دانلود پایان نامه

– کتاب مقدسی به نام احسن التقاسیم فی معرفه العقالیم که یک کتاب جغرا فیایی است نیز یکی از این منابع می باشد که در مورد بنادر ارّجان مطالبی را ذکر کرده است.
یک تفاوت اساسی که مقدسی با دیگران دارد این است که آنچه را که خود در مناطق مختلف دیده ذکر کرده است، و کتاب وی بدون شک اصیل ترین کتاب های جغرافیایی عرب می باشد. با توجه به اینکه در شهرهای مختلف به آداب و رسوم، محصولات و توصیف خود شهرهای مختلف پرداخته کتاب وی را در کتب قرون وسطی اعراب بی نظیر جلوه می دهد و از این حیث بهترین است. کتاب وی در سال 1361 شمسی توسط علینقی منزوی به زبان فارسی ترجمه شده است و به چاپ رسیده است.
– معجم البلدان اثر یاقوت حموی کتاب جغرافیایی دیگری است که در قرن حملۀ مغولان و سقوط خلافت عباسی یعنی قرن هفتم هجری نگاشته شده است.
این کتاب فرهنگ جغرافیایی مفصلی دارای چند جلد، که مؤلف هم براساس سفر های خود و هم از کتاب هایی که پیش از وی نوشته شده این اثر را نوشته است. اگر این کتاب را با دقت مطالعه کنیم به ارزش بی حد و حصر آن می توان پی برد. وی مطالب کتاب خود را بر اساس حروف الفبا تنظیم کرده و تقریباً از همۀ جغرافی نویسان قبل از خود اقتباس کرده، و اطلاعات جامعی راجع به ارّجان دارد.
– نزهه القلوب حمدالله مستوفی کتابی است به زبان فارسی در شرح و بررسی حکومت ایلخانان یعنی ایران و بین النهرین است. در این کتاب اوضاع این مناطق بعد از هجوم مغولان و ایجاد حکومت ایلخانان شرح داده شده است و در آن اطلاعات مؤثری راجع به کوره ارّجان یافت می شود.
– مسالک و ممالک اثر دانشمند ایرانی سده سوم و چهارم هجری ابواسحق ابراهیم اصطخری است. اصطخری نخستین تحریر کتاب خود را در حدود سال‌های 318 – 321 ه. ق و تحریر دوم آن را در سال 340 ه. ق به نگارش درآورد. این متن یکی از کهن‌ترین نوشته‌های دوره اسلامی درباره سرزمین‌های اسلامی و بویژه ایران است که آگاهی‌های ارزنده‌ای درباره سرزمین‌های اسلامی در دسترس ما قرار می‌دهد. این متن علاوه بر پرداختن به آگاهی‌های جغرافیایی – از قبیل فواصل شهرها، منابع – آگاهی‌های ارزنده‌ای درباره مسائل اقتصادی –مانند منابع معدنی، محصولات کشاورزی، صنایع دستی و… – و دانسته‌های دیوانی در شهرهای اسلامی و همچنین آداب و رسوم مردمان هر شهر و دیه در بر دارد، که برای بررسی‌های اجتماعی و اقتصادی این مناطق در سده‌های سوم و چهارم هجری بسیار سودمند است. افزون بر این‌ها، نقشه‌هایی در این اثر دیده می‌شود که از دیدگاه مسائل ایرانی اهمیت بسیاری دارد. در این کتاب فصلی نیز به فارس و کوره های آن از جمله ارّجان اختصاص داده شده که در این فصل از شهرها و نواحی ارّجان و ویژگی های جغرافیایی آنها صحبت کرده است.
– حدود العالم من المشرق الی المغرب «کرانه های جهان از خاور تا باختر» از کتاب‌های منثور سده چهارم هجری قمری (۳۷۲ ق) است. حدودالعالم با یافته های امروزی، نخستین کتاب جغرافیا به زبان فارسی است. این کتاب در رابطه با شکل و موقعیت کره زمین، جغرافیای عمومی، به ویژه جغرافیای سرزمین‌های اسلامی است. نام مؤلف کتاب معلوم نیست. اطلاعات این کتاب دقیق و نثر آن ساده و روان است. و در آن راجع به وضعیت جغرافیایی ارّجان و شهرهای آن مطالبی را ذکر کرده است.
