دانلود پایان نامه

(تنجیم)
* آسمان: سپهر، فلک
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
توضیحات: واژۀ آسمان در بندهشن (26: 79) به عنوان یک اسم خاص آمده است و به ایزدی مینوی اطلاق می‌شود که آسمانِ مادی را همچون زرهی بر تن دارد. کار او حفظ آسمان از گزند اهریمن است. در گاه‌شماری، نام این ایزد به روز 27م از هر ماه اوستایی اطلاق می‌شود. آسمان نجومی اولین آفرینش مادی است و ظرفی است کروی شکل که کل آفرینش مادی را همانند دژی سنگی و از جنس خمآهن یعنی الماس نر در بر گرفته است (بندهشن، 1-الف: 7). وجه تسمیه «آسمان» از جنس سنگ بودن آن است و به همین خاطر است که در دورۀ هندوایرانی، *Haćman- همزمان به معنی «آسمان» و «سنگ» است. در التفهیم (بیرونی، 1352: 58) آمده است: «پارسیان او را آسمان نام کردند یعنی مانندۀ آس از جهت حرکت او». در نتیجه، به عقیدۀ قدما، آسمان نیز همچون آس از جنس سنگ و مدور است، و حول محور خود می‌گردد. (برای توضیحات بیشتر و شتاخت طبقات آسمان رک. pāyag)
ریشه شناسی: هند و ایرانی آغازین: *Haćman- «آسمان، سنگ» (لوبوتسکی، 2009: 16)؛ سانسکریت: áśman- «سنگ، آسمان»(کنت، 1953: 173)؛ اوستایی: asan-, asman- «آسمان، سنگ» (بارتولومه، 1904: 207؛ نیبرگ، 1974: 32)؛ فارسی باستان: asman- (کنت، 1953: 173؛ نیبرگ، 1974: 32)؛ فارسی میانه: Ā̆smān (مکنزی، 1373: 43؛ بهار، 1345: 33-34)؛ asmān (دوبلوا، 2006: 124)؛ فارسی میانه ترفانی و پهلوی اشکانی ترفانی: asmān (بویس، 1977: 15)؛ فارسی میانه کتیبه ای: asmān (ژینیو، 1972: 17)؛ فارسی میانه اشکانی مانوی: [ˀsmˀn] (نیبرگ، 1974: 32)؛ پازند: Āsmą (نیبرگ، 1974: 32)؛ فارسی نو: آسمان؛ سریانی: [šmyˀ] (دوبلوا، 2006: 124)؛ معادل انگلیسی: Sky ؛ عربی: سماء.
ترکیبات:
bālist ī ā̌smān «بالست آسمان، اوج آسمان، سمت الرأس».
§§§
Asnyanąm [ˀsnynˀm | Av. asniianąm]
(تقسیمات روز)
* اسنیه‌نام به معنی «پنج‌گاهِ روز، پنج‌گاهی»؛ ایزدان موکل بر پنج گاه روز.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
توضیحات: بنا بر فرگرد 3، بند 24 (بهار، 1378: 50؛ پاکزاد، 2005: 51) و فرگرد 25، بند 9 از بندهشن (بهار، 1378: 105؛ پاکزاد، 2005: 286) و همچنین اوستا (رایشلت، 1911: 166، 285)، شبانه روز از دیدگاه مذهبی به پنج بخش (=گاه) تقسیم می‌شود و هر بخش آن متعلق به ایزدی مینوی بنام Asnya می‌باشد و دارای نیایشی (=گاه) ویژه می‌باشد: 1) [Av. Hāuuanaii-] هاون گاه یا بامداد (صبح): از طلوع آفتاب تا ظهر؛ 2) [Av. Rapiϑwina-] رپبهوین گاه یا نیمروز (ظهر): از ظهر تا بعدالظهر؛ 3) [Av. Uzaiieirina-] اوزیرین گاه یا ایواره (عصر): از بعدالظهر تا غروب آفتاب؛ 4) [Av. Aiwi.srūϑrima-] ایوی سروسریم گاه یا اَپادیابان (= شامگاه): از غروب آفتاب (یا پیدایی ستاره) تا نیمشب؛ 5) [Av. Ušahina-] اوشهین گاه (= سحرگاه، پگاه): از نیمشب تا سپیده دم (یا ناپیدایی ستاره).
بنا بر هفت امشاسپند یشت، بند 4 و 5، در سرودهای ویژه هر یک از این گاه ها، از امشاسپندان خاصی استمداد طلبیده می‌شود: 1) برای هاون گاه از: میترا و رام؛ 2) برای رپیهوین گاه از: اردیبهشت و آذر؛ 3) برای اوزیرین گاه از: آبان و اناهید؛ 4) برای ایوی سروسریم از: فروردین و بهرام؛ 5) برای اوشهین گاه از: سروش، رشن و اشتاد.
بسامد و خوانش: املای این واژه، در نسخ مختلف بندهشن، با املای پهلوی و به شرح زیر است: TD1: [ˀšyˀnm] ؛ TD2: [ˀšˀmˀm] ؛ DH: [whwšˀnˀm] (پاکزاد، 2005: 313پ338)؛ با این وجود بهار (1345: 400) آن را با املای پازند asnyanąmča ثبت می‌کند. خوانش پاکزاد (2005: 313پ338) asnyanam و خوانش انکلساریا (1956: 230) asniyanām است.
ریشه شناسی: واژه اوستایی asniia- به معنی «روزانه» صفت نسبی است برای روز و همانگونه که معادل آن در سانسکریت (ahnya-)، به پنج گاه مختلف روز و مناسک مذهبی مربوط به آن اشاره دارد، در دین زرتشتی نیز نام ایزد و مینوی هر پنج گاه روز است. از اینرو، واژه اوستایی asniianąm که در لفظ به معنی «روزانه ها» است، در اصل به معنی «پنج گاه روز» است: هند و ایرانی آغازین: مشتق از *Haj́hn- (لوبوتسکی، 2009: 6)؛ سانسکریت:ahnya- «روزانه» منظور مسیر روزانه خورشید است (مونیرویلیامز، 1960: 126)؛ āhnika- «روزانه» منظور نیایش و مناسک مربوط به اوقات مختلف روز است (مونیرویلیامز، 1960: 163)؛ áhan- «روز» (مایرهوفر، 1992: 154)؛ اوستایی: Asniianąm (جمع، حالت اضافی)؛ azan-, asn- (رایشلت، 1911: 219)؛ پازند: Asniianąm (بهار، 1345: 400)؛ asniyanām (انکلساریا، 1956: 230).
§§§
Awara, Awarag [Paz. Awara | MP ˀp̄lk’]
(منازل قمر)
* اَبَرَگ. خانه نهم ماه.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
توضیحات و ریشه شناسی: (رک. Abarag).
§§§
Awesar [Paz. avesar | *ˀp̄ysl]
(منازل قمر)
* اَویسر، به معنی «سرِ گوسفند»: خانه پنجم ماه. از 23 درجه و 20 دقیقه از برج گاو تا 6 درجه و 40 دقیقه از برج دوپیکر.

مطلب مرتبط :   سازمان بهداشت جهانی

دسته بندی : علمی