دانلود پایان نامه

5. مبارزه و اقدام قاطعانه و مستمر علیه فساد
عدم سوء استفاده از قدرت عمومی و مبارزه قاطع با تمامی ظواهر فساد از مؤلفه‌های حکمرانی خوب شهری شمرده می‌شود. فساد یعنی سوء استفاده از قدرت عمومی یا حکومت در جهت منافع فردی، گروهی یا طبقاتی است و می‌تواند مصادیق مختلفی از جمله فساد اداری، استخدامی، اقتصادی، سیاسی و مانند این‌ها در برگیرد. فساد ستیزی و اهتمام بسیار جدی به حفظ بیت‌المال و اموال عمومی چه در ساحت نظر و بیان و چه در ساحت عمل، یکی دیگر از ویژگی‌های بسیار شاخص علی (ع) است که او را شهره همه آفاق و اعصار کرده است. فساد باعث تخریب حکومت، بی اعتمادی سیاسی و بحران مشروعیت، شکاف و جدایی مردم و جامعه از دولت و ضعف و بی انسجامی یا واگرایی شدید در جامعه می‌شود.
امیرالمؤمنین(ع) معتقدند که وقتی منابع جامعه در اختیار کارگزاران قرار می‌گیرد، این خطر وجود دارد که آنان برای استفاده‌های شخصی، گروهی و غیر مشروع از منابع عمومی وسوسه شوند(کردبچه و دیگران،1391: 753). ایشان در بسیاری از خطبه‌ها و نامه‌هایشان خطاب به حاکمان بر مسئله مقابله با فساد و عدم سوء استفاده از اموال عمومی و برخورد قاطع با افراد فاسد بسیار تاکید می‌نمایند.: « نبایستی در آنچه متعلق به مردم است برای خود حقی قائل شوی.»(دشتی،پیشین: 421). از دید ایشان، « زمامداران، امین خدا در زمین، برپا دارنده عدالت در جامعه و عامل جلوگیری از فساد در میان مردم هستند.»(تمیمی آمدی،1407.ه.ق: 236). در جای دیگر خطاب به یکی از کارگزاران خود می‌فرمایند: « همانا من، به راستی به خدا سوگند می‌خورم، اگر به من گزارش کنند که در اموال عمومی خیانت کردی، کم یا زیاد، چنان بر تو سخت گیرم که کم بهره شده و در هزینه عیال، درمانده و خوار و سرگردان شوی.»(دشتی،پیشین: 357).
6. شایسته سالاری
شایسته سالاری یکی از شاخص‌های حکمرانی خوب شهری است، استمرار حکمرانی مستلزم کارآمدی و خدمات رسانی به هنگام و مطلوب است و این امر حاصل نمی‌شود مگر به شایسته سالاری. یکی از مؤلفه‌های حکمرانی خوب شهری از منظر امیرالمؤمنین(ع) انتخاب فرد شایسته برای هر پست است در نامه‌ای(53) خطاب به مالک اشتر می‌فرمایند: « برای مشاغل بسیار مهم از سپاهیان و لشکریان خود کسی را انتخاب کن که در برابر سختی‌ها و پیش آمده‌ای تلخ و ناگوار، استوار باشد و مصیبت‌های بزرگ وی را از پا ننشاند، ایشان شخصی باشد که زمان ناتوانی و ضعف دیگران، بر او ضعف و ناتوانی غالب نشود و بر اثر بی تفاوتی دیگران، بی تفاوت نگردد.»(همان، 409).
