دانلود پایان نامه

5) قابلیت دسترسی آسان (Bell and Morse,2003,55).
شاخص‌ها یک ابزار مناسب برای پیشرفت جوامع به سوی یک هدف عام محسوب می شوند. اگر شاخص‌ها به صورتی مناسب طراحی شوند، به عنوان یک عامل هشداردهنده درباره نتیجه غایی و یا نتیجه منفی یک مسئله برای جامعه باشد و آن هم قبل از اینکه اثرات آن غیرقابل تغییر باشد. شاخص ها می توانند روابط بین سیستم های محیطی، اقتصادی و اجتماعی بزرگ را نشان دهند و عاملی در جهت تشخیص علت مسائل پیچیده باشند. آنها توانایی اندازه گیری اثرات سیاست ها و طرح ها را نیز دارند. اغلب آنها پیشرفت جامعه را در راستای اهدافش تسهیل می کنند (Besleme & Mullin, 1997,48).
در یک جمع بندی می توان گفت، فرایند توسعه پایدار شهری مستلزم پایش، رصد یا ارزیابی های مستمر است و این دو فرایند، ارکان جدایی ناپذیری هستند که با همکاری هم در حل مشکلات اجتماعی، اقتصادی و منابع مهم که بخش زیادی از سکونتگاههای شهری و روستایی جهان را درگیر کرده اند، از اثربخشی بسیار زیادی برخوردار هستند. ارزیابی پایداری به عنوان فرایندی تعریف می شود که از طریق آن مفهوم ضمنی یک عمل ابتکاری بر روی پایداری ارزیابی می شود، جایی که ابتکار می تواند یک پیشنهاد یا سیاست، طرح، برنامه، پروژه، بخشی از قانونگذاری یا کارها و فعالیت ها جاری باشد(ر.ش به فنی.ز و همکار، 1393).(pop et al, 2004). در واقع هدف یک ارزیابی پایداری، فراتر از میزان موفقیت یک راهبرد برای پایداری است، بلکه ترسیم خط مشی پایداری برای دستیابی به هدف یکی از اصول مهم تلقی می شود. نکته قابل توجه دیگر در فرایند سنجش و ارزیابی پایداری توجه به نتایج حاصل از ارزیابی ها است. تأکید اصلی بخش عمده نظریه های توسعه پایدار بر روی نسبی بودن این مفهوم بوده و لذا راهبردها و راهکارهای نهایی نیز باید به این اصول توجه خاص شود.
به منظور اندازه گیری و سنجش میزان پیشرفت به سوی پایداری نیز مدل های مختلفی به کار گرفته شده اند که هر کدام دارای ویژگی ها و نیازمندی های خاص خود هستند. از میان پرکاربردترین این مدل ها می توان به مدل «بارومتر پایداری» و «مدل رادار» یا “AMOEBA” اشاره کرد که در سال های اخیر از کاربرد فراوانی برخوردار بوده اند. با توجه به نوع داده‌های در دسترس و نیز با عنایت به اینکه مدل هایی چون بارومتر و رادار در بررسی های انجام گرفته مورد آزمون قرار گرفته اند، در پژوهش حاضر، بعد از تحلیل های بنیادی، به منظور بررسی میزان پیشرفت به سوی پایداری در سکونتگاههای شهری این مدل ها مبنا واقع شده است.
3-18- شاخص های تحقیق و فرایند انتخاب آنها
سنجش پایداری مستلزم در اختیار داشتن شاخص‌های مشخصی است که بر پایه آنها فرایند سنجش پایداری را به پیش برد. اما با توجه به اینکه مسائل و واقعیت های حاکم بر پایداری شهرهای کوچک تفاوت های اساسی با سایر سکونتگاهها دارد و شاخص هایی که در سایر مناطق به کار گرفته می شود در ارتباط با این شهرها شاید فاقد کاربرد باشد. در این راستا، تلاش شده تا از طریق نظرسنجی از خبرگان علمی شاخص‌های ویژه سنجش پایداری شهرهای کوچک استان مازندران استخراج گردد. لذا در گام نخست مجموعه ای از شاخص های مرتبط با پایداری شهرهای کوچک در ابعاد اجتماعی، اقتصادی، محیطی و کالبدی-زیرساختی که از کاربرد بیشتری برخوردارند، مشخص و سپس با استفاده از روش پرسشنامه ای، جهت پایش و انتخاب شاخص های مرتبط با موضوع مورد مطالعه در اختیار خبرگان و پژوهشگران قرار گرفته است. در گام بعدی اطلاعات گردآوری شده در محیط نرم افزارExcel و Spss مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته و در نهایت یک بسته شاخص انسجام یافته مرتبط با سنجش و ارزیابی پایداری شهرهای کوچک استان مازندران با ارزشهای معین استخراج می گردد. تعداد کل جامعه پرسش شونده در این بررسی 47 نفر بوده که مشتمل بر خبرگان و پژوهشگران گروههای جغرافیا، منابع طبیعی، شهرسازی، علوم کشاورزی و علوم اجتماعی بوده است. تعداد 159 شاخص نیز برای نظر سنجی و امتیاز دهی در پرسشنامه ها گنجانده شده بود.(شکل شماره3-7)