سفرنامه ها
-سفرنامه ناصرخسرو کتابی است منسوب به ناصرخسرو قبادیانی بلخی و گزارشی از یک سفر هفت‌ساله است. این سفر در ششم جمادی‌الثانی سال ۴۳۷ قمری ازمرو آغاز شد و در جمادی‌الثانی سال ۴۴۴ قمری با بازگشت به بلخ پایان پذیرفت. او در این سفر هنگام عبور از مهروبان و ارّجان حاصل مشاهدات خود را در این مورد بیان نموده است.
-صوره الارض این کتاب از محمد بن علی بن حوقل معروف به ابن حوقل جغرافی‌دان قرن چهارم هجری قمری است که در شهر نصیبین به دنیا آمد و در بغداد زندگی کرد. وی برای نوشتن کتب خود بر پایه مشاهداتش سفری را آغاز کرد. وی در طی این مسیر از شمال آفریقا به اسپانیا رفت، و بعد از مرزهای جنوبی صحرا به مصر و مناطق شمالی قلمرو مسلمانان و آذربایجان و ارمنستان رفته است. وی مسافرت خود را به طرف شبه جزیره عربستان، عراق، خوزستان و فارس ادامه داده است و در ۳۵۸ ه. ق به خوارزم ماوراءالنهر رسیده است. او در ذکر مشاهداتش در فارس، از کوره ارّجان و ویژگی های جغرافیایی آن نیز یاد کرده است.
تحقیقات جدید
-فارسنامه ناصری کتابی در حوزه تاریخ و جغرافیای فارس که در فاصله سال‌های ۱۳۰۰ تا ۱۳۱۱ه. ق توسط حسن فسائی و به درخواست ناصرالدین‌شاه به رشته تحریر درآمده‌است. این اثر در دو گفتار تنظیم شده است، گفتار اول در مورد تاریخ فارس از صدر اسلام تا سال ۱۳۱۱ ه. ق است، و گفتار دوم درباره وضعیت جغرافیایی و باغ‌ها و آبادی‌ها و مسجدها و چشمه‌ها و رودهای فارس است. در پایان کتاب پس از نقشه بافت قدیم شیراز، فهرست‌های نام کسان، جاهای، اشعار و کتاب‌ها، به انضمام تعلیقات به طبع رسیده‌است. جلد دوم کتاب با تصاویری از اماکن همراه است. حوزه کتاب بخش‌هایی از سواحل و بنادر خلیج فارس، استان خوزستان و بخش‌هایی از استان کرمان امروزی در دوره بعد از اسلام تا اوایل قرن چهاردهم هجری را شامل می‌شود. در این کتاب مطالب سرشاری راجع به ارّجان و نواحی آن آمده است.
-خوزستان،کهگیلویه و ممسنی از زمره آثار ارزشمندی است که با هدف تبیین جغرافیای تاریخی و شناسایی آثار باستانی مناطق خوزستان،کهگیلویه و ممسنی توسط پژوهشگر خستگی‏ناپذیر مناطق جنوب‏ ایران، جناب احمد اقتداری به نگارش درآمده است. نویسنده در این کتاب بعد از تقسیم خوزستان به دو منطقه‏ کوهستان و دشت در 12 فصل‏ و یک پیوست به ذکر جغرافیای تاریخی و توصیف آثار باستانی‏ این مناطق پرداخته است.