حضرت امیر(ع) در نامه خود به مالک اشتر می‌فرمایند: کارگزاران خود پس از آزمایش و امتحان به کار بگمار و از بین آن‌ها افرادی که با تجربه تر و پاک‌تر و پیشگام تر در اسلامند، گزینش کن.»(همان، 411). یا در کلام دیگر به مالک می‌فرمایند:«در کار کارگزارانت بنگر و پس از آزمایش به کارشان برگمار و نه به سبب دوستی با آن‌ها، بی‌مشورت دیگران به کارشان مگمار، زیرا به رأی خود کار کردن و از دیگران مشورت نخواستن گونه‌ای از ستم و خیانت است. کارگزاران شایسته را در میان گروهی بجوی که اهل تجربت و حیا هستند و از خاندان‌های صالح، آن‌ها که در اسلام سابقه‌ای دیرین دارند. اینان به اخلاق شایسته‌ترند و آبرویشان محفوظ‌تر است و از طمع‌کاری بیشتر رویگردان‌اند و در عواقب کارها بیشتر می‌نگرند.»(همان، 411) یا در جای دیگر علی(ع) می‌فرمایند: در انتخاب کارکنان و کارگزارانت، شفاعت و وساطت کسی را مپذیر، مگر شفاعت در مورد شایستگی و امانتداری آن‌ها(شمس‌الدین،1411.ه.ق: 301).
7. مشارکت و مشارکت جویی
حکمرانی خوب شهری مستلزم مشارکت فراگیر و حضور نماینده همه گروه‌ها در فرایند تصمیم‌سازی و تصمیم گیری‌ها و نیز مستلزم پاسخگویی، سلامت و شفافیت در تصمیمات، کنش‌ها و دنبال کردن اهداف مشترک بود. امیرالمؤمنین(ع) به هیچ عنوان درصدد تحمیل حکومت خود بر مردم بر نیامد حتی زمانی که از سوی مردم برای حکومت مورد استقبال قرار گرفت ایشان فرمودند: « مرا واگذارید و دیگری را به دست آرید… بدانید اگر من درخواست شما را پذیرا باشم با شما آن گونه که خود می‌دانم رفتار خواهم کرد و به حرف ملامت‌گرها و این و آن گوش نمی‌دهم و اگر دست از من بردارید من همانند یکی از شما خواهم بود. در میان کسانی که ولایت امور را بدو می‌سپارید من شنواتر و فرمانبردارتر می‌باشم. من اگر وزیر شما باشم بهتر است از آنکه امیر شما باشم.»(دشتی،پیشین: 123).
در نگرش امیرالمؤمنین(ع)، مشارکت شهروندان دارای مفهوم عمیقی است که بیانگر مبنای نظری اعتقاد امام به لزوم برخورداری حکومت از پشتوانه مردمی می‌باشد. ایشان یکی از عوامل اساسی پذیرش حکومت را حضور و مشارکت مردم می‌داند(کردبچه و دیگران،پیشین: 748). امیرالمؤمنین(ع) خطاب به مالک می‌فرمایند: « آداب پسندیده‌ای را که بزرگان این امت به آن عمل کردند، و ملت اسلام با آن پیوند خورده و رعیت با آن اصلاح شدند، بر هم مزن و آدابی که به سنت‌های خوب گذشته زیان وارد می‌کند پدید نیاور، که پاداش برای آورنده سنت، و کیفر آن برای تو باشد که آن‌ها را درهم شکستی. با دانشمندان، فراوان گفتگو کن، و با حکیمان فراوان بحث کن، که مایه آبادانی و اصلاح شهرها، و برقراری نظم و قانونی است که در گذشته نیز وجود داشت(دشتی،پیشین: 407).
