دانلود پایان نامه

در کتب ادبیات فارسی این دوره نیز وقتی از اشعار شاعران گذشته ایران به خصوص دقیقی و فردوسی استفاده می کند، اشعاری نیز در خصوص داستان ظهور زرتشت و قسمتی از رزمهای دینی گشتاسب با ارجاسب تورانی را می آورد.
«چو یک چند گاهی برآمد برین درختی پدید آمد اندر زمین
از ایوان گرشاسب تا پیش کاخ درختی کشن بیخ و بسیار شاخ»
علاوه بر آن در کتاب «منتخبات ادبیات فارسی 4 و 5 و 6 دبیرستان» نیز بیشتر نظم و نثرهایی را برگزیده که دارای نکات اخلاقی و تربیتی است؛ از جمله از اشعار دقیقی، که در مورد دین زرتشت و قسمتی از رزمهای دینی گرشاسب شهریار ایران با ارجاسب تورانی است. ازشاعران دیگر عنصری بلخی، فرخی سیستانی، منوچهر دامغانی، فردوسی نیز مطالبی درباره پادشاهان باستانی و نژاد آنان نمونه های زیادی عنوان کرده است.
شاید چنین اهتمامی به احیا و معرفی دین زرتشت در این دوره را بتوان به رویکرد ملی گرایی نسبت داد. زیرا با توجه به ملیت ایرانی زرتشت، حکومت وقت تمایل داشت تا مردم ایران پیرو دینی باشند که متعلق به این کشور بوده است و با این کار از نسبت دادن دین به اعراب جلوگیری کنند.
ب. معرفی ادیان مشرک و خداپرست
توجه به موضوع دین را در تقسیم بندی تمدن های باستان به مشرک و خداپرست می توان دید. مثلا محمد علی فروغی بابلیها و آشوریها و عیلامیها ی باستان را مانند مصریها مشرک به حساب می آورد؛ چرا که آنها خدایان متعددی را عبادت می کردند. وی فقط یهودیان و ایرانیها را موحد می نامد: «یهودیان (بنی اسرائیل) قوم کوچکی بودند و فقط این طایفه و ایرانیها موحّد بودند و باقی همه مشرک و بت پرست، در حقیقت مذهب توحید بواسطه ی یهود در عالم شایع شده است و توریّه کتاب مذهبی و شریعتی آنهاست.» در این کتاب یک درس را به یهودیان اختصاص داده و در مورد منشأ قومی یهودیان (عبرانی و فرزندان اسحاق بودن)، منشأ جغرافیایی آنها (از قبایل کلده) و مسکن آنها (مهاجرت به فلسطین) مطالبی را آورده است. جواد مجد زاده در اشاره به قوم یهود آنان را به نژاد سامی نسبت می دهد که به قبایل متعدد تقسیم می شدند. همچنین عزت پور نیز از پیامبرانی مانند حضرت ابراهیم، حضرت موسی، حضرت عیسی، سلیمان بن داود، یعقوب و یوسف مطالبی را به طور خلاصه آورده است. در مورد پیامبری حضرت موسی به «احکام ده گانه ای که در طور سینا از طرف خداوند بر او نازل شد اشاره می کند که به قرار ذیل است: «1- من یهوه خدای تو هستم 2- نام یهوه خدای خود را به باطل مبر 3- پدر و مادر خود را احترام کن 4- روز شنبه را تقدیس نما 5- زنا مکن 6- سرقت منما 7- از قتل پدر بر حذر باش 8- شهادت دروغ مده 9- به زن همسایه و به غلام و کنیز و گاو و الاغ و مرغ و هر چیز دیگری طمع مکن.»
عزت پور نیز زمانی که از قوم بنی اسرائیل سخن می راند می گوید: «این قوم نه بمانند ایرانیان مردمانی فاتح بودند و نه بمثل مصریان از خود علم و فضل و تمدنی داشتند. بنابراین تنها اهمیت آنان این است که اول ملت موحد دنیا بوده و اصول خداپرستی کامل را به مانند سایر اقوام آموخته اند.» فلسفی نیز در کتاب تاریخ عمومی از کتاب آسمانی یهود (تورات) که شامل سرودهای مذهبی و قوانین اجتماعی و مطالب تاریخی است نام می برد و در ادامه به توصیف آنان می پردازد.