-ارجان و کهگیلویه از فتح عرب تا پایان دوره صفوی اثر هانیس گاوبه یکی از مهمترین تحقیقات جدید است که در آن به کمک منابع معتبر و دست اول تاریخی وضع جغرافیایی ارّجان و کهگیلویه به صورت بسیار دقیق و روشن بیان شده است. این کتاب را می توان یکی از مهمترین تحقیقات تاریخی در این مورد دانست که کاری بسیار عمیق و دقیق همراه با ذکر جزئیات بسیار مهم انجام داده است. امّا این کتاب فقط وضعیت جغرافیایی را بررسی کرده است و به سایر جنبه ها نمی پردازد.
-شناسنامه بهبهان اثر رضا جوکار قنواتی یکی از تحقیقات جدید راجع به ارّجان می باشد که در آن مطالبی راجع به وضع جغرافیایی ارّجان و برخی حوادث مهم تاریخی آمده است، و اواخر کتاب بیشتر به وضع بهبهان در دوره معاصر و امکانت آن اختصاص دارد.
-تاریخ ارّجان نوشته آقای م. ح. مصدر است که سعی دارد با کمک منابع مختلف تاریخی، ادبی و دینی تصویری روشن از شهر تاریخ ارّجان در دوران حیاتش ارائه دهد.کتاب تاریخ ارّجان به حجم 500 صفحه دارای یک پیشگفتار و یک‌ مقدمه و 10 فصل است. فصل دهم آن تعلیقات، و در پایان نیز فهرست منابع و مآخذ کتاب آمده است. این کتاب از عهد ابراهیم شروع و با هجوم مغول‌ و ویرانی ارّجان پایان می‌یابد. این کتاب بیشتر به وضعیت سیاسی ارّجان می پردازد و اطلاعات
اقتصادی در آن بسیار محدود است.

فصل دوم: پیشینۀ تاریخی ارّجان
ساخت ارجّان
در منابع تاریخی آمده است که پس از آنکه قباد بر اثر حمایت از مزدک به زندان افتاد، خواهر قباد با نیرنگی زندانبان را گول زد و موفق به رهایی برادر شد. قباد خود را به سرزمین هپتالیان رسانید تا از شاه آن کشور کمک جوید و با دشمنان خویش بجنگد. قباد و پسرش انوشیروان پس از بازگشت از این سفر بر برادر خود جاماسپ که شش سال بر تخت نشسته بود چیره شد. قباد آنگاه به جنگ روم رفت و شهر آمد را تصرف نمود و شهرهایى چون ارّجان‏ و جز آن را ساخت، و سرانجام پسرش انوشروان را به عنوان جانشین انتخاب نمود. او سرانجام پس از سى و چهار سال پادشاهى کشته شد که سالهاى شهریارى او با شهریارى برادرش برابر بود. بنابراین اکثر مورخان دوره اسلامی و محققان جدید به تبعیت از آن مورخان، با اشاره به این داستان و در برخی دیگر بدون اشاره به این داستان به چگونگی ساخته شدن ارّجان توسط قباد ساسانی اشاره دارند. آنها می گویند قباد اسرای زیادی را با خود آورد، و به فرموده او برای اقامت اسیران شهری بین اهواز و فارس بنیاد کردند. در فارسنامه ناصری در زیر عنوان پارس و شهرستان های آن در شاهنامه ذکر شده است، که چون قباد به سن 23 سالگی رسید سوفرا نزد او رفت و اجازه خواست تا به شیراز باز گردد، اما ثعالبى رفتن سوفراى را به فارس نتیجه توطئه قباد مى‏داند و مى‏نویسد، قباد به منظور دور کردن سوفرا از دربار او را به حکومت فارس برقرار، و بدان ایالت اعزام داشت. ولى بلعمى از دور شدن سوفراى از درگاه سخنى نمى‏گوید و مى‏نویسد قباد سوفراى را خلیفه کرد و گفت تو را حق بر من واجب است که پدرم تو را استوار داشت و ملک به تو سپرد. سوفراى کارها را اداره می کرد و شهرهایی در حدود فارس و اهواز بنّا نمود، که یکی از آنها ایکان (ارجان‏: طبرى) است.