8. کارآمدی و اثربخشی
حکمرانی خوب شهری مشروط به خروجی خوب و مستمر برای مردم یا کارآمدی است، در حکمرانی خوب شهری، هدف مدیران شهری، به حداکثر رساندن رفاه عمومی، جلب رضایت مادی و معنوی شهروندان و حمایت از حقوق بنیادین شهروندان است در صورتی که حکومتی موفق به تحقق این اهداف شود آن حکومت کارا و اثربخش تلقی خواهد شد. کارایی و اثربخشی به توانایی حکومت در قانونگذاری، قضاوت و تصمیمات مدیریتی در باب عدالت و قانونمندی است. علاوه بر این چگونگی ارائه خدمات عمومی به همگان، نشان دهنده صلاحیت و شایستگی کارگزاران را بیان می‌کنند(Acemoglu & et.al,2003: p.64).امیرالمؤمنین(ع) در نامه‌ای به مالک، چهار مورد مهم برای کارایی و اثربخشی حکومت بیان می‌کند: الف) جمع‌آوری مالیات آن دیار ب) مبارزه با دشمنان اعم از داخلی و خارجی ج) کوشش مستمر در اصلاح امور شهروندان د) آباد کردن شهر(دشتی،پیشین: 403). امیرالمؤمنین(ع) از جمله مؤلفه‌های لازم و ضروری دیگر برای اثربخشی و کارایی حکومت در نهج‌البلاغه عبارتنداز: تأمین امنیت فراگیر، نگرش ویژه به رشد و بالندگی شهروندان به لحاظ مادی و معنوی و همچنین تأمین رفاه عمومی. ایشان اخذ مالیات را مشروط به رعایت عدالت و میانه روی و مصروف کردن آن برای آبادانی و عمران جامعه می‌داند؛ در این زمینه می‌فرمایند: « ای مالک باید بیش از آن که به جمع‌آوری مالیات بیندیشی در فکر آبادی زمین باش زیرا مالیات جز از طریق آبادی زمین بدست نیاید و هر کس بدون آباد کردن زمین مالیات طلب کند شهرها را ویران و بندگان را هلاک سازد و حکومتش جز اندک زمانی پایدار نخواهد ماند(همان، 413).
9. شفافیت
حکمرانی خوب شهری در صورتی تحقق می‌یابد که کلیه تصمیمات و اقدامات مدیران رده بالا و رده میانی و پایین از شفافیت بالایی برخوردار باشند و از هرگونه ابهام و پنهان کاری به دور باشند.
یکی از وجوه و عناصر حکمرانی در نهج‌البلاغه و چه در ساحت عمل و سیره علی (ع) موضوع شفافیت و حق مداری در بیان و عملکرد کارگزاران حکومتی است و پیش‌تر، نظارت پذیری توضیح داده شد که پشتوانه مهم برای شفافیت و عدم پنهان کاری است. علی (ع) می‌فرمایند: « هرگاه مردم تصور کردند که تو از راه حق منحرف شده و ظلمی به آنان روا کرده‌ای آشکارا با آنان سخن بگو، عذر خویش را درباره‌ی آنچه که باعث بدبینی شده با آنان در میان گذار و با آشکار شدن در میان مردم، آنان را از بدگمانی برهان.»(همان، 417). ایشان در جای دیگر می‌فرمایند: «آگاه باشید حق شما بر من این است که جز اسرار جنگی، هیچ سری را از شما پنهان نسازم و در اموری که پیش می‌آید، جز حکم الهی کاری بدون مشورت شما انجام ندهم.»(همان، 401).
