دانلود پایان نامه

دربارۀ مالــک ابن انس از فقهای اهل سنت این مطلب نقل شده که شخصی از وی دربارۀ آیۀ الرَّحْمَنُ عَلَی الْعَرْشِ اسْتَوَی سوال می‌کند. وی به شدت ناراحت و خشمگین می‌شود و در جواب آن فرد می‌گوید:
«الاستواء معلوم و الکیفیه مجهوله و الایمان به واجب و السوال عنه بدعه.»
چگونگی استوای خداوند بر عرش نامعلوم، اعتقاد به آن واجب و سوال از آن بدعت است.
در روایتی از پیامبر وارد شده است که در مورد سه چیز برای امّت خود نگران بوده است، یکی از آن سه چیز پیدایش مردانی است که قرآن را طوری تفسیر می‌کنند که درست نیست:
«مردانی که قرآن را به گونه‌ای تأویل می‌کنند که تأویل بردار نیست.»
این شدت در خودداری از تفسیر قرآن بر این نظر متکی است که تفسیر قرآن به رأی و نظر فرد جایز نیست. یعنی به اندیشۀ تنها و به طور دلبخواهی نیز جایز نیست و تنها تفسیر قرآن از روی علم و آگاهی جایز است. هرکس که قرآن را از روی هوای نفس خود تفسیر کند، کافر شده است.
به ابوبکر چنین نسبت داده شده است:
« چه زمینی مرا در بر خواهد گرفت و چه آسمانی بالای سر من قرار خواهد گرفت اگر در مورد قرآن به نظر خود اکتفا کنم و سخنی بگویم بدون علم. »
اما ذیل عنوان واژۀ علم، اندیشمند اسلامی اصلاً موضوعی را به نام اندیشه و فکر قرار نمی‌دهد بلکه از آن مفهوم خاصی را در نظر دارد. عالم اسلامی تنها موضوعی را که در مورد تفسیر قرآن علم می‌داند و می‌پذیرد همان سخنانی است که از رسول خدا و تحت عنوان حدیث شنیده است، و هرچه غیر از این است تحت عنوان هوای نفس تلقی می‌شود و به صورت حدس و گمان است و نباید آن را علم نامید.
2-1-5 تنزیل:
واژۀ قرآنی تنزیل در لغت به معنای فروفرستادن، فرودآوردن، ترتیب دادن و به ترتیب فروفرستادن است. و همچنین به معنای مطلق وحی و قرآن مجید به کار می‌رود.
این واژه پانزده بار در قرآن کریم به کار رفته که شش مورد آن در اشاره به قرآن کریم یا توصیف آن است. موارد دیگر نیز – به جز یک مورد که دربارۀ فرود آمدن فرشتگان است – با قرآن ارتباط دارد.
به نظر می‌رسد که در سده‌های اولیۀ اسلامی واژۀ تنزیل مترادف واژۀ تفسیر در توضیح و شرح آیات قرآن به کار می‌رفته است و بعدها به تدریج مفسران از استعمال واژۀ تنزیل خودداری کرده و برای تبیین آیات فقط از واژۀ تفسیر استفاده کرده‌اند. در برخی روایات، واژۀ تنزیل در برابر تاویل آمده و این دو واژه به معنای ظاهر و باطن به کار رفته‌اند. همچنین روایات بسیاری در منابع شیعی نقل شده که مضمون آن‌ها تطبیق آیات قرآن بر اهل بیت پیامبر اکرم است و گاه از این تطبیق با عنوان تنزیل یاد شده است. بر پایۀ این احادیث، اساساً برخی آیات از آغاز دربارۀ اهل بیت علیهم السلام نازل شده که این همان تنزیل است؛ در برابر تاویل که عبارت است از تطبیق آیات بر آن‌ها در دوره‌های بعد. فهم صحیح معنای تاویل و کاربرد نسبتاً فراوان آن برای درک درست مفهوم تنزیل لازم است.
گفته می‌شود قرآن کریم دارای قوسی نزولی و قوسی صعودی است؛ قوس نزولی را تنزیل و قوس صعودی را تاویل می‌نامند. در قوس نزولی، قرآن به سان نوری از مقام علم و ارادۀ خدا طلوع می‌کند تا به صورت کتابی صریح و آشکار، بر خلق تجلی یابد و این سیر تنزیل است.
2-1-6 تفسیر:
واژۀ تفسیر تنها یک بار در قرآن مجید به کار رفته است. وَلَا یَأْتُونَکَ بِمَثَلٍ إِلَّا جِئْنَاکَ بِالْحَقِّ وَأَحْسَنَ تَفْسِیرًا.
در فرهنگ لسان العرب و بحر المحیط آمده است که تفسیر از نظر لغت در مورد کشف حسی و کشف معانی معقول استعمال می‌شود و استعمالش در مورد دوم بیشتر از مورد اول است.
در نظر لغویین مسلمان کلمۀ تفسیر از ریشۀ فسر گرفته شده که خود مشتق از السفر به معنای کشف و ظهور است… فسر به معنای آشکار کردن و اظهار نمودن چیزی است که در پرده و مستوره است… اما کلمۀ تأویل مأخوذ از اول به وزن قول به معنای رجوع است و به همین جهت است که به مرجع، مآل می‌گویند… عده‌ای ‌از لغویین معنای تفسیر را با تأویل یکی گرفته‌اند و دیگران تفسیر را کشف مراد از مشکل و به بیان دیگر روشن نمودن آن چه که از عبارت مشکلی مراد شده و تأویل را یکی از محتملین به معنی مطابق ظاهر دانسته‌اند… لذا می‌توان تفسیر را شرح ظاهر عبارت و محمل ورود آن و تأویل را رجوع دادن به معنایی که از ظاهر آن فهمیده نشود دانست.
بنا بر این تفسیر را می‌توان از نظر لغوی کشف مراد از لفظ مشکل دانست، درحالی که تأویل برگرداندن کلام به یکی از معانی محتمل آن است.
سید شریف جرجانی تعریف جامع‌تری از تفسیر در التعریفات به دست می‌دهد:
«تفسیر در اصل به مفهوم کشف و اظهار است و در شرع، توضیح معنای آیه، شأن نزول آیه، قصۀ آیه، سببی که به موجب آن نازل شده، با لفظی که به طور روشن و آشکار بر آن دلالت کند.»
صاحب کتاب کشف الظنون در تعریف علم تفسیر می‌گوید که تفسیر علمی است که از معنای نظم قرآن به حسب طاقت بشری و به حسب آنچه قواعد عربی اقتضا دارد بحث می‌کند.
در فرهنگ لاروس آمده است:
«التأویل: بیان کردن مقصود کلام است از طریق ظن، لیکن تفسیر بیان کردن کلام است از طریق قطع و یقین. تأویل بیشتر در کتاب الهی به کار می‌رود.»
در تاج العروس ذیل فسر در توضیح تفسیر چنین می‌خوانیم:

مطلب مرتبط :   شاخص های توسعه پایدار

دسته بندی : علمی