ادیان عیسوی نیز در کتاب های درسی گنجانده شده است. به طوری که در «کتاب تاریخ دوم دبیرستان» وقتی از ابرهه صحبت به میان می آید، دین وی را عیسوی معرفی می کند. عزت پور هم در کتاب تاریخ اول دبیرستان علاوه بر معرفی مبداء تاریخ مسلمانان، به مبداء تاریخ مسیحیان هم اشاره نموده است. وی می گوید «یگانه اهمیتی که قوم یهود دارند این است که اول ملت موحد دنیا بوده و اصول خداپرستی کامل را به سایر اقوام آموخته اند.» برهمین اساس حسین فرهودی یهودیان را منشا حوادث بزرگی در عالم می داند و می گوید: «در سایر اقوام دیانت نصارا که پیروان زیادی دارد از دیانت یهود متولد گردیده است.» وی فصل پنجم کتابش را به قوم بنی اسرائیل، شیوخ عبرانی، داود در بیت القدس و حضرت سلیمان اختصاص داده است. عبدالحسین شیبانی نیز در کتابش دین یهود را قدیمی ترین دینهای توحیدی و ماخذ دین عیسوی می داند که در اسلام تاثیر و موقعیتی داشته و در قرآن شریف به دفعات از آن سخن میان آمده است. تورات را نیز یکی از قدیمی ترین کتابهای دینی و اخلاقی و تاریخی و داستانی توصیف می کندکه قوانین دینی و سرودهای روحانی و امثال و حکم و پندهای اخلاقی آن از بهترین یادگارهای دینی و ادبی است. چون کتاب تورات در زمان هخامنشیان تالیف شده در نتیجه مکرر در کتابهای درسی تاریخ از اهمیت هخامنشیان سخن رانده شده است.
مصریان هم در این کتابها مشهور به چند خدایی هستند که علاوه بر رب النوع های دیگر، رب النوع خورشید را در تمام شهرها یکسان می پرستیدند. علاوه بر آن در کتاب های درسی درباره تاریخ یونان به طور مفصل بحث نموده و نام تک تک خدایان آنان را از قبیل زئوس، هرا، پالاس، دیونیزس، آرتمیس، هرمس، آرس، مارس، آپلن و …بر می شمارد. از اسپارت آتن و سادگی آنان هم صحبت می نماید. در کتاب «تاریخ عمومی اول متوسطه» چنین آمده است: «یونانیها موحّد نبودند و خداوندان چند میپرستیدند. رومیها آداب و رسوم مذهبی را کاملاً رعایت میکردند؛ مذهب ایشان هم ساده بود، اگرچه موحّد نبودند و قوای طبیعت و هر چیز مفید یا موحش را می پرستیدند ولی برای آنها نذورات و قربانی ها معمول می داشتند.» در «کتاب تاریخ اول دبیرستان» نیز یونانیان را بسیار متمدن می داند. به طوریکه ریشه تمدن اروپا را از تمدن یونان و روم می داند. همچنین مهمترین قسمت تاریخ قدیم مغرب زمین را نخست تاریخ یونان سپس تاریخ روم می داند. در ادامه به عقاید دینی یونانیان و خدایان آنان از جمله زئوس، ایلیاد و ادیسه و آپولو خدای آفتاب یا مهر اشاره می کند.
در کتاب های درسی این دوره از مغول به عنوان قبایلی وحشی و بت پرست یاد شده است و عنوان گردیده که تسلط مغول ضررهای زیادی به اسلام وارد کرد، چون آنها دینی غیر از دین اسلام داشتند و مسلمان نبودند ولی کم کم مغولان دین اسلام را پذیرفتند و مسلمان شدند به دلیل اینکه آنها متوجه شدند که دین و مذهب و آداب مسلمانان بر آنها برتری و مزیت دارد. در مورد دین مزدک آورده که او، معتقد بوده است: «هر چیزی باید متعلّق به همه کس باشد» و قباد هم که این دین را قبول کرد، مردم براو شوریدند و او را بیرون کردند.» در مورد فنیقیها گفته شده که آفتاب را می پرستیدند و او را بعل می نامیدند. همچنین در تاریخ پنجم و ششم آمده که اشکانیان نیز در ابتدا بت پرست بودند و آفتاب و ستاره را می پرستیدند.
فروغی در مورد دین مانوی در کتابش می نویسد: «در زمان شاپور شخصی پیدا شدکه مانی نام داشت و ادعای پیغمبری کرد و دین جدیدی بر پا نمود و کتابی را معجزه ی خود قرار دادکه ارژنگ می گویند ودر آن تصویرهای خوب ساخته بود. از این جهت او را مانی نقّاش گویند.» برخی نیز سخنانی از مانی را در کتاب خود گنجانده اند: «زرتشتیان و مسیحیان هردو باید پیرو یک دین باشند زیرا این دو مذهب اصلا در اساس با هم اختلافی ندارند. مسیح و زرتشت هر دو فکری واحد را از طریق معینی تبعیت و ترویج نموده اند و این دو مرد بزرگوار جز ترقی نوع بشر و آبادی دنیا قصدی نداشته اند.» این فرقه ها در کتاب تاریخ دوم دبیرستان هم آمده است به گونه ای که تک تک فرقه های موجود در دوره سامانیان را بر می شمارد و از ادیان مانی و آیین مزدکی و فرقه زروانی و کیش عیسوی سخن می راند.