مطلب مرتبط :   پایان نامه رایگان درموردحق ثبت اختراع، مصرف کنندگان، مالکیت فکری، کشورهای درحال توسعه

شکل(3-7): مراحل استخراج و انتخاب شاخص های سنجش و ارزیابی پایداری شهرهای کوچک استان مازندران
بنا بر مطالعات انجام شده درخصوص شاخص های پایداری شهرهای کوچک فرایندهای متفاوتی هرچند اندک – از طرح شاخص ها تا اندازه گیری آنها – مشاهده می شود، لیکن برحسب وجه اشتراک شان می توان فرایند سیستماتیک شکل(3-8) را که مشتمل بر 7 گام اساسی است، مطرح ساخت. این فرایند حاکی از آن است که برای طراحی و تبیین شاخص های پایداری باید اجزای نام برده شده حضور داشته باشند. در چارچوب مطالعات حاضر که مبتنی بر روش شناسی توسعه پایدار شهرهای کوچک است هر یک از اجزای اصلی مورد اشاره مطمح نظر قرار گرفته است که در ادامه به صورت مبسوط به تشریح هریک از مراحل این فرآیند پرداخته می شود.
شکل (3-8). فرایند طراحی و انتخاب شاخص های توسعه پایدار شهرهای کوچک
3-19-1- گام اول: شناسایی اصول و معیارهای توسعه پایدار شهری:
امروزه مفهوم توسعه ی پایدار بسان یک مفهوم پایه ای و موضوعی مهم در سیاست گذاری ها تبدیل شده است.(Singh, at all, 2009: 23) در این راستا مقوله توسعه پایدار شهری نیز در سال های اخیر به عنوان یک موضوع مهم علمی در کلیه جوامع مطرح بوده و بخش وسیعی از ادبیات توسعه شهری را به خود اختصاص داده است(مفیدی، 1388: 15). هدف از توسعه پایدار شهری دستیابی به شهری است که از نظر زیست محیطی قابل سکونت و زندگی و از نظر اقتصادی قابل دوام و از نظر اجتماعی دارای برابری باشد، به نحوی که تغییرات تکنولوژی و صنعتی شهرها، ملازم و همراه با ایجاد اشتغال، تامین مسکن و حفظ شرایط زیست محیطی مناسب باشد. سیاست موفق جهت حرکت به سوی توسعه پایدار شهری نیازمند درک موضوعات اکولوژیکی، اقتصادی-اجتماعی و مدیریتی است. نقطه شروع و امیدوار کننده برای پایداری شهری، استفاده از این اصول راهنمای جهانی جهت رسیدن به پایداری شهری بنیادی و اصولی است. تحقیقات در خصوص توسعه پایدار شهری از طیف وسیعی برخوردار می باشد و لازم است با انجام تحقیقات بیشتر، ابعاد آن روشن تر شده تا راهکارها نیز عملی‌تر باشند. در این راستا، ضروری است اصول و معیارهای توسعه پایدار شهری بر اساس تحقیقات و پژوهش‌های بنیادی و کاربردی تعیین و تدوین شوند. چوگل چهار معیار را در ارتباط با سیاست های توسعه پایدار شهری به شرح زیر پیشنهاد می کند: معیار اول در رابطه با ابعاد اکولوژیک پایدار است. معیار دوم در ارتباط با توسعه اقتصادی پایدار است. خانوارها در قالب گروه های درآمدی مختلف باید قادر باشند نسبت به تأمین مسکن خود اقدام کنند. معیار سوم ضرورت ارتباط با توسعه اجتماعی پایدار است. معیار چهارم در ارتباط با توسعه پایدار، روش ها و استفاده از فن آوری است. فن آوری که قابل نگهداری نباشد، نمی تواند برای جامعه مفید باشد(choguili, 1993,112). لذا بدیهی است هر شهر و منطقه شهری نیاز به تدوین اصول و معیارهای محلی خود برای توسعه پایدار شهری دارند تا پاسخگوی شرایط زیست محیطی، سیستم های اقتصادی، اجتماعی و سازمان مدیریت شهری خود باشد.
3-19-2- گام دوم: تبیین معیارهای طراحی و انتخاب شاخص های پایداری
یکی از گام های اصلی در فرایند تهیه شاخص ها، نحوه انتخاب شاخص ها و معرفهای مورد نیاز است، و پرسش اساسی این است که شاخص ها برای پوشش دادن اهداف و اصول توسعه پایدار شهری و همچنین همسویی با واقعیت های جامعه باید بر اساس چه معیارهایی انتخاب شوند؟ بنابراین، معیارهای انتخاب بدین معناست که “چه چیزی نمایانگر شاخص‌ها و معرفهای خوب است” . به همین خاطر معیارهای انتخاب شاخص ها و معرفهای توسعه پایدار شهری، می بایست دربردارنده ویژگی های اساسی ای باشد که به ازای هر شاخص و معرف مورد نظر قرار گیرد. لذا با توجه به اینکه معیارهای انتخابی بایستی جامع باشند، تعداد آنها نیز باید به اندازه ای باشد که علاوه بر پوشش کامل موضوع، ارزیابی را پیچیده و سخت نگرداند. همچنین با توجه به معیارهای انتخاب شاخص که از سوی سازمان جهانی و نیز سایر متخصصان ارائه شده، معیارهای ارزیابی عملیاتی کردن شاخص ها (شکل3-9) در نوشتار حاضر این موارد هستند : ١ – ارتباط داشتن با موضوع، ٢- دسترسی به داده ها(ظرفیت برای جمع آوری و پردازش )، ٣- اعتبار اطلاعات، ۴- وضوح و درک توانایی برای کاربران، ۵ – قابلیت مقایسه در طول زمان و در سراسر حوزه های قضایی و یا مناطق مختلف.

