات او چشم بپوشد. پیامبر(ص) فرمودند:
«آنانی که پیش از شما نابود شدند، مردمانی بودند که بزرگانشان دست به سرقت می‌زدند، رهایش می‌کردند و اگر فرودستان سرقت می‌کردند، حد را در حقش اجرا می‌کردند. سوگند به خداوند اگر فاطمه، دختر محمد(ص) نیز دست به سرقت بزند، محمد دستش قطع خواهد کرد»(توانایی،پیشین: 58-57).
ب. حکمرانی خوب شهری در نگرش امیرالمؤمنین(ع)

                                                    .