در برخی دیگر از منابع اشاره به ساخته شدن این شهر تو سط شاپور بن اردشیر ساسانی شده است. در ریاض الفردوس الخانی آمده است که، شاپور بن اردشیر نصیبین را گرفت و پس از بازگشت از سفر به بلاد شاپور که اکنون به دهدشت مشهور است رسید. در آن زمان فصل بهار بود، که باد بهارى نداى‏ «کَیْفَ یُحْیِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِها» به مسامع خفتگان مطموره خاک مى‏ رسانید. شاپور از آن مکان خوشش آمد و پس از مدتی دستور بنای چهار شهر دهدشت، ارّجان، زیدان و ماهی روان را در کوه‏گیلویه و خوزستان داد. در ریاض الفردوس خانی در جایی دیگر اشاره ای شده است که بعد از وفات بهرام فیروز بن یزد گرد بر سریر سلطنت ایران تکیه داد. گویند فیروز شش‏ بلد در عالم بنا کرد: شار فیروز در اصفهان، و کم فیروز در ارّجان‏ به فارس، و روشن فیروز در جرجان، و نواکه نوشهر گویند در دماوند. از اینجا می توان استنباط نمود که اکثر منابع دوره اسلامی قدمت ساخت این شهر تاریخی را به دوره ساسانی مخصوصاً دوره قباد اول می رسانند، و این شاید حاکی از اهمیتی باشد که در دوره ساسانی به این منطقه می دادند و مخصوصاً اینکه قباد برای اسیران شهر آمد در این محل شهری ساخت. امّا از شواهد و آثار باستان شناسی می توان فهمید، که این منطقه قبل از این محل سکونت مردم بوده است، و می توان گفت که این منطقه با این نام یا نام های دیگر از دیرباز دارای تمدنی با شکوه بوده است.
شواهد باستان شناسی:
عملیات خاک برداری برای سد سازی بر روی رودخانه مارون در سال 1361 ه. ش منجر به پیدا شدن آرامگاهی در این مکان گردید. آرامگاه در ده کیلومتری شمال شهرستان بهبهان و در حاشیۀ رودخانۀ مارون و در شمال شهر قدیم ارّجان واقع شده است. در این آرامگاه تابوتی برنزی به شکل (u) یا وان حمام قرار داشته، که از نظر شکل با تابوت های سفالی دوره ایلام قابل مقایسه، و از نظر تکنیک و سبک تزئینات در نوع خود بی نظیر است. از جمله آثار به دست آمده از این آرامگاه، حلقه ای طلایی است که بر دسته آن نوشته ای به زبان ایلامی حک شده است. مطالعات انجام شده بر روی خط نوشته میخی حلقه طلایی ارّجان تاکنون به سه طریق مورد بررسی قرار گرفته است.1- آقای دکتر ارفعی این خط نوشته را کیدین هوتران (شک زیل لیپ ایشنا) خوانده است. و نام کیدین هوتران در جدول حکمرانان ایرانی بر اساس منابع موجود بعد از اونتاشگال بین سالهای (1235و1210ق. م) ذکر شده است و پیش بینی می شده، اگر تابوت فلزی و اسکلت داخل آن متعلق به صاحب این شیئ طلایی یعنی کیدین هوتران باشد، می توان گفت که این آرامگاه و اشیاء متعلق به آن، به عصر طلایی هنر ایلام در اواخر هزاره دوم و اروایل هزاره اول قبل از میلاد تعلق دارد. 2- فرانسوا والا، این متن را کیدین هوتران پسر کورلوش را خوانده، و با توسل به تکنیک خط و اصطلاحات زبانشناسی دوره ایلامی تاریخ بین سالهای (640-539 ق. م) را پیشنهاد می نماید. فرانسوا والا پادشاه بودن شخص مدفون در آرامگاه را به دلیل عدم وجود لقب و عنوان در متن کتیبه رد می نماید و برای شناسایی