ج. تاریخ اسلام
بررسی تاریخ اسلام از زمان ورود آن به ایران و جنگهای این دوره تا خلافت بنی امیه و بنی عباس سپس روی کار آمدن حکومتهای ایرانی در دوران اسلامی نیز مورد توجه کتابهای درسی بوده است. محمد علی فروغی در کتاب «تاریخ مختصر ایران و عالم» در مورد دست برداشتن ایرانیان از دین قدیم خود می گوید: «بعد از دولت ساسانی که عرب بر عجم مسلّط شد، از ایرانیان عده ی معدودی به دین زردشتی باقی ماندند و باقی همه دین اسلام را قبول کردند و دست از دین قدیم خود برداشتند و مدت دویست سال دولت و ملّت ایران نام و نشانی نداشت و مملکت ایران جزئی از دولت عرب بود. در این مدت ایرانیان زیردست عربها و مطیع ایشان بودند. زبان فارسی با عربی مخلوط شد؛ خط ایرانی قدیم هم منسوخ شد وخط عربی یعنی خط کوفی و نسخ و غیره جای آنرا گرفت؛ بسیاری از آداب و رسوم قدیم هم منسوخ شد و ایرانیها عقاید و خیالات و عادات تازه پیدا کردند که خیلی از آنها هنوز باقی است.»
عزت پور در درسی تحت عنوان «تاریخ عرب» از جغرافیا و قبایل عرب نام می برد، بعد به شخصیت پیامبر(ص) می پردازد و بعد تاریخ ولادت و بعثت ایشان را عنوان می نماید. در ادامه وقایع مهم هجرت پیامبر تا رحلتش را به ترتیب بیان میکند. به طور مثال در سال اول هجرت به ساختن مسجدالنبی و مزاوجت ایشان با عایشه دختر ابوبکر اشاره می نماید. در سال دوم نیز به روزه ماه رمضان، اذان و تعیین قبله می پردازد. غزوه های مهم پیامبر را توضیح می دهد. از حمزه عموی پیامبر سخن به میان می آورد. جانشینان پیامبر را به سه طبقه تقسیم می کند:خلفای راشدین، (41-11) خلفای بنی امیه(132-41) و خلفای بنی عباس(656-132). بعد به این موضوع اشاره می کند که بنای تعلیمات اساسی شارع اسلام ، بر مساوات و اخوت و عدالت کامل استوار بود و کلیه مردم در مقابل قوانین در حقوق و حدود متساوی بودند. همچنین کتاب لئالی الادب نیز در هنگام شرح وظایف شاگردان، یکی از مهمترین وظایف آنان را وضو گرفتن و نماز خواندن می داند.
«کتاب سوم ابتدایی»، هشت صفحه و «کتاب چهارم ابتدایی» نیز ده صفحه را به شرعیات اختصاص داده است. ازجمله مسائل دینی دیگری که در «کتاب سوم ابتدایی» آمده است ماه رمضان است که در یک درس به آن پرداخته شده است. در کتاب «تاریخ دوم دبیرستان» نیز به مسائل دینی می پردازد: «حضرت رسول تا در مکه بود از راه وعظ و اندرز، کافران را از بت پرستی و خونریزی و زنده در خاک کردن دختران و اعتقادات بی اساس منع می فرمودند و به پرستش ا … خدای یگانه ی نادیده دعوت می کردند.» بنابراین در این کتاب نیز به زندگی حضرت محمد(ص) و رسالت ایشان سخن به میان می آورد.
رشید یاسمی نیز دو درس از کتاب تاریخ پنجم و ششم را به پیامبر(ص) و غزوه هایش اختصاص داده است. (درس29 و درس30) و همچنین درسی را نیز به جنگ قادسیه که مهمترین جنگ بین ایران و اعراب بوده تخصیص می دهد. کتاب «تاریخ دوم دبیرستان» نیز از پیامبر(ص) و جدش قصی بن کلاب یاد می کند. همچنین در هنگام صحبت از کعبه آنجا را عبادتگاه قبایل عرب می داند.
علاوه بر آن در کتاب «تاریخ دوم دبیرستان» از عام الفیل که مبدأ سال شماری اعراب است، یاد نموده و شکست سپاه ابرهه را به دلیل شیوع بیماری وبا در بین آنان دانسته است. در مورد ظهور اسلام و مبعث رسول اکرم چنین آمده است: «در سال 610 میلادی که سن حضرت به چهل سالگی رسیده بود هنگامی که در کوه به عبادت اشتغال داشت به پیغمبری برگزیده شد و مردمان را بپرستش خدای یگانه ی نادیده دعوت کرد.» اولین ایمان آورندگان به رسول خدا را، نخست خدیجه و بعد حضرت علی(ع) می داند. همچنین احمد سعادت نیز اولین ایمان آورندگان را به ترتیب حضرت خدیجه، علی(ع)، ابوبکر، عثمان، زبیر، عبدالرحمن بن عوف، سعدبن ابی وقاص، طلحه و عبیده جراح معرفی می کند. زندگینامه حضرت علی(ع) ونیزآداب و رفتار او را در یک صفحه به عنوان «علی بن ابی طالب»برای دانش آموزان بازگو نموده و در دو درس با عناوین«از سخنان علی(ع)» و «پند» سخنانی از حضرت علی(ع) بیان می کند.
