دانلود پایان نامه

(منازل قمر)
* یوغ: خانه بیست و دوم ماه. از 10 درجه بز تا 23 درجه و 20 دقیقه همان برج.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
بسامد و خوانش: این واژه به عنوان منزل قمری تنها یک بار در بندهشن (2: 2) آمده است. املاهای مختلف این واژه در نسخ مختلف بندهشن به شرح زیر است: در TD1, K20, M51 با املای پازند (goī)؛ در TD2, DH, K20b با املای پازند (gōī) (پاکزاد، 2005: 36پ51). هنینگ (1942: 245) به دلیل اینکه املای واژه ǰōɣ «یوغ» و gōī «گوی» در پهلوی همسان است و نام منزل بیست و یکم در سغدی و خوارزمی Yōɣ است، آنرا به صورت Yōɣ می‌خواند. بهار (1375: 60) و پاکزاد (2005: 36) نیز همین خوانش را می‌پذیرند. خوانش سایر پژوهشگران به شرح زیر است: بهزادی (1368: 6) به صورت gōy ، انکلساریا (1956: 31) به صورت Goî، یوستی (1868: 127) به صورت gōī و به معنی «گوی، کره».
توضیحات: هنینگ (1942: 245) این منزل قمر را برابر با ستارۀ «نسر طائر» که در انگلیسی به آن Altair می‌گویند، محسوب می‌کند. بهار (1375: 60) آنرا برابر با بیست و دومین منزل قمر در عربی یعنی «سعد ذابح» می‌گیرد که متشکل از دو ستاره (β و α جدی) می‌باشد. اما همانگونه که از شکل (9) استنباط می‌شود، نام این منزل قمر در هندی Śravaṇa ، در عربی «سعد بُلَع»، و در سغدی و خوارزمی «یوغ» نام دارد (بیرونی، 1352: 240). املاهای مختلف «یوغ» در فارسی عبارتند از: جغ، جوغ، جوه، جو، چغ، یوغ (دهخدا).
ریشه شناسی: هند و ایرانی آغازین: *iuga- (لوبوتسکی، 2009: 133)؛ سانسکریت: yugá- (مونیرویلیامز، 1960: 854؛ مایرهوفر، 1996: 413)؛ اوستایی: *yuua- «یوغ» در ترکیب hąm.iuuā- (لوبوتسکی، 2009: 133)؛ از ریشه yaog- «به یوغ بستن» (رایشلت، 1911: 253-254)؛ از ریشه yuj- (کلنز، 1995: 47)؛ فارسی میانه: yōɣ(هنینگ، 1942: 245؛ بهار، 1375: 60)؛ ǰuɣ (مکنزی، 1373: 94؛ مایرهوفر، 1996: 413)؛ فارسی نو: یوغ؛ انگلیسی: yoke ؛ معادل عربی: سَعدُ البُلَع.
§§§
K
kadag [ktk’ | Paz. kad, kada | Av. kata- | M kdg | N kada]
(تنجیم)
* کده: خانه، بیت، برج
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
توضیحات: در بندهشن، اصطلاح «کده» به معنی «خانه، بیت» آمده است و به هر یک از 12 برج فلکی اشاره دارد. مطابق احکام نجوم، بیت یا خانۀ کواکب عبارت است از برجی که موافق آن کوکب است از لحاظ «هم طبعی» و آن کوکب در آن «شادمانه» است (بیرونی، 1352: 397). در بندهشن (5الف: 9) آمده است: «این اباختران (سیارگان) در آسمان و در دوازده کدۀ اختران (برج فلکی) قرار دارند و هر یک دارای کده (بیت)‌، پتیاره (وبال)‌، بالست (شرف)، نشیب (هبوط)، مرز (حدّ)، سوی (جهت)، دهگ (دریجان)، شادی (فَرَح)، اندوه (تَرَح) و بسیار آیینهای (احکام نجومی) دیگرند که در جای خویش (در کتب نجومی) شرح داده شده است». در این قسمت از بندهشن، اصطلاح کده (بیت) در برابر اصطلاح پتیاره (وبال) قرار گرفته است. در احکام نجوم سنتی نیز، پتیاره متضاد خانه است و پتیارۀ هر سیاره‌ای برابر است با برجی از دایرهالبروج که در مقابل خانۀ آن سیاره قرار گرفته است. بنابر التفهیم (بیرونی، 1352: 397)، خانۀ خورشید، شیر است و پتیارۀ او دلو؛ خانۀ ماه، خرچنگ است و پتیاره اش بز. سایر سیارات هر یک دو خانه دارند و در نتیجه دو پتیاره که در مقابل آن دو خانه است: خانه های کیوان، بز و دلو (در نتیجه، پتیاره های آن خرچنگ و شیر اند)؛ خانه های مشتری، ماهی و نیمسب (پتیاره های آن، خوشه و دوپیکر)؛ خانه های بهرام، بره و کژدم (پتیاره های آن، ترازو و گاو)؛ خانه های ناهید، گاو و ترازو (پتیاره های آن، کژدم و بره)؛ خانه های تیر، خوشه و دوپیکر (پتیاره های آن، ماهی و نیمسب)، می‌باشند. همانگونه که مشخص است: خانه های کیوان، پتیاره های خورشید و ماه اند و برعکس؛ خانه های مشتری، پتیاره های تیر اند و برعکس؛ خانه های بهرام، پتیاره های ناهید اند و برعکس.
ریشه شناسی: این واژه مرکب است از: kad- «خانه، محدوده، منطقه» + پسوند مصغر -ag «ـک»: سانسکریت: kaṭaka- «محدوده، یک حلقه از یک زنجیر» از ریشه kaṭ- «احاطه کردن، محصور کردن» (مونیرویلیامز، 1960: 243)؛ اوستایی: kata- «خانه» (رایشلت، 1911: 225)؛ فارسی میانه: kadag (بهار، 1345: 232؛ مکنزی، 1373: 99)؛ katak (نیبرگ، 1974: 116)؛ و همچنین katak در ترکیب katak-xuatāi «خدایی خانه» (نیبرگ، 1974: 116)؛ فارسی میانه ترفانی و پهلوی اشکانی: kadag [kdg] (بویس، 1977: 52؛ دورکین-مایسترارنست، 2004: 204؛ نیبرگ، 1974: 116)؛ پازند: kad, kada (نیبرگ، 1974: 116)؛ فارسی نو: خانه، کده؛ معادل انگلیسی: house (مکنزی، 1964: 516)؛ domicile (تقی زاده، 1316: 336)؛ ruler ؛ معادل عربی: بیت.
§§§
kāstan, kāh- [kˀstn’, kˀh- | Av. kasiiah- | N ~]
* (نجوم) کاسته شدن نور (ماه)؛
* (گاه‌شماری) کوتاه شدن (طول روز و شب).
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

مطلب مرتبط :   قانون مجازات اسلامی

دسته بندی : علمی