مراحل خویشتن­شناسی از منظر روان­شناسی رشد

در روان­شناسی رشد نیز خویشتن­شناسی مانند دیگر حوزه­های رشدی افراد، به صورت مرحله به مرحله انجام می پذیرد. روچات[1](2003) در تحقیقات خود(استفاده از آیینه و ثبت پاسخ های کودکان به آن عنصر اصلی پژوهش وی است) پنج مرحله را برای فرایند خویشتن­شناسی تعیین می کند که در زیر به آنها پرداخته می­شود:

0-مرحله سردرگمی

از ویژگی های این مرحله، که روچات از آن به عنوان مرحله صفر یاد می کند این است که افراد در مقابل انعکاس آیینه کاملا بی توجه هستند. در این مرحله افراد بزرگسال در فرایند خویشتن­شناسی، نسبت به خود، بی توجه بوده و شناختی ندارند.

1- فرق گذاشتن یا تمیز دادن

این مرحله، اولین مرحله عکس­العمل افراد در مقابل آیینه است. در این مرحله فرد بین انعکاس­های آیینه و اتفاقات واقعی بیرونی تفاوت قائل می­شود. در قیاس با بزرگسالی، این مرحله معادل است با نشان دادن حساسیت نسبت به ویژگی های خود، که اولین مرحله خویشتن­شناسی محسوب می­شود.

2- مرحله موقعیت

در این مرحله افراد به ورای آگاهی نسبت به ویژگی­های سطحی می­رسند. کودکان در این مرحله پی می­برند که آنچه در آینه می­بینند با حرکات و ویژگی های ظاهری آنها برابر است. بزرگسالان در این مرحله نسبت به مرحله پیشین، نسبت به ویژگی­های درونی خود حساس­تر می­شوند.

3-  مرحله شناسایی

در این مرحله، به طور بارز از قوه شناخت استفاده می­شود. در این مرحله فرد آنچه را که احساس یا درک می­کند، واقعیت شخصیتی خود می­داند.

4- مرحله دوام یا بقا

در این مرحله کودکان به ماندگاری آنچه که در آیینه می­بینند و آنچه که واقعیت است پی می­برند. برای بزرگسالان در مرحله معادلی  این ویژگی ها و خصوصیات گذشته از صفات ظاهری، ویژگی های درونی و شخصیتی را در بر می­گیرد.

مطلب مرتبط :   موانع و چالش های اجرای برنامه های توانمند سازی

5- مرحله خویشتن شناسی

در این مرحله برای کودک “خود” از منظر دیگران معنا پیدا می­کند. برای بزرگسالان در این مرحله حساسیت نسبت به روابط بین فردی و خود­ارزیابی از اهمیت بالایی برخوردار است. این افراد دریافته اند که با شناخت ابعاد مختلف ظاهری و شخصیتی و روانی خود می­توانند در سامان دادن هرچه بهتر روابط خود با دیگران موفق باشند(روچات، 2003).

[1] . Rochat

دسته بندی : علمی