ابعاد اجتماعی خوشه ها

خوشه­های صنعتی اساساً در مناطقی شکل می­گیرند که در آن فعالیت خاص سابقه ی تاریخی داشته باشد. به­همین دلیل توسعه ی منطقه­ای با استفاده از الگوی توسعه خوشه­های صنعتی به­ دلیل تناسب با ساختارهای بومی اجتماعی و همگونی و هماهنگی با بافت­ها و ساختارهای نواحی، معمولاً با کمترین میزان از هزینه­های اجتماعی همراه خواهد بود.

 

1- سرمایه ی اجتماعی

در این رابطه، یکی از ابعاد اجتماعی مهم در خوشه ها، سرمایه ی اجتماعی است که عامل مهمی در بهبود سرریز دانش، بهره وری و اشتغال است. سرمایه ی اجتماعی می تواند برعوامل تولید یعنی سرمایه فیزیکی و انسانی، شاخص هزینه های معاملاتی، هزینه های پائین اثرگذار باشد(سرحدی و رحمانی، 1385). در فصلنامه ی مددکاری اجتماعی، سرمایه اجتماعی را مجموعه دارایی هایی مانند منابع و سرمایه های انسانی، نهادها و سازمان های اجتماعی، خدمات اجتماعی و ارزش ها و کارکردهای جامعه ی مدنی تعریف می­کند(فصلنامه مددکاری اجتماعی، شماره14 و 15). منابع سرمایه اجتماعی نیز عبارت از خانواده، آموزش، جامعه ی محلی، شرکت ها و جامعه مدنی و نهادهای بخش عمومی، جنسیت و گروه های عمومی می باشد.

 

2- شبکه های اجتماعی

یکی از نظریه ها حول سرمایه ی اجتماعی، وضعیت شبکه های اجتماعی و ارتباط متقابل بین اعضاء است. در این نظریه ها، شبکه های اجتماعی در خوشه بر دو نوع است:

1- زنجیره شبکه ای[1]: که ارتباط متقابل افراد یک گروه خاص را تعریف  و پشیتبانی می­کند.

2- زنجیره پل[2]: این نوع شبکه ها بین افراد متفاوت و البته با ماهیت کاری یکسان،. مانند ارتباط متقابل ایجاد می کند.

در این نوع تقسیم بندی، شبکه های اجتماعی در میان خوشه ها یا بصورت افقی است. به طوری که شرکت ها در طول یک فعالیت اقتصادی با هم همکاری می کنند(همانند تولیدکنندگان یک کالا در یک منطقه خاص)، یا همکاری بین آنها به شکل تکمیلی در طول زنجیره تولید صورت می پذیرد که شبکه عمودی نامیده می­شود. سرمایه ی اجتماعی در تعاملات گفته شده، ارزش هایی ایجاد می کند که ناشی از دانش، مشارکت و خطر کردن است. مکانسیم سنجش سرمایه اجتماعی، هویت، یگانگی و اعتماد است(اقتصاد سیاسی، شماره11)، در این صورت لزوماً سرمایه اجتماعی محدود به یک منطقه نبوده، بلکه مرزهای جغرافیایی وسیعی را می پوشاند.

مطلب مرتبط :   انواع بانکداری الکترونیک

بنابراین شرط موفقیت خوشه ها، قرارگرفتن در دایره ی سرمایه اجتماعی با گسترش و تعریف عواملی از قبیل ارتباط متقابل (تعامل)، مشارکت، شبکه های اعتماد، حفظ یگانگی و هویت و… است. به طور کلی، سرمایه اجتماعی در یک خوشه را می توان به شیوه های زیر افزایش داد:

  1. برگزاری گرده همایی ها برای گفتگو میان ذینفعان خوشه با فعال سازی مجدد شبکه ها و اتحادیه ها و انجمن ها.
  2. حمایت از تلفیق نظرات از طریق اتحادیه ها و انجمن هایی که ذینفعان مختلف خوشه در آن عضویت دارند؛
  3. گسترش آگاهی در مورد مزیت های فعالیت مشترک از طریق خوشه در بین ذینفعان؛
  4. توانمند نمودن خوشه ها و اجرای طرح های مشترک.

 

3- اعتماد

ایجاد اعتماد و اعتماد آفرینی در خوشه از بنیادی­ترین و ظریف ترین مباحث و کار عملی است. به رغم اهمیت فراوان اعتمادآفرینی، باید توجه نمود که اعتماد در خوشه مفهومی مطلق نیست. بلکه، اعتماد نوعی آگاهی میان ذینفعان است که فعالیت مشترک را تسهیل کرده و به آنها اطمینان می دهد که دانش موجود مربوط به آن فعالیت مشترک، میان اعضاء تقسیم شود و اینکه در صورت مشارکت مثبت، تلاش ها در جهت رسیدن به اهداف، ثمربخش تر خواهد بود. این اعتماد را می توان اعتماد عملی نامید. بر این اساس، هر چه فعالیت پیچیده تر باشد، سطح درگیری و دخالت ذینفعان مختلف در آن بیشتر می­شود و سطح اعتماد عملی لازم میان ذینفعان نیز افزایش می یابد. این روابط اگر چه مبتنی بر ارزش های مشترک و فرهنگ تعلق پذیری محلی و منطقه ای است و در اثر ارتباطات و رفتارهای شغلی شکل می­گیرد. ولی از طریق توافق ها و قواعد همکاری رسمی حفظ می شود و این همان سرمایه اجتماعی یک خوشه است. واضح است که اعتماد و سرمایه ی اجتماعی کاملاً با هم مرتبط می باشند. از نشانه های ایجاد اعتماد  و پیدایش آن در خوشه می توان به مراحل زیر اشاره کرد:

مطلب مرتبط :   فرهنگ سازمانی در برابر جو سازمانی

– ایجاد یا ترویج شبکه ها یا اتحادیه های متمرکز در خوشه: که نشانگر اتفاق آرای بیشتری در خوشه در حال پدید آمدن است؛

– افزایش سطح همکاری میان اعضای شبکه ها اتحادیه در امر تصمیم گیری؛

– افزایش سطح تعهد ذینفعان: ذینفعان نه تنها نگرش طولانی مدت درباره ی خود و طرح های عملیاتی پیدا می کند. بلکه به تخصیص منابع مالی و یافتن منابع بیشتر برای طر حها و فعالیت های مشترک نیز ترغیب می شوند؛

– همکاری بیشتر میان ذینفعان که به جریان آزاد اطلاعات، شرکت در نمایشگاه ها، خریدهای مشترک، آموزش نیروی انسانی، بازاریابی مشترک و غیره منجر می گردد. این نوع همکاری ها نشانه ی ایجاد روابط طولانی مدت است(منصوری؛ 1384).

 

[1] . Bonding Network

[2] . Bridging Network

دسته بندی : علمی