کورلوش دست به شناسایی متون الواح دیگری زد. نتیجه تحقیقات نشان داد که در متون ایلامی از دو کورلوش نام برده شده است. کورلوش اول نامش در متون اقتصادی ایلان نو به عنوان تاجر البسه و فرستاده شخصی به نام «اون ساک ها» است، در حالی که نام کورلوش دوم بر روی مهر استوانه ای با مضمون «پارسیرا پسرکورلوش» آمده است. در مورد وضعیت کورلوش دوم اطلاعی در دست نیست. فقط بررسی ها این را نشان می دهد که دوّمی امکان این را داشته تا برای خود مهر بزند، آن هم مهری که مقام وی را طوری می رساند که گویا چیزی کمتر از هوبان کیتین پسر پادشاهی به نام شوتورناخونته نبوده است. در نتیجه این دوره را اگر بخواهیم دقیق تر بررسی کنیم دوره آخرین پادشاهان انزان و شوش و پادشاهی عیلامی شوشیانا را باید ایلام نو بدانیم. پژوهشگران معتقدند که قدمت مقبره ارّجان مربوط به این دوره از پادشاهی عیلام می باشد. 3- هیئت مرکز باستان شناسی ایران که به محل اعزام شدند، و بر اساس نظریات اعلام شده شواهدی از معماری ایلامی مربوط به اواخر هزاره دوم ق. م مشاهده کردند. مقاله دیگری نیز منتشر شده که تاریخ آرامگاه ارّجان را به قرن هشتم قبل از میلاد نسبت می دهد و برای ابراز نظرخود از شباهت ها و مقایسه با اشیاء دیگری کمک می گیرد که به جز تابوت فلزی نظیر سایر اشیاء تاکنون دیده نشده است. از طرفی آقای ع. علیزاده پس از پژوهش های خود نیز تاریخ گذاری اواخر هزاره دوم قبل از میلاد آرامگاه ارّجان را نیز رد نموده و معتقد است، که آرامگاه مذکور مربوط به دوره عیلام نو است. از طرفی زمان تعیین شده توسط فرانسوا والا را نیز نمی پسندد و می گوید امکان اینکه این کتیبه قدیمی تر از آنچه فرانسوا والا گفته است باشد وجود دارد، و این نیاز به بررسی های بیشتری دارد. ع علیزاده بعد از مقایسه تابوت برنزی، نقوش حلقه قدرت آرامگاه و … تاریخ آن را مؤخر بر قرن هشتم قبل از میلاد نمی داند. علاوه بر آن نظریه فرانسوا والا را که پادشاه بودن کیدین هوتران را به دلیل نداشتن لقب و عنوان رد کرده تا حدودی وارد ندانسته، و معتقد است که آلات و ادوات موجود در آرامگاه گواه بر این است، که گور متتعلق به شخصی دولت مند و احتمالاً یک حاکم مناطق کوهستانی بوده است. موقعیت مکانی آرامگاه دشت بهبهان و ایذه مال امیر را به عنوان قلمرو حکومتی این حاکم مناطق کوهستانی معرفی می نماید. این منطقه که احتمالاً همان هیدالوی باستانی است هنوز هم مرکزی مهم از نظر اداری و سوق الجیشی و همچنین محل ملاقاتی برای مردم چادرنشین و اهالی ساکن، جهت انجام داد و ستد سالیانه یا گهگاه آنها می باشد. با در نظر گرفتن تاریخ گذاری ما در مورد آرامگاه به نیمه اول قرن 8 ق. م ممکن است این حاکم یکی از حاکمان متعدد مناطق کوهستانی و دشت بوده است که احتمالاً جهت دستیابی به برتری بر ایلام تا سال 743 ق. م مبارزه می کرده است، و این زمانی است که منابع بین النهرینی و سالنامه های بابلی از هومبانیکاش به عنوان حاکم عیلام یاد می کنند. حفاری های بیشتر در این ناحیه شاید بتواند به پاره ای از سؤلات پاسخ دهد. اما