دانلود پایان نامه

بند اول- مختصات مسئولیت در قدیم الایام
1- ویژگی جمعی بودن مسئولیت
یکی از مهم ترین ویژگیهای مسئولیت در این دوران ، خصیصه (جمعی بودن مسئولیت) است. در این دوران فرد در داخل گروه و یا خانواده ، شخصیت مستقل ندارد ولی چون جزئی از گروه یا خانواده به حساب می آید. لذا اگر فردی از اعضای گروه به دیگری آسیب یا ضرری برساند، مسئولیت ناشی از عمل او به سایر اعضای آن گروه یا خانواده، تحمیل شده است. در نتیجه مسئله (شخصی بودن مسئولیت) که بعدا بوسیله نظام کیفری اسلام و سایر مکتبهای جزایی مطرح و پذیرفته شده، در این دوران هیچگونه
انعکاسی ندارد.
در قانون «حمورابی» موادی به چشم می خورد که بر طبق آن فرزند بی گناه مجرم بجای پدرش مسئول بوده است. چنانکه در مواد 229 و 230 آن مسئولیت از اعمال دیگران به شرح زیر پیش بینی
شده است.
هرگاه معماری بدون رعایت اصول معماری، خانه ای بسازد و خانه بعلت عدم استحکام، بر سر صاحبخانه فرو ریزد و موجب کشته شدن او شود معمار مسئول بوده ، به اعلام محکوم خواهد شد و هرگاه در اثر خراب شدن خانه، فرزند صاحبخانه نیز به هلاکت برسد فرزند معمار هم مسئول شناخته می شود و به قتل می رسد2.
علت این امر هم بنا به گفته آقایان لواسور وامبر این بوده است که مبنای مجازات در ایام قدیم بر سه اصل استوار بوده است:
اول قصاص، بدین معنی که جامعه انتظار داشته با رعایت قانون «چشم به جای چشم و دندان به جای دندان» برای هر عملی مجازات مشابه وجود داشته باشد و با انجام عمل متقابل رعایت قصاص به
عمل آید.
دوم ایجاب تخویف و ارعاب، بدین معنی که جامعه انتظار داشته با اجرای مجازات درباره مرتکب در سایر مردم نیز ایجاد ترس و وحشت نموده و مجرمین احتمالی را از ارتکاب جرائم آتی باز دارد.
سوم قربانی برای خدایان، بدین توضیح که جامعه معتقد بوده است که با قربانی نمودن افراد ولو افراد بی گناه خشم و غضب خدایان که در اثر ارتکاب جرم برانگیخته شده بود ، با انجام عمل قربانی تسکین
می یابد.
همچنین یکی از محققان و استادان حقوق دانشگاه پاریس ، درباره مسئولیت از اعمال دیگران چنین نوشته است:
در بایگانی یکی از زندانهای قدیم ، بنام زندان «سن ژنویو» مدارک و اسنادی به دست آمده است که در آن قاضی دادگاه دستور توقیف زنی را که شوهرش متهم به ارتکاب خیانت بوده صادر کرده است1 و بنابر آنچه که در کتاب ایران در زمان ساسانیان آمده ، در ایران باستان مسئولیت کیفری از اعمال دیگران رایج بوده است و هرگاه کسی مرتکب جنایتی می شده علاوه بر مرتکب جرم ، اقوام و بستگان او نیز مسئول شناخته می شده اند2.
مطابق آنچه در کتاب سرگذشت قانون به نقل از جهانگردی بنام آنتونی جن کین سن که در قرن شانزدهم به ایران سفر کرده ، آمده است: در قدیم الایام مسئولیت کیفری از اعمال دیگران ، در ایران نیز متداول بوده و کسانی که در نظر شاه مجرم بودند، با فرزندانشان مسئول شناخته می شدند3.
بطور کلی ، آنچه که از نتایج تحقیقات محققان و اسناد و متون قانونی باقیمانده از ایام قدیم مستفاد می شود، این است که در آن دوران به مسئله شخصی بودن مسئولیت توجهی نمی شده و مسئولیت از اعمال دیگران در اغلب کشورها متداول بوده است و حتی در نظامات و قوانین این دوران، این امر، به رسمیت شناخته شده و لازم الاجرا بوده است.
این مسئولیت صرفاً به جهت قرابت و خویشاوندی با مجرم، بودن اینکه نقشی در ارتکاب عمل مجرمانه، بصورت معاونت یا مشارکت با بزهکار اصلی داشته باشد پدید می آمد. با توجه به اسنادی که بعنوان نمونه آورده شد این یک نوع بی عدالتی است که تاریخ حقوق هرگز نمی تواند انرا انکار کند. این وضع بعدا با ظهور ادیان الهی، خاصه تبلیغ احکام ، بوسیله خاتم انبیاء محمد مصطفی(ص) مردود و مطرود شد. دوازده قرن بعد از آن نیز در سایر کشورهای اروپایی تحت تاثیر افکار دانشمندان و نهضت طلبان و آزادیخواهان و طرفداران حقوق و آزادیهای فردی ، در جریان به ثمر رسیدن انقلاب کبیر فرانسه ، با انتشار کتاب جرائم و مجازاتهای بکاریا به سال 1766 میلادی مورد انتقاده قرار گرفت و بالاخره با تصویب قانون جزایی سال 1791 میلادی فرانسه ، مسئولیت کیفری از اعمال دیگران عملا منسوخ و از بین رفت و به دنبال ان، در قوانین جزایی سایر کشورها به تدریج اصل شخصی بودن مسئولیت کیفری پذیرفته شد.
2- تسرّی مسئولیت به اجساد و حیوانات
دومین ویژگی مسئولیت در دوره قدیم مسئله تسرّی دامنه مسئولیت جزایی نسبت به مردگان و سایر حیوانات و نباتات و حتی اشیاء بی روح و جامد بوده است که به ترتیب به آنها اشاره می کنیم:
– چگونگی مسئولیت مردگان در قدیم الایام

مطلب مرتبط :   منبع مقاله حقوق دربارهآستان قدس رضوی

دسته بندی : علمی