گفتار چهارم: بررسی اجمالی وظایف شهرداری و شورای اسلامی شهر
الف. شرح اجمالی وظایف شهرداری‌ها
در متون قانونی ایران از شخصیتی به نام شهردار مرتباً نام برده می‌شود و وظایف و اختیاراتی به او منتسب می‌شود، بدون توجه به این که سمت شهردار جایگاهی انتخابی است، به عبارت دیگر آن دسته از افراد که از بیرون از شورا و بدون اخذ آرای مردم در سمت مسئولیت شهرداری قرار می‌گیرند عنوان مدیر شهر را کسب می‌کنند. در حالی که اعطای مسئولیت رهبری شهر به شخصی که به طور مستقیم یا غیر مستقیم( عضویت شورا) آراء و اعتماد شهروندان را جلب نکرده است، منطقی نیست. این موضوع خود سرآغاز برخی مشکلات در انتخاب شهردار توسط شورا است. زیرا طبق قانون، مسئولیت تخصصی و حرفه‌ای از مسئولیت رهبری و اقتدار سیاسی منفک نشده است. شوراهای شهر در فقدان حضور شهردار به معنای واقعی باید نسبت با انتخاب مدیر شهر منتخبی اقدام کنند که هم‌زمان دو ویژگی فوق را دارا باشد. در مدل شورا- مدیر شهر شخصیتی جداگانه به نام شهردار حضور دارد اما حدود اختیارات او متفاوت است. حتی در تحولات اخیر در حکمرانی خوب شهری در ایالات متحده آمریکا در قالب این سیستم اقدام به انتخاب مستقیم شهردار می‌شود. شهرهای با مدل شورا- مدیر شهر با انتخاب مستقیم شهردار و مقتدرسازی آن، در پی پر کردن خلأ فقدان رهبری سیاسی در این گونه ساختارهای مدیریتی و حکمرانی هستند. بنابراین انتظار رهبری سیاسی از مدیر شهری، مشابه آنچه که در مدیریت شهری ایران مشاهده می‌شود اصولاً قابل طرح نیست(آخوندی و دیگران،1387.پیشین: 153).
وظایف شهرداری‌ها در جهان روز به روز گسترده‌تر می‌شود و شهرداری‌ها به عنوان نهادهای محلی نشأت گرفته از خواست عمومی وظایف بیشتری را بر عهده می‌گیرند. از مجموعه وظایف سنخ محلی تنها وظایفی چون ارائه خدمات شهری، خدمات فرهنگی و تفریحی، نظارت و کنترل ساختمانی و تأمین بخشی از زیر ساخت‌های شهری توسط شهرداری‌های ایران عرضه می‌شوند. دوایر مرکزی و استانی دولت مرکزی اغلب وظایف دارای سنخ محلی را راساً عهده دار هستند. حضور ده‌ها سازمان دولتی عمل کننده در سطح شهرها در کنار شهرداری، وضعیت آشفته ایی را از جهت هماهنگی در انجام وظایف و ارائه خدمات به وجود آورده است و هزینه‌های مضاعفی را به شهروندان تحمیل می‌کند. این وضعیت شوراهای منتخب شهری را از جهت پاسخگویی به مطالبات شهروندان در وضعیت نامناسبی قرار داده است چون شوراهای شهر وظایفی را نظارت و رهبری می‌کنند که شهرداری‌ها مسئول انجام آن وظایفند و سایر دستگاه‌های دولتی متعدد در سطح محلی نظارت و برنامه ریزی شورای شهر را در امور شهری نمی‌پذیرند(همان: 154-153).
ماده55 قانون شهرداری‌ها شاکله و بدنه اصلی وظایف و اختیارات شهرداری را مشخص می‌کند. این قانون در 28بند تدوین شده و مشتمل بر وظایفی است که بسیاری از آن‌ها امروزه بر عهده شهرداری نیست. در حالی که در بند ماده137 برنامه چهارم توسعه، به واگذاری امور توسعه شهر به شهرداری‌ها اشاره شده است و دولت تصمیم دارد 23وظیفه را به شهرداری‌ها واگذار کند، به نظر نمی‌رسد که در کوتاه مدت غیر از وظایف هزینه بر، مسئولیت دیگری بر عهده شهرداری‌ها گذارده شود.
1. شهرداری و وظایف آن
قانون شهرداری مصوب 11تیرماه 1334 و اصلاحی 1345در فصل ششم خود به وظایف شهرداری اختصاص یافته است و به موجب مصوبات بعدی مواردی به آن الحاق یا از آن حذف شده است. بنابراین عمده وظایف شهرداری براساس قانونی تعیین شده است که نزدیک به 60سال پیش به تصویب رسیده است. در طول این مدت بسیاری از وظایف به سازمان‌ها، دوایر دولتی و یا بخش خصوصی واگذار شده است. در تقسیم بندی انجام شده شهرداری دارای 53 وظیفه بوده که اکنون کمتر از 40درصد وظایف توسط خود شهرداری انجام می‌شود(رضویان،1381: 125-124).