کتاب تاریخ دوم دبیرستان ایرانیان را طرفداران خاندان حضرت علی(ع) می داند که خلافت را حق آنها بوده و نیزحمایت مردم ایران از بنی عباس را به سبب دفع بنی امیه می داند. در ادامه از مخالفت ایرانیان با اعراب می نویسد: «گرچه ایرانیان دین شریف اسلام را پذیرفتند ولی نمی خواستند زیر بار عرب بروند و از آغاز برای برانداختن اعراب می کوشیدند.» همچنین کتاب تاریخ عزت پور همانگونه که به زندگی پیامبر و امامان معصوم پرداخته، گاهی از همسران آنان نیز یاد کرده است. وی از شهربانو همسر امام حسین که دختر یزدگرد ساسانی است نام برده است.
در کتاب «تاریخ دوم دبیرستان» به ماجرای کربلا و امام حسین (ع) به صورت گذرا اشاره نموده و مطلب را به این شکل عنوان نموده است: «امام حسین چون راه کوفه را بسته دید ناچار شد با اتباع و کسان خود در دشت کربلا فرود آید و عاقبت به شرحی که معروف است خود و هفتاد و دو تن از فرزندان و نزدیکان و اصحابش به شهادت رسیدند.» در ادامه راجع به خلافت منصوص علی(ع)و نامشروع بودن خلافت سه خلیفه دیگر اشاره می کند. بعد از آن قیام مختار را این گونه تعبیه می کند: «در این بین عربی نابغه و مشهور یعنی مختار از این فرصت استفاده کرد و به تاسیس حکومت پرداخت و در سال 65 قیام نمود و والی کوفه را بیرون کرد. ایرانیان کوفه بنام خونخواهی از قاتلین حضرت حسین در این قیام شرکت کردند و بر آنچه تازی بود تاختند و کسی جز ایرانی در کوفه باقی نماند، حتی اعرابی که دین شیعه را پذیرفته بودند از خطر مصون نماندند. پس قیام مختار قیام ایرانیان بود.»
فروغی نیز عامل تقویت مذهب شیعه را آل بویه یاد میکند: «آل بویه مذهب شیعه را ظاهر کردند و تعزیه داری حضرت سیّدالشّهدا را معمول داشتند.» قوّت مذهب شیعه و غلبه ی آن را در ایران را به واسطه ی صفویه می داند و اظهار می دارد «چون عثمانی ها سنّی بودند، تشیّع صفویه و ایرانی ها را بهانه کرده به عنوان جهاد از طرف آذربایجان بنای دست اندازی را گذاشتند.»
د. آموزه های اخلاقی در قالب مسائل دینی
دروس گنجانده شده در کتابها، در ضمن بیان دین، از انسانیت و نوع پروری نیز سخن می گوید و به دانش آموزان می آموزد که «اگر یک نفر یهودی و عیسوی را ببینیم که برهنه یا گرسنه است و یا مریض گشته و پرستار ندارد وظیفه انسانیت و نوع پروری ما آنست که او را از گرسنگی و برهنگی نجات دهیم و مانند یک برادر و خواهر مهربان از او پرستاری کنیم.» البته درباره نوع پروری در جایی دیگر نیز چنین آمده است: «ای اطفال عزیز اولین وظیفه شما آنست که در تحصیل علم و تهذیب اخلاق خود بکوشید و راستگویی و درست کرداری و نوع پروری را سرمشق خود قرار دهید و جز این راه سعادت و شرافتی را برای خود خیال نکنید.»
گاه در کتابهای درسی برای آموزش مسائل دینی از آیات قرآن استفاده شده است؛ (إنّ اکرمکم عندالله اتقکم) البته در این کتاب ها از پیامبر اکرم(ص) و امامان نیز مطالبی را آورده است. در این کتابها علاوه بر تاریخ صدر اسلام و تاریخ ادیان، برخی از فرایض و دستورات و مناسبتهای دینی نیز مورد توجه قرار می گیرد. همچنین آموزه های اخلاقی دین و نیز اخلاق و رفتار بزرگان دینی و غیر دینی دوران اسلامی در این کتابها بیان شده است.

مطلب مرتبط :   استراتژی های بازاریابی

دسته بندی : علمی