بررسی های هیئت اعزامی بر کلیه آثار و اشیاء مکشوفه و مقایسه آثار با سایر آثار باستانی و مخصوصاً متون الواح ایلامی توجه را به دوره پادشاهی کیدین هوتران پسر پا هیرایش شان دوم از پادشاهان سلسله ایکهالکی که در حدود سالهای 1210-1235 ق. م در ایلام حکومت کرده اند معطوف می دارد. همین نوشته برخی از محققان را بر آن داشته که آن را متعلق به دوره ی ایلام جدید بدانند. آرامگاه کشف شده نشان می دهد که این منطقه مربوط به نیمۀ اول قرن 8 ق. م بوده، و احتمال دارد که این منطقه همان هیدالو ی باستانی باشد. علاوه بر این در جام برنزی که از مقبره ارّجان به دست آمده صحنه های مختلفی حکاکی شده که حاکی از قدمت شهر ارّجان در دوره ایلام دارد. از جمله در اولین نوار فوقانی قسمت داخلی جدار جام برنزی، که در عین حال فوقانی ترین نوار را تشکیل می دهد دو صحنه مختلف حکاک شده، که در صحنه اول که صحنه اصلی نیز است یکی از پادشاهان ایلام در حال مجلس ضیافت است، و در این صحنه ضیافت 14 نفر مشاهده می شود. صحنه دوم حاکی از یک صحنه شکار است. این در حالی است صحنه های نوار دوم بر عکس نوار اول که صحنه شادی بودند، حاکی از تنبیه و توبیخ است و به عبارت دیگر قلع و قمع مخالفین است. به نظر می رسد که بعد از یک مرحله استراحت در شکارگاه، پادشاه ایلامی مجبور به ترک آنجا و مراجعت به دژ یا قلعه مرکز قدرت خود شد، تا به اخبار مهم واصله از نزدیکان خود رسیدگی نماید. و در چهارمین نوار ما شاهد شاهد برگزاری جشن بزرگی هستیم که تماشاچی آن منحصراً شاه ایلامی است و نشان از پایان خوش وقایع آن زمان دارد. و از این چهار صحنه جام چنین می توان نتیجه گیری کرد که یکی از پادشاهان ایلامی برای تفرج به شکارگاه می رود، که در غیاب او عده ای شورش می کنند و پس از دستگیری و تنبیه آنها شاه و اطرافیان به جشن و شادمانی می پردازند. ما اگر بدون توجه به نام کدین هوتران که در روی حلقه طلایی منقوش است به بررسی وضع شورش ها در دوره ایلامی بپردازیم؛ و با توجه به قدمتی که برای آرامگاه ارّجان که مربوط به دوره ایلام نو است اگر ما وضع این دوره را مشخص کنیم؛ که هر چند با توجه به اطلاعات ناقص ما این کار مشکل است. امّا با توجه به شورش هایی که در دوره های شوتروک ناهونته دوم، کودور ناهونته، شیلهاک اینشوشیناک دوم، و هومبان نیکاش دوم، تمپت هومبان اینشوشیناک و تاماریتو، در دوره ایلام نو به وقوع پیوسته است؛ با توجه به شیوه برخورد و نتیجه شورش ها در این دوره ها اگر نام کیدین هوتران پسر کورلوش به خط میخی بر روی حلقه طلایی نقر نشده بود؛ ممکن بود صحنه های حک شده بر روی جام طلایی ارّجان را با پادشاه ایلامی شوتروک ناهونته دوم (یا هانی) و تمپت هومبان اینشوشیناک مربوط بدانیم. ولی وجود نام کیدین هوتران بر روی حلقه طلایی سؤالاتی را مطرح می کند که نیاز به بررسی بیشتر دارد. علاوه بر این وجود کتیبه میخی ایلامی دیگری در پشت جام برنزی ارّجان، این نظریه را که کیدین هوتران یک پادشه محلی است بیشتر تقویت می کند. بررسی هایی که بعد از مرمت شیئ مذکور انجام گرفت نشان