مطلب مرتبط :   پایان نامه با واژه های کلیدیعملیات بانکی، قبول سپرده، بانک کشاورزی

شکل (3-9). معیارهای انتخاب شاخص های پایداری
3-19-3- گام سوم: مؤلفه های مبنایی توسعه پایدار شهرهای کوچک:
توسعه ی پایدار به بهترین شیوه کیفیت رابطه بین انسان با محیط پیرامونش را توجیه می نماید. با توجه به اینکه تمامی ناپایداری‌های موجود در فضاهای زیستی ناشی از به هم خوردن تعادل بین این دو رکن است، لذا این رویکرد (پایداری) می کوشد تا این رابطه و تعامل انسانی- محیطی را سامان بخشیده و از این طریق انسان ها و محیطی همواره سالم را به وجود آورد. از این رو، شناخت پایداری مستلزم توجه به مولفه های انسانی- محیطی در مقیاس های متفاوت محلی، منطقه ای و فرامنطقه ای مکان مورد مطالعه است.
مؤلفه های اصلی و بنیادی توسعه پایدار شهرهای کوچک نمی توانند فارغ از رهیافت، اهداف و اصول توسعه پایدار باشند، چرا که مؤلفه ها در واقع ویژگیهای اصلی هر یک از زیرسیستم ها و ابعاد پایداری برای هر نوع تصمیم گیری عقلایی و جهت گیری‌های راهبردی به منظور شناسایی و تعیین شاخص‌های پایداری شهرها به شمار می آیند. از این رو برای تحقق اصل جامع نگری، همزمانی و هم افزایی میان زیرنظام های توسعه پایدار شهرهای کوچک یا ابعاد برهم کنش آن (زیست محیطی، اجتماعی، اقتصادی و کالبدی) لازم است که مؤلفه‌های پایداری شهرهای کوچک نیز برمبنای ویژگی‌ها یا خصلت های اصلی هر یک از ابعاد یا زیرنظام های اصلی توسعه پایدار باشند. در چارچوب شکل(3-10) مؤلفه های اصلی توسعه پایدار شهرهای کوچک که می توانند در مرحله بعد و به هنگام طرح، نقطه آغاز و اتصال دهنده میان رهیافت توسعه پایدار و شاخص های پایداری باشند، مطرح می‌گردند. انگاره های مفهومی مذکور می‌بایست بر مبنای نظریه توسعه پایدار و به تناسب مقتضیات سرزمینی و محلی مبنای اقدام قرار گیرد؛ زیرا توسعه پایدار مبتنی بر دیدگاهی کلی نگر و سیستمی دربردارنده همه ابعاد و مؤلفه‌های شکل دهنده نظام توسعه شهری است و اساساً، همه جانبه نگری، پیش فرض اساسی توسعه پایدار شهری تلقی می شود.

شکل (3-10): ابعاد و مؤلفه های اساسی توسعه ی پایدار

دسته بندی : علمی