در یک تقسیم بندی کلی می‌توان وظایف محوله به شهرداری را بر طبق قانون به چهار دسته‌ی؛ عمرانی، خدماتی، نظارتی و رفاه جامعه تقسیم می‌شود. وظایف عمرانی نظیر احداث خیابان و فضای سبز، وظایف خدماتی مواردی مانند تنظیف معابر و دفع زباله، وظایف نظارتی مواردی مانند صدور پروانه ساختمان و نظارت بر امور صنفی و رفاه اجتماعی؛ مواردی مانند احداث زمین‌های ورزشی و مسکن ارزان قیمت برای نیازمندان را در برمی‌گیرد. با گذر زمان وظایف عمرانی و خدماتی شهرداری ابعاد وسیع‌تری یافته است. به عنوان نمونه ساخت پل عابر پیاده در وظایف شهرداری پیش بینی نشده است. اما به مقتضای زمان انجام چنین کاری به شهرداری محول شده است. بر عکس وظایف شهرداری در زمینه نظارت و رفاه اجتماعی کاهش یافته است. نظارت بر حسن اداره فروش گوشت و نان و مراعات بهداشت در گرمابه و امثالهم از جمله وظایف نظارتی است که به سایر ادارات انتقال یافته است. برخی از وظایف تعیین شده نیز عملاً توسط شهرداری انجام نشده است و بخش خصوصی خود به خود در این زمینه فعال شده است.
به طور کلی اقداماتی که امروزه توسط شهرداری‌ها انجام می‌گیرد به شرح ذیل است؛
1- ایجاد خیابان‌ها و کوچه‌ها. 2- ایجاد میدان‌ها و باغ‌های عمومی. 3- ایجاد مجاری آب و توسعه معابر شهری. 4- تنظیف و نگهداری مجاری آب. 5- تعیین محل‌های مخصوص دفع زباله. 6- مقابله با سد معبر. 7- ایجاد غسالخانه و گورستان. 8- اتخاذ تدابیر برای حفظ شهر از سیل و حریق. 9- رفع خطر از بناها. 10- تأمین اراضی مورد نیاز خدمات عمومی. 11- تعیین میدان‌های عمومی برای خرید و فروش و پارکینگ. 12- ایجاد رختشوی خانه و آبریزگاه. 13- ایجاد حمام عمومی. 14- ایجاد کشتارگاه. 15- ایجاد باغ کودک. 16- صدور پروانه ساختمان. 17- آسفالت معابر. 18- پیشنهاد وضع و الغای عوارض. 19- نصب تابلو اعلانات. 20- صدور روانه کسب. 21- شماره گذاری اماکن(مجموعه قوانین و مقررات شهرداری،1389: 135-124).
در مقابل وظایف منفک شده از شهرداری که به سازمان‌های دیگر واگذار گردیده است عبارتنداز: تنظیف و نگهداری فاضلاب و تأمین آب(وزارت نیرو)، تنظیف و نگهداری از انبارهای عمومی(وزارت بازرگانی)، تأمین روشنایی(وزارت نیرو)، نصب برگه قیمت، مراقبت، کنترل عرضه و فروش کالاها(وزارت بازرگانی، سازمان تعزیرات حکومتی)، جلوگیری از فروش اجناس فاسد(وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی)، تاسیس کتابخانه(کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی)، نظارت بر حسن فروش گوشت نان(وزارت بازرگانی، جهاد کشاورزی، سازمان تعزیرات حکومتی)، ایجاد ورزشگاه‌ها و باشگاه‌های ورزشی(سازمان تربیت بدنی).
2. مسائل مشکلات شهرداری‌ها

مطلب مرتبط :   انتقال مالکیت

دسته بندی : علمی