داد که مجدداً اسم کیدین هوتران پسر کورلوش در پشت پیکره پادشاه ایلامی که در صحنه اول جام بر روی تخت نشسته بود، به خط میخی حک شده است. کتیبه میخی مذکور شبیه کتیبه حلقه طلایی ارّجان می باشد. همچنین در نقوش اول جام ارّجان سه ریتون وجود داشت، که این ریتون ها در مناطق دیگر مثل زیویه، کردستان و سقز نیز به دست آمده اند. قسمت تحتانی این نوع ظروف فلزی یا سفال با سر حیواناتی مثل غزال، قوچ، بز کوهی و شیر مزین شده است. قدمتی که برای ریتون های فوق تعیین شده قرن 7 و 8 ق. م است، و به همین جهت می توان ریتون های روی صحنه اول جام برنزی ارّجان را مربوط به قرن 7 و 8 ق. م دانست. علاوه بر این قدمت ارابه های هشت پر ایلامی که در صحنه هستند را می توان قرن 7 و 8 ق. م دانست. در مورد ساغر یا ظرف برنزی که از ارّجان به دست آمده، با مقایسه آن با موارد مشابه مثل ساغرهی مکشوفه از لرستان، می توان قدمت این اشیاء را قرن نهم و دهم قبل از میلاد دانست. پرستشگاه معروف ایلامی موسوم به « نه نه یا نانا» در ایلام قدیم در شمال شهر ارّجان در محل کوهستانی معروف به تنگ سروک نیز حاکی از قدمت این منطقه در دورۀ ایلامی است. حال ما می توانیم با توجه به این کشفیات باستان شناسی به این نتیجه برسیم، که قدمت شهر قدیمی ارّجان، با این نام یا نامهای دیگرلااقل به دوره ایلام جدید می رسد، و در فرهنگ اقتصاد و آداب و رسوم دوره ایلامی نقش مهمی را بر عهده داشته است.
در فاصلۀ سقوط هخامنشیان تا روی کار آمدن ساسانیان، یک دولت قدرتمند محلی به نام الیمائی یا الومایس در بخشی از نواحی خوزستان و کوههای اطراف آن ظاهر شد. الیمایی ها یا علیمائید ها (الومایس) نام یک سلسله ی محلی است که در فاصله ی حکومت سلوکیان تا عصر ساسانی در نواحی ارّجان و توابع آن ظاهر شدند. آنها حدوداً نیم قرن بعد از پیدایش دولت ملوک الطوایف اشکانی در حوالی سالهای پایانی قرن 3 ق. م علیه سلوکیان قیام کردند و مناطق وسیعی از ایلام قدیم بخصوص مناطق کوهستانی آن را تحت قیادت خود درآوردند. کتاب تاریخ کمبریج با توجه به شواهد سکه شناسی این سلسله را تحت عنوان الومایس مطرح می کند، و محل استقرار الومایس ها را در شمال شرقی اهواز و جنوب شرقی شوش ذکر می نماید،که در آنجا در کناره های جلگه ی رود دز به کار کشاورزی مشغول بودند. این در حالی است که نویسنده تاریخ ارّجان قلمرو سکونت الیمایی ها را در سزمین ارّجان می داند. واقعۀ نبرد ایلیمایی با سلوکیان در کتیبه ی تنگ سروک در سی کیلومتری شمال خرابه های ارّجان وجود دارد، امّا سرانجام آخرین حاکم این دولت به نام نیرو فر شاه از اردشیر بابکان شکست خورد. با توجه به شواهد تاریخی می توان گفت که الیمائیان حدوداً قریب به چهارصد سال در منطقه ی ارّجان و حوالی آن حکومت کردند. این شواهد باستان شناسی قدمت این شهر را به دوره قبل از قدمت آریایی ها می برد، و این حاکی از عظمت این شهر در دوره قبل از ساسانیان است، که اکثر مورخان اسلامی به ساخت آن در این دوره اشاره نمودند.

مطلب مرتبط :   قاعده لاضرر در قانون مدنی

دسته بندی : علمی